หม้อตุ๋นไฟฟ้า ดีไหม คุ้มกับใคร และใช้ยังไงไม่ให้อาหารเสีย

ใส่เนื้อ ผัก น้ำซุป ตอนเจ็ดโมงเช้า กดปุ่ม LOW แล้วออกจากบ้าน กลับมาหกโมงเย็นได้ต้มซี่โครงเปื่อยหอมทั้งบ้าน นี่คือภาพที่ทำให้คนซื้อหม้อตุ๋นไฟฟ้า และสำหรับบางบ้านมันเป็นแบบนั้นจริง แต่อีกหลายบ้านใช้ได้สามครั้งแล้วเก็บเข้าตู้ ก่อนตัดสินใจ มาดูว่าเครื่องนี้ทำอะไรได้ดี ทำอะไรไม่ได้ และมีกติกาความปลอดภัยอะไรที่ต้องยอมทำตามทุกครั้ง

หม้อตุ๋นไฟฟ้าทำงานยังไง ร้อนแค่ไหน

หม้อตุ๋นไฟฟ้า (slow cooker) มีสามส่วน ตัวเครื่องที่มีขดลวดความร้อนรอบด้านข้าง หม้อในที่มักเป็นเซรามิกหรือสโตนแวร์ และฝาแก้ว ความร้อนค่อยๆ ผ่านผนังหม้อเข้าไปหาอาหาร ไอน้ำที่เกิดขึ้นถูกฝากักไว้ ทำให้อาหารร้อนจากทุกด้าน

UMaine Extension ระบุว่าหม้อตุ๋นทำงานที่ราว 170 ถึง 280°F หรือประมาณ 77 ถึง 138 องศาเซลเซียส ช่วงนี้สูงพอที่จะทำให้อาหารปลอดภัย ถ้าอาหารผ่านช่วงอุณหภูมิอันตรายเร็วพอ ซึ่งเป็นเหตุผลของกติกาเกือบทุกข้อในหัวข้อถัดๆ ไป

ปุ่ม	ใช้กับอะไร	เวลาโดยประมาณ
HIGH	เริ่มต้นชั่วโมงแรก เมนูที่อยากเสร็จเร็ว	ราวครึ่งหนึ่งของเวลาบน LOW
LOW	ตุ๋นเนื้อชิ้นใหญ่ ซี่โครง ขาหมู ทิ้งไว้ทั้งวัน	6 ถึง 10 ชั่วโมงตามสูตร
WARM	เก็บอาหารที่สุกแล้วให้ร้อนไว้	ไม่ใช่สำหรับปรุงหรืออุ่นของเย็น

บ้านแบบไหนคุ้ม บ้านแบบไหนเสียที่

ลักษณะบ้าน	คุ้มไหม	เหตุผล
ทำงานนอกบ้านทั้งวัน อยากได้ข้าวเย็นพร้อมกิน	คุ้ม	เตรียมเช้า กินเย็น ไม่ต้องยืนหน้าเตา
ชอบเมนูตุ๋น ต้มเนื้อ แกงมัสมั่น พะโล้	คุ้มมาก	เนื้อส่วนที่เหนียวและราคาถูกกลายเป็นเปื่อย
ทำอาหารให้ผู้สูงอายุที่เคี้ยวยาก	คุ้ม	ผักและเนื้อเปื่อยนุ่มโดยไม่ต้องคอยเฝ้า
ครอบครัวใหญ่ ทำกับข้าวทีละมาก แบ่งแช่แข็ง	คุ้ม	ทำครั้งละหม้อใหญ่ได้
อยู่คอนโดคนเดียว ทำกับข้าวผัดทอดเร็วๆ	ไม่ค่อยคุ้ม	หม้อเล็กสุดก็ยังใหญ่เกินและเมนูไม่ตรง
ครัวเล็ก ที่วางจำกัด	คิดให้ดี	หม้อกินพื้นที่และต้องเว้นช่องรอบตัว
มีหม้ออัดแรงดันไฟฟ้าแล้ว	ไม่ต้องซื้อเพิ่ม	หม้ออัดแรงดันหลายรุ่นมีโหมดตุ๋นช้าในตัว

