ผมร่วงหลังคลอด ดูแลอย่างไรช่วงเดือนที่ร่วงหนักที่สุด

ผมร่วงหลังคลอดเป็นเรื่องปกติและเกือบทุกคนหายเองค่ะ ผมมักเริ่มหลุดเป็นกำราว 2-4 เดือนหลังคลอด ร่วงหนักที่สุดราวเดือนที่ 4 และกลับมาหนาเท่าเดิมราวขวบปีแรกของลูก งานของคุณในช่วงนี้จึงมีสองอย่าง คือดูแลเส้นที่ยังอยู่ไม่ให้ขาดเพิ่ม และสังเกตว่ามีอะไรที่ไม่ได้มาจากการคลอดซ่อนอยู่หรือเปล่า

ทำไมผมที่ดกตอนท้องถึงร่วงพร้อมกันหลังคลอด

เส้นผมแต่ละเส้นมีวงจรของตัวเอง ช่วงโต (anagen) ยาวหลายปี จากนั้นเข้าสู่ช่วงพัก (telogen) ราว 3 เดือนแล้วจึงหลุด ในคนทั่วไปผมแต่ละเส้นอยู่คนละช่วงกัน จึงร่วงวันละไม่มาก DermNet ระบุว่าการร่วงได้ถึงประมาณ 100 เส้นต่อวันยังอยู่ในวงจรปกติ

ระหว่างตั้งครรภ์ ฮอร์โมนเอสโตรเจนสูงทำให้ผมจำนวนมากค้างอยู่ในช่วงโตนานกว่าปกติ หลายคนจึงรู้สึกว่าผมดกและเงาที่สุดตอนท้อง พอคลอดแล้วเอสโตรเจนลดลงเร็ว ผมที่ค้างไว้จึงเข้าสู่ช่วงพักพร้อมๆ กัน และหลุดพร้อมกันในอีกไม่กี่เดือนต่อมา แพทย์ผิวหนังเรียกภาวะนี้ว่า telogen effluvium หรือภาวะผมผลัดมากกว่าปกติ ซึ่ง AAD ยืนยันว่าเป็นภาวะชั่วคราว ไม่ต้องรักษา

สิ่งที่ควรเข้าใจตั้งแต่ต้นคือ เส้นที่หลุดในช่วงนี้ไม่ได้ "ถูกดึงออกก่อนเวลา" มันหยุดโตไปแล้วตั้งแต่ราว 3 เดือนก่อนที่คุณจะเห็นมันบนหวี รากผมใต้หนังศีรษะยังอยู่และเริ่มสร้างเส้นใหม่ต่อได้เลย นี่คือเหตุผลที่ผมร่วงหลังคลอดไม่ทำให้หัวล้าน แม้กองผมในท่อระบายน้ำจะดูน่ากลัวก็ตาม

ไทม์ไลน์เดือนต่อเดือน รู้ไว้จะได้ไม่ตกใจ

ช่วงเวลาด้านล่างเป็นค่ากลางจาก AAD และ DermNet แต่ละคนเลื่อนเร็วช้าได้ราวหนึ่งเดือน

ช่วงหลังคลอด	สิ่งที่มักเกิด	สิ่งที่ควรทำ
0-2 เดือน	ผมยังดูเหมือนตอนท้อง หรือเริ่มหลุดมากขึ้นเล็กน้อย	ตัดสินใจเรื่องทรงผมไว้ล่วงหน้า เปลี่ยนยางรัดผมเป็นแบบหุ้มผ้า
2-4 เดือน	ร่วงเห็นชัด หลุดเป็นกำตอนสระ เจอบนหมอนและเสื้อลูก	เปลี่ยนแชมพูและครีมนวดเป็นสูตรเบา เช็กนิ้วมือนิ้วเท้าลูกทุกครั้งที่อาบน้ำ
ราว 4 เดือน	ช่วงพีค ไรผมด้านหน้าและขมับดูบางที่สุด	ถ่ายรูปไรผมไว้เทียบ ไม่ต้องเริ่มผลิตภัณฑ์ใหม่หลายตัวพร้อมกัน
5-9 เดือน	การร่วงค่อยๆ ลดลง เริ่มเห็นผมใหม่สั้นๆ ชี้ฟูที่ไรผม	ใช้ครีมจัดแต่งเนื้อเบากดผมใหม่ เลี่ยงไดร์ร้อนจัดบริเวณไรผม
9-12 เดือน	ผมใหม่ยาวขึ้น ความหนาใกล้เคียงเดิม	ตัดเล็มปลายให้ผมเก่ากับผมใหม่สมดุลกัน
เกิน 12 เดือน	ถ้ายังบางกว่าเดิมชัดเจน ไม่ใช่ภาพปกติ	นัดพบแพทย์ผิวหนัง

DermNet ระบุว่าในคนส่วนใหญ่ การผลัดแบบนี้ลดกลับสู่ปกติภายในราว 6-9 เดือนหลังเริ่มร่วง ส่วน AAD ระบุว่าคุณแม่ส่วนใหญ่ได้ความหนาเดิมกลับมาภายในวันเกิดขวบแรกของลูก บางคนเร็วกว่านั้น สองตัวเลขนี้สอดคล้องกัน เพราะการร่วงเริ่มหลังคลอดหลายเดือน

