สรุปประเด็นสำคัญ
- ก่อนใช้ทุกครั้ง ส่องรูวาล์วกับแสงให้เห็นทะลุ เช็กว่าลิ้นล็อกฝาขยับได้คล่อง และซีลยางไม่แข็งหรือแตก
- ต้องมีของเหลวไม่น้อยกว่าที่คู่มือเครื่องกำหนด ใส่ของไม่เกินสองในสามของหม้อ และไม่เกินครึ่งหม้อสำหรับข้าว ถั่ว และธัญพืช
- ห้ามอัดอาหารที่เกิดฟองมาก เช่น ซอสแอปเปิล แครนเบอร์รี่ ซีเรียล พาสต้า เพราะฟองอุดวาล์ว
- เปิดฝาได้เมื่อลิ้นล็อกตกลงเองเท่านั้น ห้ามงัด และหันฝาออกจากตัวเวลาเปิด
- เปลี่ยนซีลยางอย่างน้อยทุกสองปี หรือเร็วกว่านั้นถ้าแข็ง ร้าว หรือเสียรูป
เสียงฟู่ของหม้ออัดแรงดันทำให้หลายบ้านซื้อมาแล้วไม่กล้าใช้ ทั้งที่มันเป็นเครื่องที่ทำให้ขาหมูเปื่อยในสี่สิบนาทีแทนสามชั่วโมง หม้อรุ่นใหม่มีระบบกันพลาดหลายชั้น ความเสี่ยงส่วนใหญ่มาจากสามเรื่องที่ป้องกันได้ คือวาล์วอุดตัน ใส่ของเกินขีด และเปิดฝาเร็วเกินไป จัดการสามเรื่องนี้ได้ หม้อนี้ก็ไม่น่ากลัวอีกต่อไป
หม้ออัดแรงดันทำงานยังไง ทำไมอาหารเปื่อยเร็ว
ที่ความดันบรรยากาศปกติ น้ำเดือดที่ราว 100 องศาเซลเซียส ร้อนกว่านั้นไม่ได้ เพราะน้ำกลายเป็นไอหนีออกไป หม้ออัดแรงดันปิดสนิทจนไอน้ำหนีไม่ได้ ความดันในหม้อเพิ่มขึ้น จุดเดือดของน้ำก็สูงขึ้นตาม อาหารจึงปรุงที่อุณหภูมิสูงกว่าการต้มปกติ เนื้อเหนียว ถั่ว กระดูก เปื่อยในเวลาราวหนึ่งในสามของการต้มบนเตา
ส่วนประกอบที่ต้องรู้จัก เพราะเป็นจุดที่ต้องเช็กทุกครั้ง
| ชิ้นส่วน | หน้าที่ | ถ้ามีปัญหาจะเกิดอะไร |
|---|---|---|
| ซีลยาง (sealing ring) | ปิดช่องระหว่างฝากับหม้อ | ไอน้ำรั่วรอบฝา แรงดันไม่ขึ้น |
| รูวาล์วหรือท่อระบาย (vent pipe) | ทางออกของไอน้ำส่วนเกิน | อุดตันแล้วแรงดันสูงเกิน |
| ตัวควบคุมแรงดัน (regulator หรือวาล์วลอย) | คุมความดันให้คงที่ | ไม่ขยับ ความดันไม่คงที่ |
| ลิ้นล็อกฝา (air vent/cover lock) | ล็อกฝาไว้ตราบที่ยังมีแรงดัน | ค้าง ฝาเปิดไม่ได้ หรือล็อกไม่ทำงาน |
| ปลั๊กนิรภัย (overpressure plug) | ระบายแรงดันฉุกเฉินถ้าวาล์วหลักอุด | แข็งตัว ไม่ทำงานตอนจำเป็น |
ตรวจก่อนใช้ทุกครั้ง ใช้เวลาไม่ถึงสองนาที
คู่มือของ Presto ระบุขั้นตอนตรวจก่อนใช้ไว้ เราสรุปเป็นสี่ข้อ
