10 ไอเดียปรับปรุงห้องครัวแบบใช้งานจริง ตั้งแต่ผังงานถึงงานระบบ

ครัวที่ปรับปรุงแล้วใช้ดีมาจากการตัดสินใจตามลำดับ คือผังการเดินก่อน งานระบบน้ำ ไฟ และควันรองลงมา แล้วจึงเลือกตู้ ท็อป พื้น และสี หลายบ้านทำกลับกัน เลือกหน้าบานสวยไว้ก่อน พอติดตั้งจริงถึงรู้ว่าปลั๊กอยู่ผิดที่และท่อดูดควันออกนอกบ้านไม่ได้ ไอเดียสิบข้อด้านล่างจึงเรียงตามลำดับที่ควรคิด ไม่ได้เรียงตามความสวย

1. วัดระยะเดินระหว่างซิงค์ เตา และตู้เย็นก่อนวาดผัง

หลักสามเหลี่ยมการทำงานยังใช้ได้ดีกับครัวไทย ตามแนวทางของสมาคมออกแบบครัวและห้องน้ำสหรัฐ (NKBA) ผลรวมระยะของสามด้านไม่ควรเกินราว 26 ฟุต (ประมาณ 7.9 เมตร) และแต่ละด้านควรอยู่ระหว่างประมาณ 1.2 ถึง 2.7 เมตร สั้นกว่านั้นคนสองคนจะชนกัน ยาวกว่านั้นจะเดินถือหม้อร้อนไกลเกินไป

ส่วนทางเดินระหว่างแนวตู้ที่หันหน้าเข้าหากัน NKBA แนะนำอย่างน้อย 42 นิ้ว (ประมาณ 107 ซม.) สำหรับคนทำอาหารคนเดียว และ 48 นิ้ว (ประมาณ 122 ซม.) ถ้าเข้าครัวพร้อมกันหลายคน วัดจากหน้าท็อปถึงหน้าท็อปหรือหน้าเครื่องใช้ ไม่ใช่วัดจากผนัง

ผัง	ความกว้างห้องที่เหมาะโดยประมาณ	จุดที่ต้องระวัง
แนวเดียว (ตัว I)	ห้องแคบ 1.8-2.2 ม.	พื้นที่เตรียมอาหารระหว่างซิงค์กับเตามักเหลือไม่ถึง 60 ซม.
สองแนวขนาน	2.4 ม. ขึ้นไป	ต้องได้ทางเดินกลาง 107 ซม. หลังหักความลึกตู้สองฝั่ง
ตัว L	ห้องเกือบสี่เหลี่ยมจัตุรัส	ตู้มุมเข้าถึงยาก ต้องใช้อุปกรณ์มุมหรือยอมเสียพื้นที่
ตัว U	2.8 ม. ขึ้นไป	ถ้าห้องแคบกว่านี้จะรู้สึกอึดอัด เปิดเครื่องล้างจานแล้วเดินไม่ได้
มีเกาะกลาง	ห้องยาวและกว้าง 3.5 ม. ขึ้นไป	ต้องมีทางเดินรอบเกาะตามระยะเดียวกับทางเดินระหว่างแนวตู้

ตัวอย่างจริง ห้องกว้าง 2.4 เมตร ถ้าวางตู้ล่างลึก 60 ซม. สองฝั่ง จะเหลือทางเดิน 120 ซม. ผ่านเกณฑ์สำหรับคนเดียวและเกือบพอสำหรับสองคน แต่ถ้าฝั่งหนึ่งเป็นตู้เย็นลึก 70 ซม. ทางเดินช่วงนั้นจะเหลือ 110 ซม. พอเปิดประตูตู้เย็นก็ขวางทันที กรณีห้องเล็กกว่านี้ อ่านการวัดห้องแบบละเอียดที่ จัดผังครัวขนาดเล็ก

2. ย้ายจุดน้ำและไฟให้เสร็จก่อนวัดตู้

ตู้บิวท์อินผลิตตามตำแหน่งท่อและปลั๊กที่มีอยู่ตอนวัด ถ้าย้ายท่อทีหลัง ตู้ที่ผลิตแล้วต้องเจาะเพิ่มหรือทำใหม่ ลำดับที่ควรทำคือ วางผัง กำหนดจุดเครื่องใช้ทุกชิ้น แล้วให้ช่างประปาและช่างไฟเดินงานให้เสร็จ จากนั้นค่อยให้ร้านตู้มาวัดหน้างานจริง

