ปั๊ก วิธีเลี้ยงและโรคที่พบบ่อยในหมาหน้าสั้น

ปั๊กเลี้ยงง่ายในเรื่องนิสัย เพราะเป็นหมาเพื่อนที่ติดคน ขี้เล่น และไม่ต้องการออกกำลังมาก แต่เลี้ยงยากในเรื่องร่างกาย หน้าที่สั้นทำให้ระบายความร้อนได้ไม่ดีและเสี่ยงปัญหาทางเดินหายใจ ปั๊กในเมืองไทยจึงต้องอยู่ในที่เย็น ผอมเพรียว และมีเจ้าของที่ฟังเสียงหายใจของมันเป็น

ปั๊กตัวแรกที่เราดูแลเป็นของน้า ตอนนั้นเราคิดว่าเสียงกรนดังทั้งคืนเป็นเรื่องน่ารัก จนวันหนึ่งน้องเดินเล่นหน้าบ้านตอนสิบโมงเช้าไม่ถึงสิบนาที แล้วหอบเสียงดังจนลิ้นเปลี่ยนสี ตั้งแต่วันนั้นเราฟังเสียงหายใจของหมาหน้าสั้นด้วยหูอีกแบบ

นิสัยของปั๊ก หมาที่เกิดมาเพื่ออยู่กับคน

AKC เล่าว่าปั๊กเคยเป็นหมาเพื่อนของจักรพรรดิจีน และต่อมาเป็นหมาประจำราชวงศ์ออเรนจ์ของเนเธอร์แลนด์ AKC บรรยายนิสัยว่าซุกซน และมีชีวิตอยู่เพื่อรักและถูกรัก ซึ่งตรงกับที่เราเห็น ปั๊กเดินตามเจ้าของทุกห้อง นอนทับเท้า และไม่ค่อยชอบถูกทิ้งไว้คนเดียวนานๆ

ด้าน	ลักษณะที่พบบ่อย	ความหมายต่อเจ้าของ
ความติดคน	สูงมาก	ไม่เหมาะกับบ้านที่ไม่มีใครอยู่ทั้งวัน
พลังงาน	ต่ำถึงปานกลาง เล่นเป็นช่วงสั้น	เดินเล่นวันละสองรอบสั้นๆ ก็พอ
การเห่า	ไม่มาก	อยู่คอนโดได้ดี
กับเด็ก	ใจดี ทนมือ	สอนเด็กไม่ให้อุ้มกดอก เพราะกดทางหายใจ
ความดื้อ	ดื้อเงียบๆ รักขนม	ฝึกด้วยขนมเล็กมาก คิดรวมเป็นแคลอรี่ของวัน

ขนาดตาม AKC สูงที่ไหล่ 10 ถึง 13 นิ้ว หนัก 14 ถึง 18 ปอนด์ หรือราว 6 ถึง 8 กิโลกรัม อายุขัย 13 ถึง 15 ปี ตัวเล็กพอสำหรับห้องชุด แต่ไม่เล็กจนบอบบาง ถ้ากำลังเทียบกับหมาเล็กพันธุ์อื่น ดู หมาพันธุ์เล็ก ประกอบ

หน้าสั้นหมายถึงอะไรต่อการหายใจ

ภาควิชาสัตวแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเคมบริดจ์ อธิบายว่า brachycephalic แปลว่าหัวสั้น การคัดพันธุ์ให้หน้าสั้นมากขึ้นทำให้หมากลุ่มนี้มีแนวโน้มเกิดการอุดกั้นของทางเดินหายใจส่วนบนและหายใจลำบาก เรียกรวมว่า BOAS ปั๊กอยู่ในรายชื่อสายพันธุ์ร่วมกับเฟรนช์บูลด็อก บูลด็อก ปักกิ่ง ชิสุ และบอสตันเทอร์เรียร์ เคมบริดจ์ระบุด้วยว่าไม่ใช่หมาทุกตัวที่แสดงอาการ และความถี่กับความรุนแรงของปัญหานี้เพิ่มขึ้น