- ยกฝาขึ้นส่องกับแสงไฟ มองผ่านรูวาล์วต้องเห็นแสงทะลุ ถ้าไม่เห็น มีเศษอาหารอุด ใช้ไม้จิ้มฟันหรือลวดเส้นเล็กแยงออก
- กดลิ้นล็อกฝาขึ้นลง ต้องขยับได้คล่อง ไม่ฝืด
- ถอดซีลยางออกมาดู ต้องนุ่ม ไม่แข็ง ไม่แตก ไม่บิดเบี้ยว แล้วใส่กลับให้แนบร่องทั้งวง
- เช็กว่ามือจับยึดแน่น ไม่โยก
หม้อแบบไฟฟ้าที่ใช้วาล์วลอย ให้กดวาล์วลอยดูว่าขยับขึ้นลงได้อิสระ และเทน้ำในถ้วยรองน้ำ (condensation cup) ทิ้งแล้วล้าง ตามที่ CSU แนะนำ
ใส่ของเท่าไร น้ำขั้นต่ำเท่าไร
นี่คือกติกาที่ห้ามข้าม
| เรื่อง | ตัวเลข | เหตุผล |
|---|---|---|
| ของเหลวขั้นต่ำ | ตามที่คู่มือเครื่องระบุ หลายรุ่นอยู่ราว 1 ถ้วยตวงขึ้นไป | ไม่มีน้ำ ไม่มีไอน้ำ แรงดันไม่ขึ้นและก้นหม้อไหม้ |
| อาหารทั่วไป | ไม่เกินขีด 2/3 | ต้องเหลือที่ให้ไอน้ำ |
| ข้าว ถั่ว ธัญพืช ผักแห้ง รวมน้ำที่ใช้ต้ม | ไม่เกินขีด 1/2 | ขยายตัวและเกิดฟอง |
| ซุปใสที่น้ำเยอะ | เผื่อที่มากกว่าขีด 2/3 ไว้หน่อย | น้ำเดือดพล่านขึ้นถึงวาล์ว |
ขีด 1/2 สำหรับข้าว ถั่ว ธัญพืช และขีด 2/3 สำหรับอาหารอื่น มาจากคำแนะนำของ CSU หม้อไฟฟ้าส่วนใหญ่พิมพ์ขีดทั้งสองไว้ในหม้อชั้นใน ใช้ขีดนั้นเป็นหลัก ส่วนน้ำขั้นต่ำ เปิดคู่มือรุ่นของเราดู เพราะต่างกันตามขนาดหม้อ
ห้ามอัดอาหารอะไรบ้าง
คู่มือ Presto ระบุอาหารที่ห้ามทำในหม้ออัดแรงดัน เพราะเกิดฟองและฟองพาเศษอาหารไปอุดรูวาล์ว ได้แก่ ซอสแอปเปิล แครนเบอร์รี่ รูบาร์บ ซีเรียล พาสต้า ซุปผงแห้ง และถั่วแห้งที่ไม่ได้อยู่ในตารางของคู่มือ
แปลงเป็นของในครัวไทย กลุ่มที่ต้องระวังคือของที่ต้มแล้วฟองฟูหรือเปลือกลอย
- ข้าวโอ๊ต ข้าวต้มเม็ดเล็ก ที่ฟูและเหนียว
- เส้นพาสต้า เส้นหมี่ เส้นใหญ่
- ถั่วเขียวเราะเปลือก ถั่วลิสง ถั่วแดง ที่เปลือกลอย ทำได้ถ้าคู่มือเครื่องเรามีตาราง และใส่ไม่เกินครึ่งหม้อ
- ผลไม้ที่เละเป็นซอสเมื่อสุก
ทำได้ แต่ไม่คุ้มทำ
นอกจากเมนูที่อันตราย ยังมีเมนูที่หม้ออัดทำออกมาแล้วไม่อร่อย CSU รวบรวมไว้ว่าทำได้ไม่ได้แปลว่าควรทำ
| เมนู | ผลที่ได้ในหม้ออัดไฟฟ้า | ใช้อะไรแทน |
|---|---|---|
| ไก่ติดหนัง | หนังเหนียวยืดเหมือนยาง | อบหรือทอดไร้น้ำมันหลังอัดเนื้อให้นุ่ม |
| สเต๊กสุกน้อย | คุมความสุกไม่ได้เพราะเปิดดูไม่ได้ | กระทะเหล็กหล่อ |