ถ้าลังเลระหว่างหม้อตุ๋นกับหม้ออัดแรงดัน ให้ถามตัวเองว่าอยากได้ข้าวเย็นแบบไหน หม้อตุ๋นคือเปิดทิ้งไว้ทั้งวัน หม้ออัดแรงดันคือกลับถึงบ้านแล้วรอสี่สิบนาที วิธีใช้หม้ออัดแรงดันแบบละเอียดอยู่ในหม้ออัดแรงดัน ใช้ยังไง

ขนาดหม้อกับจำนวนคนในบ้าน

ขนาดสำคัญกว่าที่คิด เพราะหม้อต้องมีของอยู่ในช่วงที่พอดี CSU Extension แนะนำให้ใส่อาหารระหว่างครึ่งหนึ่งถึงสองในสามของหม้อ ใส่น้อยเกินไปอาหารร้อนเร็วเกินและไหม้ติดก้น ใส่มากเกินไปอาหารตรงกลางร้อนช้าจนอยู่ในช่วงอันตรายนานเกิน

จำนวนคน	ขนาดหม้อที่เหมาะ	ปริมาณอาหารที่ใส่ได้พอดี
1 ถึง 2 คน	1.5 ถึง 2.5 ลิตร	ราว 0.8 ถึง 1.6 ลิตร
3 ถึง 4 คน	3.5 ถึง 4.5 ลิตร	ราว 1.8 ถึง 3 ลิตร
5 คนขึ้นไป หรือทำแบ่งแช่แข็ง	5.5 ถึง 6.5 ลิตร	ราว 2.8 ถึง 4.3 ลิตร

ถ้าซื้อหม้อใหญ่แต่ทำทีละน้อย จะตกเงื่อนไขครึ่งหม้อบ่อย ซื้อตามมื้อที่ทำจริง ไม่ใช่ตามงานเลี้ยงปีละครั้ง

หม้อในแบบถอดได้ล้างง่ายกว่ามาก และถ้าหม้อในเป็นวัสดุที่ใช้บนเตาได้ เราจะผัดหอมกระเทียมหรือรวนเนื้อให้เกรียมในหม้อเดียวกันก่อนตุ๋น เป็นจุดที่ควรเช็กตอนเลือก

ขั้นตอนเตรียมอาหารใส่หม้อ พร้อมเวลา

1. ละลายเนื้อในตู้เย็นตั้งแต่คืนก่อน (12 ถึง 24 ชั่วโมงสำหรับชิ้นใหญ่) ดูวิธีแช่และละลายที่ถูกได้ในแช่แข็งเนื้อให้ถูกวิธี
2. หั่นเนื้อและผักเป็นชิ้นขนาดใกล้กัน ราว 3 ถึง 5 เซนติเมตร ใช้เวลา 10 ถึง 15 นาที
3. ผักแข็ง เช่น แครอท มันฝรั่ง หัวไชเท้า วางล่างสุด เพราะสุกช้ากว่าเนื้อ
4. วางเนื้อด้านบน เติมน้ำหรือน้ำซุปพอท่วม ของเหลวช่วยส่งความร้อนและสร้างไอน้ำ
5. ปิดฝา เปิด HIGH ชั่วโมงแรก ตามที่ CSU แนะนำ แล้วค่อยลดเป็น LOW ถ้าจะทิ้งไว้ทั้งวัน
6. ไม่เปิดฝาจนใกล้เวลา

ถ้าเตรียมผักและเนื้อตั้งแต่คืนก่อน ให้แยกเก็บในตู้เย็น ไม่ใส่หม้อในแล้วตั้งในตู้เย็นทั้งชุดแล้วเสียบปลั๊กตอนเช้า หม้อในเย็นจัดใช้เวลาร้อนนานเกินไป