เรื่องไฟฟ้า ข้อมูลของ Schneider Electric ระบุว่าวงจรเต้ารับในครัว และเต้ารับที่อยู่ภายในระยะ 1.5 เมตรจากขอบซิงค์ ควรมีเครื่องตัดไฟรั่วขนาดกระแสไม่เกิน 30 มิลลิแอมแปร์ ครัวที่ใช้เตาแม่เหล็กไฟฟ้า เตาอบ และไมโครเวฟพร้อมกัน ควรแยกวงจรเครื่องใช้กำลังสูงออกจากวงจรปลั๊กทั่วไป ขนาดสายและเบรกเกอร์ต้องให้ช่างไฟที่มีใบรับรองคำนวณจากกำลังเครื่องจริง ผมไม่แนะนำให้เจ้าของบ้านต่อสายเองในงานนี้

รายการที่ควรจดให้ช่างไฟก่อนเริ่มงาน

1. ตำแหน่งและกำลังวัตต์ของเตา เตาอบ ไมโครเวฟ หม้อหุงข้าว และเครื่องทำน้ำร้อน
2. จำนวนปลั๊กบนท็อป ผมเผื่ออย่างน้อยหนึ่งคู่ทุกช่วงท็อปที่ยาวเกิน 1.2 เมตร
3. ปลั๊กในตู้สำหรับเครื่องกรองน้ำ เครื่องล้างจาน และไฟใต้ตู้
4. จุดสวิตช์ไฟที่กดได้ตั้งแต่ประตูทางเข้าครัว

3. ต่อท่อดูดควันออกนอกบ้าน แทนการพึ่งไส้กรอง

ครัวไทยผัด ทอด และคั่วพริกแกง ซึ่งให้ทั้งควัน ไอน้ำมัน และกลิ่นแรง คู่มือคุณภาพอากาศภายในบ้านของ EPA แนะนำให้ติดและใช้พัดลมดูดอากาศที่ระบายออกนอกอาคารในครัว และระบุว่าเครื่องดูดควันเหนือเตาแก๊สที่ระบายออกนอกบ้านช่วยลดการสัมผัสมลพิษระหว่างทำอาหารได้มาก เครื่องดูดควันแบบหมุนเวียนที่มีแค่ไส้กรองคาร์บอนเหมาะกับคอนโดที่ห้ามเจาะผนังเท่านั้น

สิ่งที่ตัดสินว่าดูดจริงหรือไม่ คือท่อมากกว่ากำลังมอเตอร์ ท่อควรสั้น โค้งน้อยที่สุด และขนาดไม่เล็กกว่าปากท่อของเครื่อง ท่อที่ยาวเกิน 3-4 เมตรและเลี้ยวหลายครั้งทำให้ลมแทบไม่ออก ปากท่อด้านนอกต้องมีฝาครอบกันฝนและแผ่นปิดกันนกเข้า ส่วนบ้านที่ใช้เตาแก๊สหัวฟู่ ถ้าเปลวไฟปลายเหลืองตลอดเวลา แปลว่าหัวเตาปรับไม่ดี ควรให้ร้านแก๊สปรับให้เป็นเปลวสีน้ำเงิน

4. เลือกท็อปตามวิธีทำอาหาร ไม่ใช่ตามโชว์รูม

คำถามที่ควรถามตัวเองก่อนคือ วางหม้อร้อนจากเตาลงบนท็อปบ่อยแค่ไหน สับเนื้อบนท็อปโดยตรงหรือมีเขียงเสมอ และมีคราบขมิ้นหรือน้ำมันหอยหกบ่อยไหม ครัวผัดทอดทุกวันเข้ากับแกรนิตหรือสเตนเลส ส่วนควอตซ์ทนคราบดีแต่ต้องใช้ที่รองหม้อ รายละเอียดเทียบเจ็ดวัสดุอยู่ใน ประเภทเคาน์เตอร์ครัว

จุดที่พังก่อนเสมอคือรอยต่อรอบซิงค์และรอยต่อท็อปที่มุม ถ้าท็อปเป็นลามิเนตหรือไม้ ขอบที่ตัดเจาะหลุมซิงค์ต้องทาซิลิโคนปิดผิวก่อนวางอ่าง วิธีติดตั้งและทดสอบรั่วแบบละเอียดดูที่ ติดตั้งอ่างซิงค์