| ผัดผัก ผัดเส้น | ผนังหม้อสูง ไอน้ำไม่ระเหย ผักกลายเป็นนึ่ง | กระทะบนไฟแรง |
| เค้กเนื้อฟู | สุกด้วยไอน้ำ ซีดและแฉะ | เตาอบ (ยกเว้นชีสเค้กและพุดดิ้งเนื้อชุ่ม ซึ่ง CSU บอกว่าทำได้ดี) |
| เนื้อส่วนที่นุ่มอยู่แล้ว | สุกเกินจนแห้ง | ผัด ย่าง หรือทอดเร็วๆ |
หม้ออัดเก่งที่สุดกับของที่ต้องใช้เวลานาน คือเนื้อส่วนเหนียว กระดูก ซี่โครง ขาหมู ถั่วเมล็ดแข็ง และน้ำซุปกระดูก ใช้มันกับงานพวกนี้แล้วจะเห็นว่าประหยัดเวลาได้จริง
ขั้นตอนใช้งานทีละขั้น พร้อมเวลาโดยประมาณ
ใช้เมนูต้มซี่โครงหมูเป็นตัวอย่าง หม้อขนาด 5 ถึง 6 ลิตร
- ตรวจวาล์ว ซีล ลิ้นล็อก ตามหัวข้อก่อนหน้า (2 นาที)
- ใส่ซี่โครงที่ลวกแล้ว ผัก และน้ำ ให้ต่ำกว่าขีด 2/3 พอสมควรเพราะเป็นซุป (5 นาที)
- เช็ดขอบหม้อให้สะอาด เศษอาหารที่ขอบทำให้ซีลรั่ว
- ปิดฝา หมุนจนล็อก หม้อไฟฟ้าให้หมุนวาล์วไปที่ตำแหน่ง seal
- เปิดไฟแรงหรือเลือกโปรแกรม รอให้แรงดันขึ้น (10 ถึง 15 นาที)
- หม้อตั้งเตา เมื่อตัวควบคุมเริ่มส่ายหรือฟู่สม่ำเสมอ ลดไฟลงจนเสียงเบาและสม่ำเสมอ เริ่มจับเวลา คู่มือ Presto เตือนว่าถ้าปล่อยให้ตัวควบคุมส่ายแรงต่อเนื่องนานเกินไป น้ำจะระเหยหมดเร็วและอาหารไหม้
- ต้มซี่โครงที่แรงดัน 20 ถึง 25 นาที ตามความเปื่อยที่ชอบ
- ปิดไฟ ปล่อยแรงดันตามวิธีในหัวข้อถัดไป (10 ถึง 15 นาทีถ้าปล่อยเอง)
- เปิดฝาเมื่อลิ้นล็อกตกแล้วเท่านั้น
รวมแล้วราว 50 นาที เทียบกับการต้มบนเตาที่ต้องเคี่ยวสองชั่วโมงขึ้นไป
ปล่อยแรงดัน สองวิธีที่ต้องเลือกให้ถูก
| วิธี | ทำยังไง | ใช้กับอะไร | ข้อควรระวัง |
|---|---|---|---|
| ปล่อยเองตามธรรมชาติ | ปิดไฟแล้วรอ 10 ถึง 20 นาที | ซุป แกง ถั่ว ข้าว เนื้อชิ้นใหญ่ | อาหารสุกต่อระหว่างรอ ลดเวลาอัดลงเล็กน้อย |
| ปล่อยเร็ว | หมุนวาล์วไปที่ vent (หม้อไฟฟ้า) หรือยกตัวควบคุมตามคู่มือ | ผัก อาหารที่เละง่าย | ไอน้ำร้อนพุ่งแรง ใช้ที่คีบหรือด้ามช้อน ไม่ใช้มือตรงๆ |
ของเหลวมากหรือของที่มีฟอง เช่น ซุปถั่ว โจ๊ก ห้ามปล่อยเร็ว ฟองจะพ่นออกมาทางวาล์วพร้อมไอน้ำ
หม้อตั้งเตารุ่นเก่าบางรุ่นให้ปล่อยแรงดันด้วยการเปิดน้ำเย็นราดผ่านฝา ดูในคู่มือของรุ่นตัวเองก่อนทำ หม้อไฟฟ้าห้ามเอาไปราดน้ำ
เปิดฝาอย่างปลอดภัย
