ฟิล์มห่ออาหาร ปลอดภัยไหม ใช้กับไมโครเวฟและของมันได้แค่ไหน

ม้วนฟิล์มใสในลิ้นชักครัวเป็นของที่เราใช้แทบทุกวันโดยไม่ค่อยได้อ่านกล่อง ทั้งที่กล่องนั้นมีคำตอบของคำถามนี้อยู่เกือบครบ หน่วยงานความปลอดภัยอาหารของไอร์แลนด์ (FSAI) สรุปไว้ตรงๆ ว่าฟิล์มห่ออาหารปลอดภัยถ้าใช้ตามคำแนะนำของผู้ผลิต ส่วนที่ไม่ปลอดภัยคือการใช้ที่กล่องไม่ได้อนุญาต และส่วนใหญ่เป็นเรื่องความร้อนกับไขมัน

ฟิล์มห่ออาหารทำจากอะไร

ฟิล์มยืดใสที่ขายในไทยมีสองตระกูลหลัก

ชนิด	ลักษณะ	จุดที่ต้องรู้
PVC (พอลิไวนิลคลอไรด์)	ยืดดี เกาะขอบภาชนะแน่น ใสมาก	ต้องผสมสารทำให้นิ่ม (plasticiser) จึงยืดได้ สารนี้ย้ายเข้าอาหารไขมันได้
PE หรือ LDPE (พอลิเอทิลีน)	เกาะน้อยกว่า บางชนิดดึงยากกว่า	ไม่ต้องใช้สารทำให้นิ่มแบบเดียวกับ PVC

ฟิล์มในร้านอาหารและซูเปอร์มาร์เก็ตที่ใช้ห่อถาดเนื้อมักเป็น PVC เพราะเกาะแน่น ฟิล์มม้วนเล็กสำหรับใช้ในบ้านมีทั้งสองแบบ บางยี่ห้อระบุชนิดไว้ข้างกล่อง บางยี่ห้อไม่ระบุ

nibusinessinfo ซึ่งเป็นบริการข้อมูลของรัฐบาลไอร์แลนด์เหนือ อธิบายว่าฟิล์มทั้ง PVC และ PE ถือเป็นวัสดุสัมผัสอาหาร ต้องผ่านกฎหมายเรื่องวัสดุสัมผัสอาหาร และมีเพดานการปล่อยสารทำให้นิ่มลงในอาหาร นั่นหมายความว่าฟิล์มที่วางขายถูกกฎหมายในประเทศที่มีการควบคุมผ่านการทดสอบมาแล้ว ภายใต้เงื่อนไขการใช้ที่ผู้ผลิตระบุ

สามเงื่อนไขที่ทำให้ฟิล์มไม่ปลอดภัย

ทั้ง FSAI และ nibusinessinfo พูดถึงเรื่องเดียวกันสามเรื่อง

1. ความร้อนสูง ฟิล์มไม่ได้ทำมาให้ใช้ในเตาอบหรือบนเตา เว้นแต่กล่องระบุว่าใช้ได้ ฟิล์มจะละลายติดอาหาร
2. ไมโครเวฟโดยที่ฟิล์มแตะอาหาร ใช้ได้เฉพาะฟิล์มที่ระบุว่าเข้าไมโครเวฟได้ และต้องไม่ให้ฟิล์มแตะผิวอาหาร
3. อาหารไขมันสูง ฟิล์มบางชนิดไม่เหมาะกับอาหารที่มีไขมันมาก เพราะสารในฟิล์มละลายเข้าไขมันได้ง่ายกว่าเข้าน้ำ

ทั้งสามเรื่องมีหลักเดียวกัน คือความร้อนและไขมันช่วยให้สารเคลื่อนจากพลาสติกเข้าสู่อาหารได้มากขึ้น ถ้าเลี่ยงสองอย่างนี้ ฟิล์มก็กลับเป็นของที่ใช้ได้ปกติ

อาหารไขมันสูงที่ควรเปลี่ยนวิธีห่อ

nibusinessinfo ยกตัวอย่างอาหารไขมันสูงที่ต้องระวังไว้ชัด เราแปลงเป็นของที่เจอในตู้เย็นบ้านเรา