พื้นที่วางของข้างเตาและข้างซิงค์ก็สำคัญพอกับวัสดุ ผมเผื่อข้างซิงค์อย่างน้อยด้านละ 45-60 ซม. และข้างเตาอย่างน้อย 30-40 ซม. เพื่อมีที่พักกระทะและจานที่ตักแล้ว ครัวที่ท็อปสวยแต่ไม่มีที่วางจะกลายเป็นครัวที่ของกองเต็มตลอด

5. พื้นกันลื่นที่เช็ดคราบน้ำมันได้จริง

พื้นครัวเจอน้ำจากซิงค์และละอองน้ำมันจากเตาทุกวัน กระเบื้องพอร์ซเลนผิวด้านหรือผิวกันลื่นเป็นตัวเลือกที่ปลอดภัยที่สุด ยาแนวควรเป็นสีเทากลางถึงเทาเข้ม เพราะยาแนวขาวในครัวจะเปลี่ยนเป็นสีน้ำตาลภายในปีแรก ถ้าใช้กระเบื้องขนาด 60 x 60 ซม. ขึ้นไป ต้องปาดกาวทั้งใต้แผ่นและหลังแผ่นเพื่อไม่ให้เป็นโพรง ขั้นตอนพื้นฐานอยู่ใน สิ่งที่ควรรู้ก่อนปูกระเบื้อง

พื้นไวนิลแบบคลิกล็อกใช้ได้ในครัวแห้ง แต่ถ้ามีน้ำขังใต้ซิงค์บ่อย น้ำจะซึมลงรอยต่อและขังใต้แผ่น ส่วนพื้นไม้จริงและลามิเนตผมไม่ใช้ในครัวไทยเลย ครัวหลังบ้านที่ล้างพื้นด้วยการสาดน้ำ ควรทำพื้นลาดไปหาท่อระบายประมาณ 1:100 คือลดลง 1 ซม. ทุก 1 เมตร

6. ผนังหลังเตาและหลังซิงค์ ต้องไม่ติดไฟและไม่มีร่องลึก

ผนังหลังเตาโดนทั้งความร้อนและละอองน้ำมัน วัสดุที่ใช้ได้ดีคือกระเบื้องแผ่นใหญ่ที่ร่องยาแนวน้อย กระจกนิรภัยพ่นสีด้านหลัง และแผ่นสเตนเลส กระเบื้องโมเสกหรือกระเบื้องผิวนูนลึกดูสวยในรูป แต่ร่องจำนวนมากเก็บคราบมันที่เช็ดไม่ออก

ความสูงของผนังกันเปื้อนควรขึ้นไปถึงใต้ตู้แขวน หรืออย่างน้อย 60 ซม. จากท็อป ด้านหลังซิงค์ควรสูงพอรับน้ำกระเด็นจากก๊อกคอสูง ระยะห่างระหว่างหัวเตาแก๊สกับตู้ไม้หรือวัสดุติดไฟด้านข้างและด้านบน ให้ยึดตามคู่มือของเตาและเครื่องดูดควันรุ่นนั้น อย่าใช้ระยะจากความเคยชินของช่าง

7. ตู้ที่ทนความชื้น เริ่มจากตู้ใต้ซิงค์

ตู้ใต้ซิงค์คือตู้ที่พังก่อนทุกครั้ง เพราะน้ำหยดจากข้อต่อท่อโดยไม่มีใครเห็นเป็นเดือน ทางเลือกที่ดีคือทำโครงตู้ใต้ซิงค์เป็นวัสดุที่ไม่บวมน้ำ เช่น พีวีซีโฟมบอร์ด หรืออะลูมิเนียม แล้วใช้ไม้อัดหรือปาร์ติเคิลบอร์ดเคลือบผิวกับตู้ส่วนที่แห้ง ขอบทุกด้านต้องปิดขอบให้สนิท ขอบที่เปิดเห็นเนื้อแผ่นคือทางที่น้ำเข้า เปรียบเทียบวัสดุโครงตู้และหน้าบานแบบละเอียดอยู่ใน ตู้ครัววัสดุไหนดี