คู่มือ Presto ให้เปิดฝาได้เมื่อลิ้นล็อกตกลงเองแล้วเท่านั้น ถ้ายังมีแรงดันอยู่ ฝาจะเปิดไม่ออก อย่าพยายามงัด
ตอนเปิด CSU แนะนำให้เอียงฝาให้ด้านที่เปิดหันออกจากตัว เพื่อให้ไอน้ำที่ค้างอยู่ใต้ฝาพุ่งไปทางอื่น ไม่ใช่ใส่หน้าหรือแขน
ล้างหลังใช้ และอะไหล่ที่ต้องเปลี่ยน
| ชิ้นส่วน | ล้างยังไง | เปลี่ยนเมื่อไร |
|---|---|---|
| หม้อชั้นใน | ล้างน้ำยาล้างจานเหมือนหม้อสแตนเลสทั่วไป | เมื่อก้นบุบหรือผิวเคลือบลอก |
| ซีลยาง | ถอดออกล้างทุกครั้ง ผึ่งแห้งก่อนใส่คืน | อย่างน้อยทุก 2 ปี ตามคู่มือ Presto หรือเร็วกว่าถ้าแข็ง ร้าว เสียรูป |
| ปลั๊กนิรภัย | เช็ดทำความสะอาด | เปลี่ยนพร้อมซีลทุกครั้ง |
| วาล์วและท่อระบาย | ถอดล้าง แยงด้วยไม้จิ้มฟัน | เมื่อบิดเบี้ยวหรือหาย |
| ฝา | ล้างด้วยมือ ไม่แช่น้ำทั้งฝาถ้ามีชิ้นส่วนไฟฟ้า | ไม่ต้องเปลี่ยนถ้าไม่บุบ |
ซีลยางดูดกลิ่นแกงและกระเทียม CSU แนะนำให้ซื้อซีลสำรองไว้ เส้นหนึ่งสำหรับอาหารคาว อีกเส้นสำหรับของหวาน เพราะกลิ่นหอม กระเทียม และเครื่องเทศล้างออกยากมาก คราบขาวจากน้ำกระด้างในหม้อชั้นใน CSU ให้เทน้ำส้มสายชูขาว 1 ถ้วยลงไป ทิ้งไว้ 5 นาที เทออกแล้วล้างน้ำ
เลือกแบบไฟฟ้าหรือแบบตั้งเตา
| ประเด็น | แบบไฟฟ้า | แบบตั้งเตา |
|---|---|---|
| การคุมแรงดัน | อัตโนมัติ ตั้งเวลาได้ | ต้องคอยปรับไฟเอง |
| ความเร็ว | ขึ้นแรงดันช้ากว่าเล็กน้อย | เร็วกว่าบนไฟแรง |
| โหมดอื่น | มักมีหุงข้าว ตุ๋นช้า นึ่ง ผัด | อัดอย่างเดียว |
| ที่วาง | กินพื้นที่เคาน์เตอร์ ต้องมีปลั๊ก | เก็บในตู้ได้ |
| อายุใช้งาน | ขึ้นกับแผงวงจร | ตัวหม้ออยู่ได้นานมากถ้าเปลี่ยนซีลตามรอบ |
| เหมาะกับ | คนอยากตั้งแล้วไปทำอย่างอื่น | คนทำกับข้าวบนเตาเป็นประจำ |
หม้อไฟฟ้าหลายรุ่นมีโหมดตุ๋นช้าในตัว ถ้ากำลังชั่งใจระหว่างหม้อตุ๋นกับหม้ออัด ลองอ่านหม้อตุ๋นไฟฟ้า ดีไหมก่อน ส่วนหม้อตั้งเตาที่จะใช้บนเตาแม่เหล็กไฟฟ้า เช็กก้นหม้อตามภาชนะที่ใช้กับเตาแม่เหล็กไฟฟ้าได้
กติกาแปะประตูตู้กับข้าว
| ทำ | ห้ามทำ |
|---|---|
| ส่องรูวาล์วกับแสงก่อนใช้ทุกครั้ง | ปิดฝาโดยไม่ดูซีล |
| ใส่น้ำไม่น้อยกว่าที่คู่มือกำหนด | อัดหม้อเปล่าหรือน้ำน้อย |
