สอนหมาฉี่ให้เป็นที่ ตารางพาออกไปฉี่ตามอายุลูกหมา

ลูกหมากลั้นฉี่ได้นานราวเท่าอายุเป็นเดือน นับเป็นชั่วโมง ลูกหมา 3 เดือนจึงกลั้นได้ราว 3 ชั่วโมง ไม่ใช่ทั้งวัน ดังนั้นการสอนหมาฉี่ให้เป็นที่คืองานเรื่องตารางเวลาเป็นหลัก คือพาไปให้ถูกจังหวะ ที่เดิม แล้วให้รางวัลทันที ส่วนคำสั่งและการดุไม่ช่วยอะไร

ลูกหมากลั้นได้นานแค่ไหนตามอายุ

AKC ให้กฎคร่าวๆ ว่าลูกหมากลั้นได้ประมาณเท่าอายุเป็นเดือน นับเป็นชั่วโมง ไปจนถึงราว 9 ถึง 12 เดือน เช่น ลูกหมา 6 เดือนอาจกลั้นได้ราว 6 ชั่วโมง นั่นคือตอนนอนหลับหรืออยู่ในกรง ตอนตื่นและวิ่งเล่น ลูกหมาต้องไปบ่อยกว่านั้นมาก

อายุ	กลั้นได้ประมาณ (ตอนพัก/นอน)	ตอนตื่นเล่น ควรพาไปทุก
2 เดือน	ราว 2 ชั่วโมง	30 ถึง 60 นาที
3 เดือน	ราว 3 ชั่วโมง	ราว 1 ชั่วโมง
4 เดือน	ราว 4 ชั่วโมง	1 ถึง 2 ชั่วโมง
6 เดือน	ราว 6 ชั่วโมง	2 ถึง 3 ชั่วโมง

คอลัมน์สุดท้ายเป็นแนวปฏิบัติที่ประมาณจากกฎของ AKC ที่ระบุว่าลูกหมาเล็กอาจต้องออกหลายครั้งต่อวัน คือเป็นโหลหรือมากกว่า ไม่ใช่ตัวเลขที่ AKC กำหนดแบบตายตัว ถ้าลูกหมาตัวใดพลาดบ่อย ให้ลดช่วงห่างลง

จังหวะที่ต้องพาออกไปทุกครั้ง

AKC และ ASPCA ระบุจังหวะที่ลูกหมามักปวดฉี่ตรงกัน

• ตื่นนอนตอนเช้า และก่อนเข้านอน
• หลังตื่นจากงีบหรือออกจากกรง
• หลังกินอาหาร ดื่มน้ำ หรือเคี้ยวของเล่น (AKC ระบุว่าหลังกินให้รอไม่เกิน 5 ถึง 30 นาที ยิ่งอายุน้อยยิ่งต้องเร็ว)
• หลังเล่นหนักหรือตื่นเต้น

เจ้าของที่ตัดสินใจเรื่องมื้ออาหารด้วย จะวางแผนง่ายขึ้น AKC แนะนำให้แบ่งอาหารเป็นมื้อเล็กหลายมื้อ มากกว่าสองมื้อใหญ่ เพราะตารางขับถ่ายคาดเดาง่ายขึ้น ดูปริมาณอาหารที่เหมาะได้ที่ คำนวณอาหารสุนัข

อ่านสัญญาณก่อนที่จะพลาด

ASPCA เรียกพฤติกรรมก่อนฉี่ว่า "pre-pottying" และ AKC ลิสต์สัญญาณไว้ว่า

• ดมพื้นหรือเดินวน
• หยุดเล่นกะทันหัน
• ร้องหงิงๆ หรือข่วนประตู
• กระสับกระส่าย เดินท่าขาหลังแข็ง

เมื่อเห็นสัญญาณให้พาออกไปทันทีโดยไม่ต้องรอให้เสร็จเกม ถ้าเดินไปทันก็ได้ฉี่ถูกที่ ถ้าไม่ทัน อย่าตะโกน เพราะลูกหมาจะเรียนรู้ว่าการฉี่ต่อหน้าเจ้าของเป็นเรื่องอันตราย แล้วหนีไปแอบฉี่หลังโซฟาแทน