รายละเอียดเล็กที่ช่วยยืดอายุตู้

• ใช้ขาปรับระดับพลาสติกยกตู้ล่างจากพื้น 10-15 ซม. แล้วปิดด้วยบัวที่ถอดได้ ทำความสะอาดใต้ตู้ได้และน้ำไม่ซึมเข้าฐาน
• รองพื้นตู้ใต้ซิงค์ด้วยถาดพลาสติกหรือแผ่นยางกันน้ำ เห็นน้ำหยดได้ก่อนพื้นตู้พอง
• ความสูงท็อปมาตรฐานราว 85-90 ซม. แต่ถ้าคนทำอาหารหลักสูงกว่า 170 ซม. ลองยืนทำท่าหั่นผักที่ระดับ 90-95 ซม. ก่อนสั่ง
• บานพับและรางลิ้นชักแบบปรับได้สามทิศ เพราะพื้นบ้านส่วนใหญ่ไม่ได้ระดับ บานจะเบี้ยวภายในปีแรกถ้าปรับไม่ได้

8. ไฟสามชั้น เพื่อไม่ให้หั่นผักในเงาตัวเอง

ไฟดวงเดียวกลางเพดานทำให้เงาหัวและไหล่ตกบนท็อปพอดีตอนยืนหั่น ครัวที่ใช้ดีมีแสงสามแบบ คือไฟทั่วไปจากเพดาน ไฟงานใต้ตู้แขวนที่ส่องตรงลงบนท็อป และไฟบรรยากาศสำหรับโซนทานข้าว

สีแสงของไฟงานผมเลือกประมาณ 4000K เพราะเห็นสีอาหารใกล้ความจริง ทั้งสีเนื้อสุกและสีผักลวก แสงขาวจัด 6500K ทำให้ครัวดูเย็นและอาหารซีด ส่วนแสงเหลือง 2700-3000K เหมาะกับโต๊ะอาหารมากกว่า การเลือกลูเมนและสีแสงของหลอดแต่ละแบบ อ่านต่อได้ที่ หลอดไฟ LED เลือกยังไง ไฟใต้ตู้ควรติดไว้ด้านหน้าของใต้ตู้ ไม่ใช่ชิดผนัง เพราะถ้าชิดผนังแสงจะสะท้อนกระเบื้องเข้าตา

9. ที่เก็บของตามความถี่ในการหยิบ

ครัวไทยมีของมากกว่าที่คิด ทั้งครก กระทะ หม้อแกง ซึ้งนึ่ง ถุงข้าวสาร และขวดเครื่องปรุงหลายสิบขวด วิธีที่ได้ผลคือแบ่งความสูงตามความถี่ในการใช้

ระดับความสูง	ของที่ควรเก็บ	เหตุผล
ต่ำกว่า 50 ซม. (ลิ้นชักล่าง)	หม้อ กระทะ ครก	ของหนัก ดึงลิ้นชักออกมาหยิบได้โดยไม่ต้องยก
50-150 ซม.	เครื่องปรุง มีด จานที่ใช้ทุกวัน	อยู่ในระยะเอื้อมโดยไม่ต้องก้มหรือเขย่ง
150-200 ซม. (ตู้แขวน)	ของแห้ง ภาชนะสำรอง	หยิบสัปดาห์ละครั้งหรือน้อยกว่า
สูงกว่า 200 ซม.	ของใช้ตามเทศกาล	ต้องใช้บันได ใส่เฉพาะของที่ใช้ปีละไม่กี่ครั้ง

ลิ้นชักลึกสำหรับหม้อใช้ง่ายกว่าตู้บานเปิดที่มีชั้นกลาง เพราะไม่ต้องคุกเข่ามุดหาของด้านใน ส่วนถังขยะ ผมแนะนำให้ซ่อนไว้ในตู้ข้างซิงค์ เพราะเศษอาหารเกิดตรงนั้น

10. วางลำดับงานและงบไม่ให้รื้อซ้ำ

ลำดับงานที่ลดการแก้งานซ้ำ

1. รื้อถอน แล้วตรวจสภาพผนัง พื้น และท่อที่ซ่อนอยู่
2. งานประปา ท่อน้ำทิ้ง และท่อแก๊ส
3. เดินสายไฟ ตำแหน่งปลั๊ก และท่อดูดควัน
4. ทากันซึมบริเวณพื้นและผนังที่เปียก
5. ปูกระเบื้องพื้นและผนัง
6. ฝ้าและทาสี
7. ติดตั้งตู้ ท็อป ซิงค์ และเครื่องใช้
8. ทดสอบน้ำ ไฟ และเครื่องดูดควันพร้อมกันก่อนตรวจรับ

