วิธีประหยัดค่าน้ำประปา เริ่มจากหาน้ำรั่วก่อนลดการใช้

ค่าน้ำที่สูงเกินเหตุส่วนใหญ่ไม่ได้มาจากการอาบน้ำนานไปสองนาที มาจากน้ำที่ไหลทิ้งตอนไม่มีใครใช้ ชักโครกที่รั่วซึมเงียบๆ ก๊อกที่หยดทั้งคืน ท่อใต้ดินที่แตกโดยไม่มีใครรู้ เพราะฉะนั้นงานแรกคือหาน้ำรั่ว งานที่สองค่อยลดการใช้

ตัวเลขในหน้านี้มาจากโครงการ WaterSense ของสำนักงานปกป้องสิ่งแวดล้อมสหรัฐฯ (EPA) ซึ่งเป็นแหล่งที่วัดการใช้น้ำในบ้านไว้ละเอียด หน่วยเดิมเป็นแกลลอน เราแปลงเป็นลิตรให้แล้ว (1 แกลลอนประมาณ 3.785 ลิตร) พฤติกรรมการใช้น้ำของบ้านเราไม่เหมือนบ้านอเมริกันทุกอย่าง ใช้ตัวเลขเป็นขนาดเปรียบเทียบได้ แต่อย่าใช้แทนบิลของบ้านตัวเอง

ก่อนเริ่ม: อ่านบิลให้เป็น

บิลค่าน้ำประปาแสดงเลขมิเตอร์ครั้งก่อน ครั้งนี้ และหน่วยที่ใช้ หน่วยในบิลคือลูกบาศก์เมตร 1 ลูกบาศก์เมตรเท่ากับ 1,000 ลิตร อัตราค่าน้ำแต่ละพื้นที่ต่างกันตามการประปานครหลวง การประปาส่วนภูมิภาค หรือการประปาท้องถิ่น และมักคิดเป็นขั้น ใช้มากยิ่งแพงต่อหน่วย อัตราที่ใช้กับบ้านตัวเองดูได้จากบิลหรือสอบถามการประปาในพื้นที่ (กปน. โทร 1125)

ถ่ายรูปบิลเก็บไว้ทุกเดือน แล้วจดหน่วยที่ใช้ลงตารางง่ายๆ หกเดือนขึ้นไปจะเห็นว่าเดือนไหนผิดปกติ ถ้าหน่วยกระโดดขึ้นโดยที่จำนวนคนในบ้านและกิจวัตรเท่าเดิม สงสัยรั่วไว้ก่อน

ขั้นที่ 1: ทดสอบรั่วด้วยมิเตอร์ (2 ชั่วโมง)

EPA ประเมินว่าน้ำรั่วในบ้านหนึ่งหลังรวมกันเกิน 9,300 แกลลอนต่อปี หรือราว 35,000 ลิตร และประมาณ 9 เปอร์เซ็นต์ของบ้านมีรั่วรวมกันวันละ 50 แกลลอนขึ้นไป หรือราว 190 ลิตรต่อวัน

การทดสอบด้วยมิเตอร์ตามวิธีของ EPA

1. เลือกช่วงที่ไม่มีใครใช้น้ำสองชั่วโมง เช่น ตอนทุกคนออกจากบ้าน ปิดเครื่องซักผ้า เครื่องกรองน้ำ ปั๊มที่ตั้งเวลา
2. จดตัวเลขบนมิเตอร์น้ำทุกหลัก หรือถ่ายรูปไว้
3. รอสองชั่วโมงโดยไม่ใช้น้ำเลย
4. อ่านมิเตอร์อีกครั้ง ถ้าตัวเลขเปลี่ยน แปลว่ามีรั่วสักจุด

มิเตอร์บางรุ่นมีหน้าปัดเล็กหรือรูปดาวที่หมุนเร็วเมื่อมีน้ำไหล ดูตรงนั้นได้ทันทีโดยไม่ต้องรอนาน ถ้าหมุนตอนปิดก๊อกทุกตัว แปลว่ามีน้ำไหลอยู่ที่ไหนสักแห่ง

ถ้ามิเตอร์ขยับ ให้ปิดวาล์วน้ำเข้าบ้านหลังมิเตอร์ แล้วดูมิเตอร์อีกรอบ ถ้ายังหมุนต่อ รั่วอยู่ที่ท่อระหว่างมิเตอร์กับวาล์ว ซึ่งมักเป็นท่อใต้ดิน งานนี้ต้องเรียกช่างประปา ถ้าหยุดหมุน รั่วอยู่ในบ้าน ไล่หาต่อตามขั้นที่ 2