| ข้าว ถั่ว ธัญพืช ไม่เกินครึ่งหม้อ | ใส่เต็มหม้อเพราะอยากทำทีเดียว |
| รอลิ้นล็อกตกก่อนเปิด | งัดฝา หรือเอาของหนักทับวาล์ว |
| เปลี่ยนซีลทุก 2 ปี | ใช้ซีลที่แข็งร้าวต่อไป |
| อยู่ใกล้หม้อตลอดเวลาที่มีแรงดัน | ตั้งหม้อตั้งเตาไว้แล้วออกจากบ้าน |
ทำตามหกคู่นี้ได้ หม้ออัดแรงดันจะเป็นเครื่องที่ประหยัดเวลาและแก๊สที่สุดในครัว
คำถามที่พบบ่อย
ใช้หม้ออัดแรงดันไฟฟ้าตั้งเวลาล่วงหน้าข้ามคืนได้ไหม
CSU แนะนำไม่ให้ใช้ปุ่มหน่วงเวลา (delay start) เลย เพราะอาหารจะนอนอยู่ในหม้อที่อุณหภูมิไม่ปลอดภัยนานเกินไปก่อนเครื่องเริ่มทำงาน โดยเฉพาะเนื้อสัตว์ ไข่ และนม ถ้าอยากได้อาหารพร้อมตอนเช้า ทำตอนกลางคืนแล้วแช่ตู้เย็น เช้ามาอุ่นจะปลอดภัยกว่า
ทอดในหม้ออัดแรงดันได้ไหม
ไม่ได้ CSU ระบุชัดว่าห้ามใช้หม้ออัดแรงดันไฟฟ้าทอดแบบน้ำมันท่วม น้ำมันร้อนภายใต้แรงดันอันตรายมาก การผัดหอมกระเทียมด้วยน้ำมันเล็กน้อยในโหมด saute โดยเปิดฝาทำได้ตามคู่มือเครื่อง
ใช้หม้ออัดแรงดันไฟฟ้าทำอาหารกระป๋องหรือฆ่าเชื้อขวดโหลได้ไหม
CSU ไม่แนะนำให้ใช้หม้ออัดแรงดันไฟฟ้าถนอมอาหารลงขวดโหล เพราะเครื่องกลุ่มนี้ไม่ได้ออกแบบมาให้รักษาอุณหภูมิที่จำเป็นต่อการถนอมอาหารอย่างปลอดภัยที่บ้าน
ไอน้ำพุ่งออกรอบขอบฝาระหว่างทำงาน ทำยังไง
ปิดเครื่องหรือยกออกจากเตา ปล่อยให้แรงดันลดลงเองจนลิ้นล็อกตก แล้วเปิดดูซีลยาง มักเป็นเพราะซีลใส่ไม่เข้าร่อง ซีลเสื่อม หรือมีเศษอาหารติดขอบหม้อ ห้ามใช้มือกดฝาหรือเอาของหนักทับ
ทำไมเมนูถั่วเขียวหรือถั่วแดงบางสูตรถึงห้ามใช้หม้ออัด
ถั่วแห้งบางชนิดเกิดฟองและเปลือกลอยมาก คู่มือ Presto ให้ทำเฉพาะถั่วที่อยู่ในตารางของคู่มือ เพราะฟองและเปลือกอุดรูวาล์วได้ ถ้าจะต้มถั่ว ใส่น้ำมันพืชหนึ่งช้อนโต๊ะช่วยลดฟอง และใส่ไม่เกินครึ่งหม้อ
หม้ออัดแรงดันแบบตั้งเตาใช้กับเตาแม่เหล็กไฟฟ้าได้ไหม
ได้ถ้าก้นหม้อเป็นสแตนเลสที่แม่เหล็กดูดติด ส่วนหม้ออะลูมิเนียมล้วนใช้ไม่ได้ ลองเอาแม่เหล็กติดตู้เย็นแปะที่ก้นหม้อ ถ้าดูดแน่นก็ใช้ได้
แหล่งอ้างอิง
- Electric Pressure Cooker Tips | Colorado State University Extension, Food Smart Colorado
- Stainless Steel Electric Pressure Cooker: Instructions and Recipes | National Presto Industries