อาหาร	ห่อด้วยฟิล์มได้ไหม	ใช้อะไรแทน
ชีสบางชนิด เนย	เลี่ยงถ้ากล่องฟิล์มไม่ระบุว่าใช้กับไขมันได้	กระดาษไขก่อนแล้วค่อยห่อฟิล์มทับ หรือกล่องมีฝา
เนื้อดิบติดมัน หมูสามชั้น	เลี่ยงการแนบตรงระยะยาว	กล่องมีฝา หรือถุงซิปสำหรับอาหาร
ไก่ทอด หมูทอด ของทอด	เลี่ยง	กล่องมีฝา ใส่กระดาษซับน้ำมันรองก้น
ครัวซองต์ พายเนย เพสทรี	เลี่ยง	กล่องขนมหรือกระดาษไข
เค้กหน้าบัตเตอร์ครีม ช็อกโกแลต	อย่าให้ฟิล์มแนบหน้าเค้ก	ครอบด้วยกล่องเค้ก
ผัก ผลไม้หั่น ขนมปังจืด	ได้	ฟิล์มทั่วไป
ข้าวสวย กับข้าวไม่มันจัด	ได้ ถ้าเย็นแล้ว	ฟิล์มหรือกล่องมีฝา

ข้อนี้ไม่ได้แปลว่าห่อชีสด้วยฟิล์มแล้วจะเป็นอันตรายทันที แปลว่าถ้าเราจะห่อไว้หลายวันเป็นประจำ ให้เลือกฟิล์มที่ผู้ผลิตระบุว่าใช้กับอาหารไขมันได้ หรือเปลี่ยนวิธีห่อ

ไมโครเวฟ ใช้ยังไงให้ถูก

FSAI ระบุว่าใช้ฟิล์มในไมโครเวฟได้เมื่อฟิล์มระบุว่าเข้าไมโครเวฟได้ และฟิล์มต้องไม่สัมผัสอาหาร ขั้นตอนที่ใช้ได้จริง

1. ดูกล่องฟิล์มว่ามีคำว่าใช้กับไมโครเวฟได้ (microwave safe) หรือสัญลักษณ์ไมโครเวฟ ถ้าไม่มี ห้ามใช้
2. ใช้ชามที่ลึกพอให้ฟิล์มอยู่เหนืออาหารอย่างน้อย 2 ถึง 3 เซนติเมตร
3. ปิดฟิล์มหลวมๆ หรือเปิดมุมหนึ่งไว้ให้ไอน้ำออก
4. อุ่นเป็นช่วงสั้น ระหว่างช่วงคนอาหาร
5. เปิดฟิล์มด้านที่ไกลตัวก่อน ไอน้ำร้อนที่ค้างอยู่ใต้ฟิล์มลวกมือได้

ทางเลือกที่ง่ายกว่า คือใช้ฝาครอบไมโครเวฟพลาสติกหรือจานกระเบื้องคว่ำปิดชาม ไม่ต้องคิดเรื่องฟิล์มแตะอาหารเลย ภาชนะแบบไหนเข้าไมโครเวฟได้ ดูวิธีแยกในกล่องใส่อาหารเข้าไมโครเวฟได้ไหม

ใช้ฟิล์มกับเนื้อดิบ ผัก และของในตู้เย็น

นอกจากเรื่องสารเคมี ฟิล์มยังเกี่ยวกับเชื้อโรคด้วย เพราะเราใช้ห่อเนื้อดิบเป็นประจำ