ขั้นตอนทุกครั้งที่ออกไปฉี่

1. ใช้สายจูงพาไปจุดเดิม จุดเดียว ในทุกครั้ง เพื่อให้กลิ่นเดิมกระตุ้น (AKC แนะนำให้ใช้สายจูงแม้ในสนามที่มีรั้ว)
2. ยืนเงียบๆ ไม่เล่นกับลูกหมาจนกว่าจะฉี่ ถ้าไม่ฉี่ใน 3 ถึง 5 นาที ให้พากลับเข้ากรงแล้วลองใหม่ใน 10 ถึง 15 นาที (ช่วงเวลานี้เป็นแนวปฏิบัติทั่วไป ไม่ใช่ตัวเลขของ AKC)
3. เมื่อลูกหมาเริ่มฉี่ ใช้คำสั่งสั้นๆ เสียงเบา เช่น "ฉี่" หรือ "go potty" ซ้ำคำเดียวทุกครั้ง
4. ทันทีที่เสร็จ ชมอย่างตื่นเต้นและให้ขนมชิ้นเล็กที่ลูกหมาชอบ AKC และ ASPCA เน้นว่ารางวัลต้องมาภายในไม่กี่วินาทีหลังเสร็จ ไม่ใช่ตอนเดินกลับถึงบ้าน
5. จากนั้นค่อยให้เล่นหรือเดินเล่นเป็นรางวัลอีกชั้น

ข้อที่เจ้าของมักพลาดคือพาออกไปแล้วเล่นทันที ลูกหมาเลยเรียนรู้ว่าอย่าฉี่ถ้าอยากเล่นต่อ ให้ฉี่ก่อน แล้วค่อยเล่น

ใช้กรง แผ่นรองฉี่ หรือสนาม

มีสามวิธีหลัก เลือกวิธีที่เข้ากับบ้านและทำให้ครบ

วิธี	เหมาะกับ	ข้อควรระวัง
กรง + พาออกไปฉี่ข้างนอก	บ้านที่มีสนามหรือเดินลงข้างล่างสะดวก	กรงต้องใหญ่พอให้ยืน หมุนตัว และนอนได้ แต่ไม่ใหญ่จนฉี่มุมหนึ่ง นอนอีกมุม (AKC)
แผ่นรองฉี่ในบ้าน	คอนโด คนที่ไม่อยู่บ้านหลายชั่วโมง หมาพันธุ์เล็ก	AKC เตือนว่าลูกหมาเรียนรู้สองทางเลือก ต้องวางแผนว่าจะเลิกใช้เมื่อไร
ห้องน้ำเป็นพื้นที่ฉี่	ห้องคอนโดที่มีห้องน้ำแห้งแยก	ต้องล้างพื้นบ่อย และสอนให้ชัดว่าที่นี่ฉี่ได้ ที่อื่นไม่ได้

AKC อธิบายว่ากรงใช้ได้ผลเพราะหมาโดยทั่วไปไม่อยากฉี่ในที่นอน ถ้าลูกหมาเคยถูกขังจนต้องฉี่ในกรง AKC แนะนำให้เริ่มใหม่จากศูนย์ ดูเรื่องเลี้ยงในห้องเล็กได้ที่ เลี้ยงสุนัขในคอนโด

สำหรับแผ่นรอง ให้วางในมุมเดียว ห่างที่นอนและชามอาหาร และขยับแผ่นรองทีละไม่กี่เซนติเมตรไปทางประตูถ้าอนาคตอยากให้ออกไปข้างนอก

ตารางตัวอย่างหนึ่งวันของลูกหมา 10 สัปดาห์

ตัวอย่างสมมติสำหรับลูกหมาอายุราว 2.5 เดือนที่อยู่บ้านที่มีคนอยู่ตลอด เวลาจริงปรับตามมื้ออาหารและการนอนของแต่ละบ้าน

เวลา	กิจกรรม
06:00	ตื่น พาไปฉี่ทันที ก่อนทำอะไร
06:30	ให้อาหารมื้อแรก
06:50	พาไปฉี่ (หลังกินราว 15 ถึง 20 นาที)
07:00 ถึง 08:00	เล่น แล้วพาไปฉี่ก่อนเข้ากรงงีบ
09:30	ตื่นจากงีบ พาไปฉี่
11:30	ให้อาหารมื้อสอง ตามด้วยพาไปฉี่หลังกิน
13:00 ถึง 14:30	งีบในกรง ตื่นแล้วพาไปฉี่
17:00	อาหารมื้อสาม แล้วพาไปฉี่
20:00	เก็บชามน้ำ (ถ้าสัตวแพทย์ไม่ห้าม) ก่อนนอนราว 1 ชั่วโมง
22:00	พาไปฉี่ครั้งสุดท้ายก่อนเข้านอน
01:30 ถึง 02:00	ลูกหมาบางตัวต้องตื่นฉี่หนึ่งครั้ง