ในทางปฏิบัติ เจ้าของไม่ต้องรู้ศัพท์แพทย์ แต่ต้องแยกเสียงหายใจปกติกับเสียงที่บอกว่าหมากำลังลำบาก ข้อสังเกตด้านล่างเป็นแนวทางทั่วไป ไม่ใช่เกณฑ์วินิจฉัย

สิ่งที่ได้ยินหรือเห็น	ตอนพัก	ระดับที่ควรทำ
กรนเบาๆ ตอนหลับลึก	พบได้ในหลายตัว	บอกหมอในวันตรวจประจำปี
หายใจเสียงดังตอนตื่นและนั่งเฉยๆ	ไม่ปกติ	นัดตรวจทางเดินหายใจ
หลับแบบนั่ง หรือหนุนหัวกับของสูงทุกคืน	ไม่ปกติ หมาพยายามเปิดทางหายใจ	นัดตรวจ
สำลัก ขย้อนบ่อยหลังกินหรือหลังตื่นเต้น	ไม่ปกติ	นัดตรวจ
หายใจลำบาก ลิ้นและเหงือกม่วงหรือคล้ำ	ฉุกเฉิน	ไปโรงพยาบาลทันที

ความร้อน ศัตรูหมายเลขหนึ่งของปั๊กในไทย

Cornell Riney Canine Health Center จัดหมาหน้าสั้นอย่างปั๊กและบูลด็อกเป็นกลุ่มเสี่ยงลมแดด ร่วมกับหมาแก่ หมาอ้วน หมาขนหนาหรือสีเข้ม และหมาที่มีโรคทางเดินหายใจหรือหัวใจ Cornell ให้ช่วงอุณหภูมิร่างกายปกติของหมาที่ 38.1 ถึง 39.2 องศาเซลเซียส และถือว่า 40.6 องศาขึ้นไปเป็นลมแดด

ปั๊กหนึ่งตัวมักเข้าหลายกลุ่มเสี่ยงพร้อมกัน หน้าสั้น ขนสีดำในบางตัว และอ้วนง่าย บ้านเราจึงมีกติกาสำหรับหมาหน้าสั้น

1. เดินเล่นเฉพาะก่อนเจ็ดโมงเช้าและหลังพระอาทิตย์ตก
2. ช่วงบ่ายอยู่ในห้องแอร์หรือห้องที่เย็นจริง พัดลมอย่างเดียวไม่พอในวันที่ร้อนจัด
3. ไม่พาขึ้นรถที่จอดตากแดดแล้วเปิดแอร์ทีหลัง เปิดแอร์ให้เย็นก่อนแล้วค่อยพาขึ้น
4. งดเกมวิ่งไล่ลูกบอลยาวๆ ใช้เกมดมกลิ่นหาขนมในบ้านแทน
5. มีน้ำเย็นติดตัวทุกครั้งที่ออกนอกบ้าน

น้ำหนัก ตัวแปรที่เจ้าของคุมได้มากที่สุด

ไขมันรอบคอและหน้าอกทำให้ทางหายใจแคบลงอีก ปั๊กที่ผอมเพรียวจึงหายใจสบายกว่าตัวที่อ้วนอย่างเห็นได้ชัด และ Cornell ก็จัดหมาอ้วนเป็นกลุ่มเสี่ยงลมแดดอีกกลุ่ม

วิธีเช็กด้วยมือ

• ลูบด้านข้างลำตัว ควรคลำซี่โครงได้โดยไม่ต้องกด
• มองจากด้านบน ควรเห็นเอวคอดหลังซี่โครง
• มองจากด้านข้าง ท้องควรยกขึ้นจากอกไปหาขาหลัง

ปั๊กเป็นนักขอขนมตัวยง วิธีที่บ้านเราใช้คือชั่งอาหารทั้งวันใส่กล่อง แล้วหยิบขนมฝึกจากกล่องนั้น ไม่เพิ่มขนมนอกกล่อง ปริมาณอาหารต่อวันให้คำนวณจากน้ำหนักเป้าหมาย ไม่ใช่น้ำหนักปัจจุบัน และขอให้สัตวแพทย์ช่วยกำหนดน้ำหนักเป้าหมายที่เหมาะกับโครงของน้อง