• เนื้อดิบจากซูเปอร์มาร์เก็ตที่ห่อฟิล์มมาแล้ว วางในถาดหรือกล่องอีกชั้นก่อนเข้าตู้เย็น ฟิล์มบนถาดโฟมรั่วได้ และน้ำเนื้อหยดใส่ผักชั้นล่าง
• เนื้อที่จะแช่แข็งนาน ฟิล์มบางชั้นเดียวกันอากาศได้ไม่ดี เนื้อจะไหม้ความเย็น ห่อฟิล์มแล้วใส่ถุงซิปไล่ลมอีกชั้น ดูขั้นตอนเต็มในแช่แข็งเนื้อให้ถูกวิธี
• ผักใบที่ห่อฟิล์มแน่นจนไม่มีอากาศ จะมีไอน้ำเกาะและเน่าเร็วขึ้น ผักส่วนใหญ่ชอบถุงที่มีรูระบายหรือกล่องรองกระดาษ วิธีเก็บผักแต่ละแบบอยู่ในเก็บผักให้สดนาน
• ของเหลือที่ปิดฟิล์ม เขียนวันที่บนเทปกาวแปะฟิล์มไว้ เราจะได้รู้ว่ามันอยู่ในตู้มากี่วันแล้ว

ของซื้อกลับบ้านที่ห่อฟิล์มมาจากร้าน

ข้าวกล่อง ผลไม้ตัด ขนมหวาน และกับข้าวถุงจากตลาด หลายอย่างมาพร้อมฟิล์มที่เราไม่รู้ว่าเป็นชนิดไหน และไม่มีกล่องให้อ่าน ใช้หลักนี้

• กล่องข้าวที่ปิดฟิล์มแนบหน้าข้าวมาจากร้าน ลอกฟิล์มออกทั้งแผ่นก่อนเข้าไมโครเวฟทุกครั้ง แล้วปิดด้วยฝาครอบหรือจานแทน
• ผลไม้ตัดห่อฟิล์มในถาดโฟม กินภายในวันนั้น หรือย้ายเข้ากล่องมีฝาก่อนแช่ตู้เย็น
• ขนมที่มีหน้าเนยหรือช็อกโกแลตห่อฟิล์มแนบมา ถ้าจะเก็บข้ามวัน ย้ายเข้ากล่อง
• อาหารร้อนที่ร้านเอาฟิล์มปิดถ้วยตั้งแต่ยังเดือด เราเปลี่ยนเองไม่ได้ แต่ไม่ต้องทิ้งไว้ในถ้วยนั้นนาน ถึงบ้านแล้วเทใส่ชามของเรา

ข้อสุดท้ายเป็นเรื่องที่เกิดทุกวันในเมืองไทย และไม่มีใครเลี่ยงได้หมด สิ่งที่ทำได้คือลดเวลาที่อาหารร้อนอยู่ใต้ฟิล์ม ถ้าสั่งของร้อนเป็นประจำ เลือกร้านที่ใช้ถ้วยมีฝาปิดแทนฟิล์ม

เด็กเล็กกับฟิล์มห่ออาหาร

ฟิล์มม้วนเป็นของที่เด็กชอบดึงเล่น และมีความเสี่ยงที่ไม่เกี่ยวกับสารเคมีเลย

ความเสี่ยง	เกิดยังไง	ป้องกันยังไง
หายใจไม่ออก	ฟิล์มแผ่นบางแนบหน้าหรือเข้าปาก	เก็บม้วนฟิล์มในลิ้นชักสูงหรือลิ้นชักมีที่ล็อก
บาดมือ	ใบมีดฟันเลื่อยที่ขอบกล่อง	ใช้กล่องที่มีที่ตัดแบบสไลด์ หรือสอนให้จับด้านข้าง
กลืนเศษฟิล์ม	ฟิล์มติดมากับขนมหรือผลไม้ที่ห่อให้เด็ก	แกะฟิล์มออกให้หมดก่อนยื่นให้เด็ก

ของว่างใส่กล่องข้าวลูก ใช้กล่องเล็กมีฝาดีกว่าห่อฟิล์ม เด็กแกะเองได้ ไม่มีเศษพลาสติกปนอาหาร และกล่องล้างใช้ซ้ำได้ทุกวัน