เมนูไทยที่เข้ากับหม้อตุ๋น และเมนูที่ไม่ควรฝืน

เมนู	เหมาะไหม	เคล็ดลับ
ต้มซี่โครงหมูหัวไชเท้า	เหมาะมาก	ลวกซี่โครงในน้ำเดือดก่อนห้านาทีให้น้ำซุปใส
ขาหมูพะโล้ ไข่พะโล้	เหมาะมาก	ใส่ไข่ต้มปอกเปลือกช่วงสองชั่วโมงสุดท้าย
แกงมัสมั่นเนื้อ	เหมาะ	ผัดพริกแกงกับกะทิบนเตาก่อน แล้วค่อยเทลงหม้อ
ต้มจืดฟักไก่	เหมาะ	ใส่ฟักช่วงท้าย ไม่อย่างนั้นเละ
โจ๊ก ข้าวต้ม	ได้	น้ำต้องมากพอ ข้าวดูดน้ำเยอะ
ผัดกะเพรา ผัดผัก	ไม่เหมาะ	ต้องใช้ไฟแรงเร็ว หม้อตุ๋นให้ไม่ได้
ของทอด	ไม่เหมาะ	ใช้หม้อทอดไร้น้ำมันแทน ดูวิธีใช้หม้อทอดไร้น้ำมัน
ผักใบเขียว สมุนไพรสด	ใส่ตอนท้าย	ใส่ตั้งแต่ต้นจะเปื่อยและสีคล้ำ
นม ครีม	ใส่ 30 นาทีสุดท้าย	ทิ้งนานแตกมันและเป็นก้อน

เมนูที่ใช้กะทิทำได้ดี ขอแค่ผัดเครื่องแกงให้หอมบนเตาก่อน หม้อตุ๋นไม่ร้อนพอที่จะดึงกลิ่นพริกแกงออกมาเอง ถ้าข้ามขั้นนี้ แกงจะออกรสเหมือนต้มเครื่องแกงในน้ำ

เปิดฝาดูได้ไหม และรู้ได้ยังไงว่าสุก

อยากเปิดดูเป็นธรรมชาติ แต่ CSU ระบุว่าการยกฝาแต่ละครั้งทำให้อุณหภูมิในหม้อลดลง 10 ถึง 15 องศา (ฟาเรนไฮต์) และใช้เวลาราว 20 นาทีกว่าจะกลับขึ้นมา Texas A&M บอกตรงกันว่าการยกฝาแต่ละครั้งทำให้อาหารสุกช้าลง 20 ถึง 30 นาที เปิดได้ตอนใกล้เสร็จ หรือเมื่อสูตรบอกให้เติมของ

ความสุกดูจากอุณหภูมิตรงกลางชิ้นเนื้อ ไม่ใช่ดูจากเวลา ใช้เทอร์โมมิเตอร์แบบเสียบ ค่าขั้นต่ำตาม UMaine

อาหาร	อุณหภูมิกลางชิ้นขั้นต่ำ
เนื้อวัว หมู แบบชิ้น (สเต๊ก ซี่โครง สันคอ)	63°C แล้วพัก 3 นาที
เนื้อบด หมูสับ	71°C
ไก่ เป็ด ทุกส่วน	74°C
อาหารที่อุ่นซ้ำ	74°C

CSU ใช้ 74°C (165°F) เป็นตัวเลขกลางสำหรับอาหารในหม้อตุ๋น ถ้าวัดตรงกลางหม้อได้เท่านี้ทั่วถึง ถือว่าปลอดภัย เมนูตุ๋นเนื้อเหนียวมักทะลุตัวเลขนี้ไปนานกว่าเนื้อจะเปื่อยอยู่แล้ว

ไฟดับระหว่างไม่อยู่บ้าน ของเหลือ และการอุ่น

ส่วนนี้คนมักไม่รู้จนเจอเอง

ไฟดับตอนเราไม่อยู่ Texas A&M แนะนำให้ทิ้งอาหารทั้งหม้อ แม้จะดูสุกแล้ว เพราะเราไม่รู้ว่าไฟดับตอนไหนและอาหารอยู่ในช่วงอันตรายนานเท่าไร ถ้าเราอยู่บ้านแล้วเห็นไฟดับ และอาหารสุกทั่วแล้ว อาหารอยู่ได้ไม่เกิน 2 ชั่วโมง ถ้ายังไม่สุก ย้ายไปทำต่อบนเตาแก๊สทันที

ของเหลือ CSU แนะนำให้ตักออกจากหม้อและเข้าตู้เย็นภายใน 2 ชั่วโมงหลังปรุงเสร็จ แบ่งใส่กล่องตื้นๆ ให้เย็นเร็ว ไม่แช่ทั้งหม้อในที่มีเนื้อเซรามิกหนา เพราะหม้อเก็บความร้อนไว้นาน