ขั้นที่ 2: ไล่หาจุดรั่วในบ้าน

ชักโครก: ทดสอบด้วยสีผสมอาหาร (10 นาที)

ชักโครกคือผู้ต้องสงสัยอันดับแรก EPA ระบุว่าชักโครกใช้น้ำเกือบ 30 เปอร์เซ็นต์ของน้ำในบ้าน และเป็นจุดที่รั่วซึมได้เงียบที่สุด

1. เปิดฝาถังพัก หยดสีผสมอาหารลงไปหลายหยด
2. รอ 10 นาที ห้ามกดน้ำ
3. ถ้าสีลงมาในโถ แปลว่าลูกยางปิดน้ำรั่ว
4. กดน้ำล้างสีออกหลังทดสอบ จะได้ไม่ติดคราบ

ลูกยางที่เสื่อมเปลี่ยนได้เอง ราคาไม่แพง ถอดรุ่นเดิมไปเทียบที่ร้านวัสดุ ถ้าน้ำไหลล้นท่อกลางถังตลอด ปัญหาอยู่ที่ลูกลอยตั้งระดับสูงเกิน อาการชักโครกที่เกี่ยวข้องอื่นๆ ดูได้ที่ชักโครกกดไม่ลง แก้ยังไง

ก๊อกและฝักบัว

EPA คำนวณว่าก๊อกที่หยดวินาทีละหยด เสียน้ำมากกว่า 3,000 แกลลอนต่อปี หรือราว 11,000 ลิตร ส่วนฝักบัวที่หยดนาทีละ 10 หยด เสียมากกว่า 500 แกลลอนต่อปี หรือราว 1,900 ลิตร

ก๊อกหยดส่วนใหญ่มาจากเทปพันเกลียวเสื่อม วาล์วด้านในสึก หรือคราบหินปูนทำให้ปิดไม่สนิท ถ้าเป็นคราบปูนที่ปากก๊อกหรือแกนก๊อก ล้างตามวิธีในวิธีขจัดคราบหินปูนที่ก๊อกน้ำ ถ้าเป็นวาล์วสึก เปลี่ยนวาล์วหรือทั้งตัวก๊อก

จุดที่มองข้ามบ่อย

• สายน้ำดีใต้อ่างล้างหน้าและหลังชักโครก ลูบดูว่าชื้นไหม สายที่บวมหรือเป็นสนิมที่หัวต่อ เปลี่ยนก่อนแตก
• วาล์วลูกลอยของถังเก็บน้ำบนดินหรือใต้ดิน ถ้าลูกลอยค้าง น้ำจะล้นทิ้งออกท่อน้ำล้นตลอดเวลา
• ปั๊มน้ำที่ตัดต่อบ่อยตอนไม่มีใครใช้ เป็นสัญญาณว่าแรงดันในท่อตกเพราะมีน้ำไหลออกที่ไหนสักแห่ง
• ก๊อกสนามและสายยาง ที่หัวต่อสายยางชอบซึมโดยไม่มีใครเห็น

ขั้นที่ 3: ลดน้ำที่ใช้จริง

เมื่อมิเตอร์นิ่งแล้ว ค่อยมาดูน้ำที่ใช้ตามปกติ เรียงจากจุดที่ใช้น้ำมากที่สุด

ฝักบัว

EPA ระบุว่าการอาบน้ำใช้น้ำเกือบ 17 เปอร์เซ็นต์ของน้ำในบ้าน ฝักบัวมาตรฐานในสหรัฐฯ ปล่อยน้ำได้ถึง 2.5 แกลลอนต่อนาที หรือราว 9.5 ลิตรต่อนาที ฝักบัวที่ได้ฉลาก WaterSense ปล่อยไม่เกิน 2.0 แกลลอนต่อนาที หรือราว 7.6 ลิตร EPA ประเมินว่าครอบครัวที่เปลี่ยนมาใช้ฝักบัวแบบนี้ประหยัดน้ำได้ราว 2,700 แกลลอนต่อปี หรือราว 10,000 ลิตร