อ่านกล่องฟิล์มให้เป็น

ฉลากบนกล่องฟิล์มคือข้อมูลที่ผู้ผลิตรับรองว่าผ่านการทดสอบ อ่านสี่จุดนี้

จุดบนกล่อง	หมายถึง	ถ้าไม่มี
ชนิดพลาสติก PVC หรือ PE	บอกว่ามีสารทำให้นิ่มแบบ PVC หรือไม่	คิดว่าเป็นแบบไหนก็ได้ ใช้ตามข้อจำกัดที่เข้มที่สุด
ใช้กับไมโครเวฟได้	ผ่านการทดสอบสำหรับไมโครเวฟ ตามเงื่อนไขที่เขียนไว้	ห้ามเข้าไมโครเวฟ
ไม่เหมาะกับอาหารไขมันสูง	ตรงตามที่ FSAI เตือน	ระวังกับชีส ของทอด เนื้อติดมัน
สัญลักษณ์แก้วกับส้อม	วัสดุสัมผัสอาหาร	ไม่ควรใช้กับอาหาร ถ้าเป็นฟิล์มห่อของทั่วไป

ฟิล์มยืดสำหรับห่อพัสดุหรือห่อพาเลท ไม่ใช่ฟิล์มห่ออาหาร แม้หน้าตาเหมือนกันและราคาถูกกว่า อย่าเอามาใช้ในครัว ส่วนการดูตัวเลขชนิดพลาสติกบนภาชนะอื่น ดูสัญลักษณ์รีไซเคิลบนพลาสติก

ลดการใช้ฟิล์มโดยไม่ต้องเปลี่ยนชีวิตทั้งหมด

ฟิล์มสะดวกจริง แต่หลายงานมีของที่ทำได้ดีกว่าและใช้ซ้ำได้

งาน	ใช้ฟิล์ม	ทางเลือกที่ใช้ซ้ำได้
ปิดชามของเหลือในตู้เย็น	ฟิล์มปิดหน้าชาม	จานคว่ำปิด หรือฝาซิลิโคนยืด
ห่อแซนด์วิชไปทำงาน	ห่อรอบ	กล่องมีฝา
ห่อชีส	ฟิล์มแนบเนื้อ	กระดาษไขกับถุงซิป
คลุมแป้งขนมปังพักให้ขึ้น	ฟิล์มปิดชาม	ผ้าขนหนูชุบน้ำบิดหมาด หรือฝาหม้อ
ห่อผักครึ่งหัวที่หั่นแล้ว	ห่อรอบ	กล่องมีฝาที่รองกระดาษ

ฝาซิลิโคนยืดหรือผ้าเคลือบขี้ผึ้งเป็นทางเลือกที่นิยมขึ้นเรื่อยๆ ผ้าเคลือบขี้ผึ้งห้ามใช้กับเนื้อดิบเพราะล้างด้วยน้ำร้อนไม่ได้ และห้ามเข้าไมโครเวฟ

กติกาฟิล์มประจำครัว

ใช้ได้	ไม่ใช้
ปิดชามผัก ผลไม้ ขนมปัง ข้าวที่เย็นแล้ว	ห่อชีส เนย ของทอด แนบเนื้อนานๆ ถ้ากล่องไม่ระบุ
เข้าไมโครเวฟเฉพาะฟิล์มที่ระบุ โดยไม่แตะอาหาร	ปิดหน้าอาหารแนบสนิทแล้วอุ่น
ห่อเนื้อแล้วใส่กล่องหรือถุงอีกชั้น	วางถาดเนื้อห่อฟิล์มบนชั้นผัก
ทิ้งฟิล์มที่ห่อเนื้อดิบทันที	เอาฟิล์มที่ห่อเนื้อดิบมาใช้ซ้ำ
อ่านกล่องตอนซื้อม้วนใหม่	ใช้ฟิล์มห่อพัสดุกับอาหาร
ใช้ฟอยล์หรือฝาภาชนะในเตาอบ	ใส่ฟิล์มเข้าเตาอบหรือหม้อทอดไร้น้ำมัน

ทำตามตารางนี้ ม้วนฟิล์มในลิ้นชักก็ยังเป็นของใช้ประจำครัวที่ปลอดภัยต่อไปได้ แค่เลิกให้มันทำงานที่ไม่ได้ออกแบบมาให้ทำ