งบปรับปรุงครัวแบ่งได้เป็นตู้และท็อป งานระบบ งานพื้นและผนัง เครื่องใช้ไฟฟ้า และค่าแรงรื้อขนทิ้ง ตู้และท็อปมักเป็นก้อนใหญ่ที่สุด ส่วนที่เจ้าของบ้านชอบตัดคือเครื่องดูดควันและงานระบบ ซึ่งเป็นสองอย่างที่แก้ทีหลังแพงที่สุด ราคาตู้ต่อเมตรแยกตามเกรดวัสดุดูได้ที่ ราคาทำครัวบิวท์อิน ส่วนงบสำรองให้กันไว้ราว 10-15% ของงบรวม ครัวบ้านเก่าที่อายุเกิน 20 ปีมักเจอท่อเหล็กผุหรือพื้นเป็นโพรงหลังรื้อ

ปรับไอเดียให้เข้ากับคอนโด ทาวน์โฮม และบ้านเดี่ยว

ไอเดียเดียวกันให้ผลต่างกันตามประเภทบ้าน

คอนโดมักห้ามย้ายท่อน้ำทิ้งออกจากตำแหน่งเดิมมาก เพราะต้องรักษาความลาดของท่อในพื้นห้อง และห้ามเจาะผนังภายนอก ผังจึงถูกล็อกด้วยตำแหน่งซิงค์เดิม เตาควรเป็นแม่เหล็กไฟฟ้า และควรตรวจขนาดมิเตอร์ไฟของห้องก่อนเพิ่มเครื่องใช้กำลังสูง

ทาวน์โฮมมีทางเลือกเพิ่มคือทำครัวหนักที่ลานหลังบ้าน แต่การต่อเติมหลังคาคลุมพื้นที่หลังบ้านต้องดูระยะร่นจากเขตที่ดินและกฎของโครงการก่อน รายละเอียดอยู่ใน ต่อเติมครัวหลังบ้าน

บ้านเดี่ยวมีพื้นที่มากที่สุด จึงทำเกาะกลางหรือแยกครัวเบากับครัวหนักได้ง่าย แต่ระยะเดินระหว่างจุดทำงานก็ยาวขึ้นตาม อย่าให้ผลรวมสามเหลี่ยมเกินราว 7.9 เมตร และเกาะกลางที่มีเตาต้องมีเครื่องดูดควันแบบแขวนเพดานที่เดินท่อผ่านฝ้าได้

ก่อนเซ็นสัญญากับผู้รับเหมาครัว ถามสิ่งนี้

1. ใบเสนอราคาระบุยี่ห้อ รุ่น ความหนาแผ่น และชนิดปิดขอบของตู้ทุกตู้หรือยัง ถ้าเขียนแค่คำว่า "เทียบเท่า" ให้ขอรุ่นที่จะใช้จริง
2. รวมค่ารื้อ ขนทิ้ง กันซึม และงานระบบหรือไม่ แยกบรรทัดให้ดู
3. ท่อดูดควันออกทางไหน ยาวกี่เมตร โค้งกี่จุด
4. ปลั๊กในครัวต่อผ่านเครื่องตัดไฟรั่ว 30 mA หรือยัง และใครเป็นคนเดินไฟ
5. แบ่งจ่ายเป็นงวดผูกกับงานที่ตรวจได้ เช่น งานระบบเสร็จ ตู้ติดตั้งเสร็จ ส่งมอบ อย่าจ่ายล่วงหน้าก้อนใหญ่
6. รับประกันงานติดตั้งกี่ปี ครอบคลุมบานพับ รางลิ้นชัก และรอยรั่วรอบซิงค์หรือไม่

วันตรวจรับ ให้เปิดน้ำเต็มซิงค์แล้วปล่อยลงพร้อมกัน ส่องใต้ตู้ด้วยไฟฉาย เปิดเตาทุกหัวพร้อมเครื่องดูดควันระดับแรงสุด เปิดปิดบานและลิ้นชักทุกบาน และกดปุ่มทดสอบของเครื่องตัดไฟรั่วหนึ่งครั้ง ถ้าทุกอย่างผ่าน ครัวนี้จะอยู่กับบ้านไปอีกสิบปีโดยไม่ต้องรื้อ