ลองคิดตัวอย่างสมมติ บ้านสี่คน อาบน้ำคนละ 10 นาทีต่อวัน

	อัตราไหล	น้ำต่อครั้ง	น้ำต่อปีทั้งบ้าน
ฝักบัวไหลแรง	9.5 ลิตร/นาที	95 ลิตร	ราว 138,700 ลิตร
ฝักบัวประหยัดน้ำ	7.6 ลิตร/นาที	76 ลิตร	ราว 111,000 ลิตร
ฝักบัวประหยัดน้ำ อาบ 7 นาที	7.6 ลิตร/นาที	ราว 53 ลิตร	ราว 77,700 ลิตร

ตัวเลขทั้งตารางเป็นการคำนวณจากสมมติฐาน ฝักบัวในบ้านจริงไหลแรงไม่เท่ากัน วัดของบ้านตัวเองได้ด้วยการรองน้ำใส่ถังที่รู้ขนาด จับเวลา 10 วินาที แล้วคูณ 6 จะได้ลิตรต่อนาที

ฝักบัวที่ไหลอ่อนลงเรื่อยๆ ไม่ได้แปลว่าประหยัดขึ้น มักเป็นเพราะรูตันจากหินปูน ทำให้ต้องอาบนานขึ้น วิธีล้างอยู่ที่วิธีล้างหัวฝักบัว

ชักโครก

EPA ระบุว่าชักโครกรุ่นเก่าใช้น้ำถึง 6 แกลลอนต่อครั้ง หรือราว 23 ลิตร มาตรฐานปัจจุบันของสหรัฐฯ คือ 1.6 แกลลอน หรือราว 6 ลิตร ส่วนชักโครกฉลาก WaterSense ใช้ไม่เกิน 1.28 แกลลอน หรือราว 4.8 ลิตร น้อยกว่ามาตรฐาน 20 เปอร์เซ็นต์ EPA ประเมินว่าการเปลี่ยนชักโครกเก่าประหยัดน้ำได้เกือบ 13,000 แกลลอนต่อปีต่อครัวเรือน หรือราว 49,000 ลิตร

ชักโครกในบ้านเราหลายรุ่นมีปุ่มกดสองระดับอยู่แล้ว ใช้ปุ่มน้ำน้อยเมื่อเป็นของเหลว ถ้าบ้านยังใช้ชักโครกรุ่นถังใหญ่ปุ่มเดียว และกำลังจะรีโนเวตห้องน้ำ การเปลี่ยนเป็นรุ่นสองระดับคือการลงทุนที่ได้ผลชัดที่สุดในห้องน้ำ

ก๊อกล้างหน้าและล้างจาน

• ปิดก๊อกตอนแปรงฟันและถูสบู่ล้างมือ เปิดเฉพาะตอนล้างออก
• ติดหัวเติมอากาศ (aerator) ที่ปากก๊อก ราคาไม่แพง น้ำออกเป็นฟองนุ่มแต่ใช้น้ำน้อยลง
• ล้างจานด้วยอ่างสองช่อง ช่องหนึ่งน้ำผสมน้ำยา อีกช่องน้ำล้าง ดีกว่าเปิดน้ำไหลผ่านจานทีละใบ
• ขูดเศษอาหารลงถังขยะก่อนล้าง จานจะสะอาดเร็วขึ้นและใช้น้ำล้างน้อยลง

เครื่องซักผ้า

• ซักเมื่อผ้าเต็มตามความจุที่คู่มือแนะนำ ซักครึ่งถังสองรอบใช้น้ำมากกว่าซักเต็มถังรอบเดียว
• ถ้าเครื่องมีโหมดปรับระดับน้ำ ตั้งให้ตรงกับปริมาณผ้า
• ใส่ผงซักฟอกตามปริมาณที่ฉลากบอก ผงที่เกินทำให้ฟองเยอะจนเครื่องบางรุ่นเพิ่มรอบน้ำล้าง ดูวิธีตวงได้ที่ผงซักฟอกใส่เท่าไหร่ดี

นอกบ้าน

• รดน้ำต้นไม้ตอนเช้าหรือเย็น แดดน้อย น้ำระเหยน้อยกว่าตอนเที่ยง
• ล้างรถด้วยถังน้ำกับฟองน้ำ ใช้สายยางเฉพาะตอนล้างรอบสุดท้าย และติดหัวฉีดที่ปิดได้ น้ำจะไม่ไหลทิ้งระหว่างถูรถ
• กวาดลานบ้านแทนการฉีดน้ำไล่ฝุ่น