ตารางนี้ทำให้ลูกหมาไปฉี่ราว 10 ครั้งต่อวัน ซึ่งไม่เกินที่ AKC ระบุว่าลูกหมาเล็กอาจต้องออก "เป็นโหล" ต่อวัน การจดเวลาที่พลาดในสัปดาห์แรกช่วยให้เห็นว่าลูกหมาตัวนี้ต้องการช่วงห่างเท่าไร ลูกหมาที่อายุ 2 เดือนต้องเลี้ยงตามวัย ดูแลทั่วไปที่ ดูแลลูกสุนัขแรกเกิด

ตั้งกรงอย่างไรไม่ให้กลายเป็นที่ขัง

ใช้กรงเป็นที่งีบและที่พักตอนเจ้าของไม่ว่าง ไม่ใช่ที่ลงโทษ และไม่ควรอยู่ในกรงนานเกินกว่าที่ลูกหมากลั้นได้ตามตารางข้างต้น

• ลูกหมา 3 เดือนไม่ควรอยู่ในกรงเกินราว 3 ชั่วโมงติดกันตอนกลางวัน ถ้าต้องไปทำงาน ให้ฝากคนมาพาออกกลางวัน
• กลางคืนลูกหมาหลับยาวกว่ากลางวัน แต่ลูกหมาเล็กยังต้องตื่นฉี่ 1 ถึง 2 ครั้ง ให้วางกรงใกล้ห้องนอนเพื่อได้ยินเสียงร้อง
• ใส่ของเล่นเคี้ยวและผ้านุ่มสะอาดในกรง ถ้าลูกหมาฉี่รดผ้านุ่ม แปลว่ากรงใหญ่เกินหรืออยู่นานเกิน ลดพื้นที่ด้วยแผ่นกั้น
• อย่าเปิดประตูกรงตอนลูกหมาร้อง เพราะลูกหมาจะเรียนรู้ว่าร้องแล้วได้ออก ให้เปิดตอนเงียบสักพัก แล้วพาไปฉี่ทันที ยกเว้นเวลากลางคืนที่ร้องเพราะปวดฉี่จริงๆ

AKC แนะนำให้แขวนกระดิ่งที่ลูกบิดประตู แล้วสอนให้ลูกหมาสะกิดกระดิ่งก่อนออกไป วิธีนี้ทำให้ลูกหมามีวิธีบอกเจ้าของเอง โดยทุกครั้งที่เปิดประตูให้สะกิดกระดิ่งก่อน หลายสัปดาห์ต่อมาลูกหมาจะเริ่มสะกิดเองเมื่อปวด แต่ระวังว่าลูกหมาบางตัวสะกิดเพราะอยากออกไปเล่น เมื่อออกไปแล้วไม่ฉี่ภายใน 3 ถึง 5 นาที ให้เข้าบ้านเลย ไม่ต้องเล่นต่อ ลูกหมาจะเรียนรู้ว่ากระดิ่งหมายถึงไปฉี่

เมื่อพลาด ทำแบบนี้

ASPCA ระบุว่าสุนัขไม่เข้าใจการถูกดุทีหลัง แม้เป็นการพลาดเมื่อไม่กี่นาทีก่อน และการจับจมูกไปกดที่ฉี่ทำให้หมากลัวเจ้าของ ไม่ได้สอนอะไร

• ถ้าจับได้ว่ากำลังเริ่มฉี่ ส่งเสียงขัดจังหวะเบาๆ (เช่น "อุ๊ย") แล้วอุ้มหรือจูงออกข้างนอกทันที ถ้าฉี่ต่อที่นอกบ้านให้ชมและให้รางวัล
• ถ้าเจอฉี่ทีหลัง ไม่ต้องทำอะไรกับลูกหมา เช็ดทำความสะอาดอย่างเงียบๆ
• ใช้น้ำยาเอนไซม์สำหรับสัตว์เลี้ยง AKC ระบุว่ากลิ่นที่ค้างอยู่ดึงลูกหมาให้กลับมาฉี่ที่เดิม น้ำยาถูพื้นที่มีแอมโมเนียไม่ช่วย เพราะกลิ่นคล้ายฉี่
• กลับไปดูตารางเวลาว่าช่วงห่างยาวเกินไปไหม พลาดคือสัญญาณว่าเจ้าของพาออกช้า