รอยย่น ผิวหนัง และดวงตา งานดูแลประจำวัน

รอยย่นบนจมูก

รอยพับเหนือจมูกเก็บความชื้น น้ำลาย และเศษอาหาร ในอากาศร้อนชื้นเป็นจุดอับที่ผิวอักเสบง่าย ให้เช็ดด้วยผ้าหรือสำลีชุบน้ำหมาด แล้วซับให้แห้งสนิททุกวัน ถ้ารอยพับแดง มีกลิ่น หรือมีน้ำเยิ้ม ให้สัตวแพทย์ดู ไม่ควรทาครีมของคนเอง และอย่าใช้แป้งฝุ่นโรยในรอยพับ เพราะแป้งจับกับความชื้นเป็นก้อนอยู่ในร่อง

บ้านที่ใช้ทิชชูเปียกสำหรับเด็ก ให้ซับแห้งตามทุกครั้ง ความชื้นที่ค้างอยู่คือปัญหา ไม่ได้อยู่ที่ตัวทิชชู เราใช้ผ้าฝ้ายผืนเล็กแยกไว้หลายผืน ซักทุกวัน ซึ่งประหยัดและไม่ทิ้งสารเคลือบไว้ในร่อง

ดวงตา

ตาของปั๊กโปนและอยู่ใกล้พื้น จึงโดนกระแทกและขีดข่วนง่าย การเล่นกับแมวหรือวิ่งชนกิ่งไม้ก็ทำให้กระจกตาเป็นแผลได้ ถ้าน้องหรี่ตาข้างเดียว น้ำตาไหลมาก ตาแดง หรือเอาเท้าถูตา ให้พาไปหาหมอในวันนั้น แผลที่กระจกตาลุกลามเร็วกว่าที่ดูจากภายนอก

ขน

ปั๊กขนสั้นแต่ร่วงมากกว่าที่คนคาด แปรงด้วยแปรงยางสัปดาห์ละสองสามครั้งช่วยลดขนในบ้าน อาบน้ำเท่าที่จำเป็น และเป่าให้แห้งถึงรอยพับทุกจุด

อุปกรณ์ที่ต้องเปลี่ยนเมื่อเลี้ยงหมาหน้าสั้น

อุปกรณ์	ใช้แบบนี้	เพราะ
สายจูง	สายรัดอกแบบตัว Y	ปลอกคอกดหลอดลมเมื่อหมาดึง
ชามอาหาร	จานตื้นกว้าง	ไม่ต้องกดหน้าลงไปในชามลึก
ที่นอน	เบาะในห้องเย็น มีหมอนหนุนหัวได้	หลายตัวหายใจสบายขึ้นเมื่อหัวสูงเล็กน้อย
ของเล่น	ของเล่นยัดขนม เกมดมกลิ่น	ได้ใช้สมองโดยไม่ต้องหอบ

เรื่องการเลือกสายรัดอกกับปลอกคอ อ่านต่อได้ที่ สายรัดอกหรือปลอกคอ

ฝึกปั๊ก ใช้ขนมเป็น แต่ไม่ให้ขนมกลายเป็นปัญหา

ปั๊กเรียนรู้เร็วเมื่อมีของกินเป็นรางวัล และหยุดฟังทันทีเมื่อเบื่อ เราจึงฝึกครั้งละสั้นๆ ไม่เกินห้านาที วันละหลายครั้ง ดีกว่าฝึกยาวรอบเดียว