น้ำที่ไหลทิ้งระหว่างรอน้ำอุ่น

บ้านที่ใช้เครื่องทำน้ำอุ่นแบบถังกลาง หรือเครื่องที่อยู่ไกลจากฝักบัว ต้องเปิดน้ำทิ้งรอให้น้ำอุ่นมาถึงทุกครั้ง น้ำช่วงนั้นสะอาดเท่าน้ำประปาทุกอย่าง แค่ยังเย็น วางถังไว้ใต้ฝักบัวรองน้ำช่วงรอไว้ แล้วเอาไปรดต้นไม้ ถูพื้น หรือเทใส่ถังพักชักโครกเวลากด ถ้าจะเปลี่ยนเครื่องทำน้ำอุ่นอยู่แล้ว ติดตั้งให้ใกล้จุดใช้งานที่สุดจะช่วยได้ทั้งน้ำและไฟ ข้อพิจารณาในการเลือกเครื่องอยู่ที่เครื่องทำน้ำอุ่นยี่ห้อไหนดี

ให้ทุกคนในบ้านช่วยแบบไม่ต้องบ่น

การประหยัดน้ำที่พึ่งความจำของคนในบ้านอย่างเดียวจะค่อยๆ หายไปในสองสามสัปดาห์ วิธีที่อยู่ได้นานคือทำให้ทางที่ประหยัดเป็นทางที่ง่ายที่สุด

1. ติดนาฬิกาจับเวลาหรือวางนาฬิกาทรายกันน้ำในห้องน้ำ เด็กๆ ชอบแข่งกับเวลามากกว่าฟังคำเตือน
2. วางแก้วไว้ข้างอ่างล้างหน้าทุกห้อง ใช้แก้วกลั้วปากแทนการเปิดน้ำไหล
3. แปะผลบิลแต่ละเดือนบนตู้เย็น ให้ทุกคนเห็นว่าหน่วยขึ้นหรือลง
4. ให้คนที่เจอก๊อกหยดหรือได้ยินเสียงชักโครกไหลไม่หยุด จดลงกระดาษที่ประตูตู้เย็น งานซ่อมจะได้ไม่ค้าง

ถ้าคนในบ้านเห็นตัวเลขหน่วยในบิลลดลงจริงหลังซ่อมรั่ว คนจะร่วมมือเองโดยไม่ต้องตามเตือน

ใช้น้ำซ้ำให้ปลอดภัย

น้ำบางส่วนใช้ได้สองรอบ แต่ต้องเลือกให้ถูก

น้ำ	ใช้ซ้ำทำอะไรได้	ห้ามทำ
น้ำล้างผักผลไม้รอบแรก	รดต้นไม้	เก็บค้างหลายวันในภาชนะเปิด
น้ำทิ้งจากแอร์	รดต้นไม้ ล้างพื้นลานบ้าน	ดื่มหรือใช้ล้างจาน
น้ำซักผ้ารอบสุดท้าย	ราดพื้นห้องน้ำ ล้างถังขยะ	รดผักกินใบ เพราะมีสารซักฟอก
น้ำฝนจากรางน้ำ	รดต้นไม้ ล้างรถ	ปล่อยถังไม่มีฝา ยุงลายจะวางไข่

ภาชนะเก็บน้ำทุกใบต้องมีฝา หรือใช้ให้หมดภายในวันเดียวกัน เรื่องยุงในหน้าฝนสำคัญพอๆ กับค่าน้ำ

ตารางรอบตรวจประจำบ้าน

ความถี่	งาน	ใช้เวลาประมาณ
ทุกเดือน	จดหน่วยจากบิล เทียบเดือนก่อน	2 นาที
ทุก 3 เดือน	ทดสอบชักโครกด้วยสีผสมอาหาร ทุกห้องน้ำ	15 นาที
ทุก 6 เดือน	ทดสอบมิเตอร์สองชั่วโมง ลูบเช็กสายน้ำดีทุกจุด ล้างหัวเติมอากาศ	20 นาที บวกเวลารอ
ทุกปี	เช็กลูกลอยถังเก็บน้ำ เปลี่ยนลูกยางชักโครกที่แข็งหรือบวม	30 นาที

รอบตรวจในตารางเป็นความถี่ที่เราแนะนำ ไม่ได้มาจากแหล่งอ้างอิง ถ้าบ้านเก่าหรือท่อเคยรั่วมาก่อน ทำถี่กว่านี้ได้ ส่วนบ้านใหม่ที่บิลนิ่ง ยืดรอบออกได้