การอุ่นซ้ำ ห้ามใช้หม้อตุ๋นอุ่นของเย็นจากตู้เย็น เพราะเหตุผลเดียวกับเนื้อแช่แข็ง ให้อุ่นบนเตาหรือไมโครเวฟจนร้อน 74°C ก่อน สำหรับซุปและแกง Texas A&M ให้ต้มจนเดือดพล่าน แล้วจึงย้ายลงหม้อตุ๋นปุ่ม WARM ถ้าจะเก็บร้อนไว้ตักกิน

ค่าไฟและความปลอดภัยเรื่องไฟฟ้า

หม้อตุ๋นขนาด 3.5 ถึง 6 ลิตรโดยทั่วไปกินไฟราว 150 ถึง 300 วัตต์ ดูตัวเลขจริงที่ป้ายใต้เครื่อง ลองคำนวณแบบหยาบ หม้อ 200 วัตต์ เปิด 8 ชั่วโมง ใช้ไฟราว 1.6 หน่วย ขดลวดตัดต่อเป็นช่วงจึงใช้จริงน้อยกว่านี้ คูณค่าไฟต่อหน่วยของบ้านเราก็จะได้ต้นทุนต่อมื้อ เทียบกับเตาแก๊สที่ตุ๋นนานเท่ากัน หม้อตุ๋นมักถูกกว่า และไม่ทำให้ครัวร้อน วิธีคิดค่าไฟเครื่องใช้แต่ละตัวอยู่ในวิธีประหยัดไฟในบ้าน

เรื่องไฟฟ้าที่ CSU เน้น

• วางห่างผนังและของอื่นอย่างน้อย 5 เซนติเมตรทุกด้าน ตัวเครื่องร้อนตลอดหลายชั่วโมง
• ไม่ต่อผ่านปลั๊กพ่วง เสียบเต้ารับที่ผนังโดยตรง
• วางบนพื้นเรียบที่ไม่ติดไฟ ไม่วางบนผ้าปูโต๊ะหรือกระดาษ
• สายไฟไม่ห้อยลงจากเคาน์เตอร์ในจุดที่เด็กหรือสัตว์เลี้ยงดึงได้

ทดสอบหม้อเก่าที่ไม่แน่ใจว่ายังร้อนพอ

หม้อตุ๋นมือสองหรือหม้อที่เก็บไว้หลายปี ขดลวดอาจเสื่อมจนร้อนไม่ถึง ทดสอบตามวิธีของ CSU ได้ในหนึ่งวัน

1. เติมน้ำครึ่งถึงสองในสามของหม้อ
2. ปิดฝา เปิด LOW ทิ้งไว้ 8 ชั่วโมง
3. เปิดฝาแล้ววัดอุณหภูมิน้ำทันที
4. ต้องได้ 85 ถึง 93°C (185 ถึง 200°F)

ถ้าต่ำกว่านี้ หม้อร้อนไม่พอ อาหารจะอยู่ในช่วงอันตรายนานเกิน เลิกใช้ ถ้าสูงกว่านี้มาก อาหารจะไหม้หรือแห้งเมื่อทิ้งไว้ทั้งวัน

กติกาห้าข้อแปะข้างหม้อ

ทำ	ไม่ทำ
ละลายเนื้อในตู้เย็นก่อน	ใส่เนื้อแช่แข็งตรงๆ
ใส่ของครึ่งถึงสองในสามของหม้อ	ใส่น้อยจนก้นหม้อแห้ง หรือเต็มจนล้น
เปิด HIGH ชั่วโมงแรก	เริ่มที่ WARM แล้วรอ
เข้าตู้เย็นภายใน 2 ชั่วโมงหลังเสร็จ	ทิ้งไว้ในหม้อทั้งคืน
อุ่นของเหลือบนเตาก่อน	อุ่นของเย็นในหม้อตุ๋น

ถ้าทำห้าข้อนี้ได้ทุกครั้งโดยไม่รู้สึกว่าเป็นภาระ หม้อตุ๋นไฟฟ้าจะเป็นเครื่องใช้ที่คุ้มที่สุดในครัวเครื่องหนึ่ง ถ้ารู้สึกว่ายุ่งยาก ใช้หม้อสุกี้ไฟฟ้าหรือหม้อบนเตาตุ๋นตอนอยู่บ้านในวันหยุด ก็ได้ผลใกล้กัน