เรื่องที่ควรฝึกก่อนเรื่องอื่น

1. ขับถ่ายเป็นที่ ปั๊กหลายตัวไม่ชอบออกไปข้างนอกตอนฝนตกหรือแดดจัด การมีจุดขับถ่ายในร่มหรือบนระเบียงที่ปลอดภัยช่วยได้มาก วิธีทีละขั้นอยู่ใน ฝึกหมาขับถ่าย
2. ให้จับหน้าและเปิดตาได้ เพราะเราต้องเช็ดรอยย่นและดูตาทุกวัน เริ่มจากแตะหน้าหนึ่งวินาทีแล้วให้ขนม ค่อยๆ เพิ่มเวลา
3. นั่งรอก่อนได้อาหาร ช่วยให้กินช้าลงและไม่ตื่นเต้นจนสำลัก
4. อยู่คนเดียวทีละน้อย เริ่มจากออกไปหน้าบ้านห้านาที แล้วค่อยเพิ่ม ปั๊กที่ไม่เคยถูกฝึกให้อยู่ลำพังมักร้องและเครียดเมื่อเจ้าของต้องกลับไปทำงาน

ขนมฝึกให้หั่นเล็กเท่าเมล็ดถั่วเขียว หรือใช้อาหารเม็ดของมื้อนั้นเป็นรางวัลแทน ปั๊กไม่ได้สนใจขนาด สนใจว่าได้กินบ่อยแค่ไหน

ปั๊กเมื่อเข้าวัยสูงอายุ

ปั๊กอายุยืนพอสมควร เจ้าของหลายบ้านจึงได้อยู่กับช่วงหมาแก่หลายปี สิ่งที่เปลี่ยนไปเมื่อปั๊กอายุมากขึ้นมักเป็นเรื่องที่ค่อยๆ เกิด จนเจ้าของไม่ทันสังเกต เช่น เดินช้าลง ลุกขึ้นยากหลังนอน กรนดังขึ้น หรือขาหลังไม่มั่นคง

ช่วงนี้ให้ปูพรมกันลื่นบนทางเดินที่ใช้บ่อย ทำทางลาดขึ้นโซฟาแทนการกระโดด และพาไปตรวจสุขภาพถี่ขึ้นตามที่สัตวแพทย์แนะนำ แนวทางดูแลหมาสูงวัยทั่วไปอยู่ที่ ดูแลหมาแก่

ก่อนรับปั๊กเข้าบ้าน ถามฟาร์มให้ครบ

• พ่อแม่หายใจเสียงดังตอนพักไหม เคยผ่าตัดทางเดินหายใจไหม
• รูจมูกของพ่อแม่และลูกหมาเปิดกว้างแค่ไหน ขอดูด้วยตา
• พ่อแม่อายุเท่าไร ยังแข็งแรงไหม
• ลูกหมาได้วัคซีนและถ่ายพยาธิตามกำหนดหรือยัง

ฟาร์มที่เลือกพ่อแม่พันธุ์ที่หายใจดีจะตอบคำถามเหล่านี้ได้ และหมาที่จมูกเปิดกว้างกว่าจะใช้ชีวิตในเมืองร้อนได้สบายกว่าตลอดอายุ

ตารางดูแลปั๊กหนึ่งสัปดาห์ และสัญญาณที่ต้องไปหาหมอทันที

ทุกวัน	สัปดาห์ละ 2 ถึง 3 ครั้ง	ทุกเดือน
เช็ดรอยย่นให้แห้ง	แปรงขนด้วยแปรงยาง	ชั่งน้ำหนัก จดไว้
ดูตาทั้งสองข้าง	ตรวจหู	ตรวจเล็บ ตัดถ้ายาว
เดินเช้ามืดและหัวค่ำ	เกมดมกลิ่นในบ้าน	ป้องกันเห็บหมัดตามที่หมอแนะนำ
ฟังเสียงหายใจตอนพัก	แปรงฟัน	ทบทวนปริมาณอาหาร

พาไปหาหมอทันทีถ้า

• หายใจลำบาก อ้าปากหายใจทั้งที่นั่งพัก ลิ้นหรือเหงือกม่วงคล้ำ
• หอบหนักหลังอยู่ในที่ร้อน อาเจียน หรือล้มลง
• หรี่ตา ตาแดง น้ำตาไหลข้างเดียว หรือเห็นจุดขุ่นบนตา
• สำลักหรือขย้อนซ้ำจนไม่ยอมกิน