ฝนตก ร้อนจัด และคอนโดสูง

ปัญหาแบบไทยที่ทำให้ตารางพัง

• ฝนตก: เตรียมร่มและสายจูง พาไปจุดเดียวกันที่มีหลังคา หรือเตรียมแผ่นรองสำรองที่ระเบียงเฉพาะวันฝน ไม่ใช่ทุกวัน เพื่อไม่ให้ลูกหมาสับสน
• พื้นร้อนตอนเที่ยง: ลูกหมาไม่ยอมฉี่เพราะพื้นร้อนและแดดแรง พาออกเช้าและเย็น ส่วนช่วงบ่ายใช้บริเวณร่ม
• คอนโดสูง: ลิฟต์ใช้เวลา ลูกหมาอาจฉี่ก่อนถึงข้างล่าง ใช้วิธีอุ้มลงจนกว่าจะกลั้นได้ถึงพื้น และเตรียมแผ่นรองไว้ที่ทางออกห้องในช่วงเริ่มต้น
• ลูกหมาที่ยังไม่ครบวัคซีน: ฝึกที่ระเบียงหรือสนามภายในที่ไม่มีหมาแปลกหน้า และปรึกษาสัตวแพทย์ก่อนพาไปพื้นที่สาธารณะ

ลูกหมาโตหรือหมาที่รับมาเลี้ยงต้องทำอะไรต่างออกไป

หมาโตกลั้นได้นานกว่า แต่ถ้าอยู่ในที่เลี้ยงเดิมที่ฉี่ในกรงหรือบนพื้นตลอด จะต้องเริ่มสอนใหม่ ASPCA แนะนำให้จำกัดพื้นที่ให้เหลือหนึ่งหรือสองห้องที่เห็นตลอด แล้วค่อยขยายเมื่อไม่มีพลาด เหมือนการเริ่มจากลูกหมา เพียงแต่ช่วงห่างยาวกว่า

ผู้ใหญ่ที่ทำงานนอกบ้านนานเกิน 8 ชั่วโมง ควรหาคนช่วยพาออกกลางวัน หรือใช้ห้องที่ปูพื้นง่ายต่อการล้างพร้อมแผ่นรอง เพราะการบังคับให้หมาโตลั้นเกินความสามารถทำให้พลาดแล้วเครียด

หมาที่ยังไม่ทำหมัน โดยเฉพาะตัวผู้ ชอบยกขาฉี่มาร์กตามมุมบ้าน ซึ่งเป็นเรื่องมาร์กกลิ่นไม่ใช่การขับถ่ายปกติ ทำความสะอาดด้วยเอนไซม์ พาออกบ่อยขึ้น และดูเรื่อง ทำหมันสุนัข กับสัตวแพทย์

เมื่อพลาดแล้วไม่ใช่เรื่องฝึก

ASPCA ระบุว่าถ้าหมาที่ฉี่เป็นที่แล้วกลับมาพลาดกะทันหัน อาจเป็นเรื่องสุขภาพ ไม่ใช่เรื่องฝึก พาไปหาสัตวแพทย์ถ้าพบ

• ฉี่บ่อยผิดปกติ ปริมาณน้อย หรือเบ่งฉี่
• ฉี่เป็นเลือด หรือกลิ่นฉี่เปลี่ยนไป
• ดื่มน้ำมากผิดปกติ
• ท้องเสียหรือถ่ายพลาดร่วมด้วย ดูอาการอื่นที่ สุนัขป่วยดูยังไง
• ลูกหมาไม่มีพัฒนาเลยหลังพาไปตามตารางเป็นเวลาหลายสัปดาห์

เช็กลิสต์สัปดาห์แรก

• เลือกจุดฉี่เดียว และคำสั่งเดียว
• จดเวลาพลาดและเวลาที่ฉี่ถูกที่ 7 วัน
• เตรียมขนมชิ้นเล็กไว้ที่ประตู
• ซื้อน้ำยาเอนไซม์ และเก็บน้ำยาแอมโมเนียออกจากการล้างพื้น
• ลดพื้นที่ให้เหลือหนึ่งหรือสองห้องที่มองเห็นตลอด
• ถามสัตวแพทย์เรื่องตารางวัคซีนก่อนพาไปที่สาธารณะ