นับผมร่วงแบบไหนถึงรู้ว่ายังอยู่ในเกณฑ์

ตัวเลข 100 เส้นต่อวันใช้กับคนทั่วไป ในช่วงหลังคลอดตัวเลขจะสูงกว่านั้นได้หลายเท่าโดยยังเป็นภาวะชั่วคราว การนับให้แม่นยำทุกเส้นจึงไม่จำเป็น และทำให้เครียดเปล่าๆ สิ่งที่ช่วยได้จริงคือการดูแนวโน้ม

1. เลือกวันเดียวกันของสัปดาห์ สระผมแบบเดิม แล้วเก็บผมที่ติดตะแกรงท่อน้ำใส่ถุงซิปเล็กๆ
2. เขียนวันที่บนถุง ไม่ต้องนับ แค่วางเทียบขนาดกองกับสัปดาห์ก่อน
3. ถ่ายรูปไรผมด้านหน้าและแสกกลางในแสงเดียวกัน เดือนละครั้ง
4. ถ้ากองผมเริ่มเล็กลงต่อเนื่อง 3-4 สัปดาห์ แปลว่าผ่านช่วงพีคแล้ว

ลองดูปลายของเส้นที่หลุดด้วย เส้นที่หลุดจากวงจรผลัดปกติจะมีตุ่มสีขาวเล็กๆ ที่โคน (club hair) ส่วนเส้นที่ไม่มีตุ่มและปลายแตกเป็นเส้นขาดกลางลำ ซึ่งเกิดจากการแปรง ความร้อน หรือการรวบผม สัญญาณแบบหลังแก้ได้ทันทีด้วยการเปลี่ยนวิธีจัดการผม ไม่ต้องรอฮอร์โมน

สระผมช่วงร่วงหนักให้ถูกจังหวะ

คุณแม่หลายคนกลัวสระผมเพราะเห็นผมหลุดเป็นกำ แล้วเลื่อนไปสระทุก 3-4 วัน ผลคือวันที่สระจะร่วงกองใหญ่กว่าเดิม เพราะเส้นที่หลุดจากรากแล้วไปรวมกันอยู่ในผมรอวันถูกน้ำพาออก หนังศีรษะที่มันและอับจากเหงื่อช่วงให้นมกลางคืนยังคันง่ายขึ้นด้วย ความถี่ที่เหมาะคือความถี่เดิมก่อนท้อง ถ้าไม่แน่ใจลองดูตารางใน สระผมกี่ครั้งต่อสัปดาห์

คำแนะนำเรื่องผลิตภัณฑ์จาก AAD สำหรับช่วงนี้ค่อนข้างเฉพาะเจาะจง

ขั้นตอน	ใช้แบบไหน	เลี่ยงแบบไหน	เหตุผล
แชมพู	สูตรเพิ่มวอลุ่ม (volumizing) ซึ่งมักมีโปรตีนเคลือบเส้น	แชมพูสูตรผสมครีมนวด (conditioning shampoo)	สูตรผสมครีมนวดทับเส้นจนลีบแบน ผมที่บางอยู่แล้วยิ่งดูบาง
ครีมนวด	เนื้อบางสำหรับผมเส้นเล็ก ใส่เฉพาะช่วงปลาย	ครีมนวดสูตรเข้มข้น (intensive)	เนื้อหนักทำให้โคนผมแฟบ
หลังสระ	ซับด้วยผ้าหรือเสื้อยืด สางด้วยหวีซี่ห่าง	ขยี้ผมด้วยผ้าขนหนู แปรงตอนผมเปียกโชก	ลดผมขาดซ้ำเติม
จัดแต่ง	ไดร์ลมอุ่นห่างจากผม	ไดร์หรือหนีบร้อนจัดทุกวัน	ผมที่เหลืออยู่ต้องใช้งานอีกนาน

AAD บอกตรงๆ ว่าการหาผลิตภัณฑ์ที่เข้ากับผมมักต้องลองผิดลองถูก ให้เปลี่ยนทีละอย่าง ใช้ต่อเนื่องอย่างน้อย 2 สัปดาห์ก่อนตัดสิน และจดไว้ว่าเปลี่ยนอะไรไปเมื่อไร เพราะช่วงเดือนที่ 2-5 ผมร่วงมากขึ้นเองตามธรรมชาติ ถ้าเปลี่ยนสามขวดพร้อมกันแล้วร่วงหนัก คุณจะโทษแชมพูขวดใหม่ผิดตัว

วิธีสระให้ผมพันกันน้อย

ผมที่หลุดแล้วแต่ยังค้างอยู่ในเส้นทำให้ผมพันเป็นก้อนง่ายมาก ก่อนเปิดน้ำ ให้สางผมแห้งเบาๆ ด้วยหวีซี่ห่างจากปลายขึ้นไปหาโคนก่อนหนึ่งรอบ เส้นที่หลุดจะออกมากับหวีแทนที่จะไปขมวดกันตอนเปียก ตอนสระให้ถูแชมพูที่หนังศีรษะด้วยปลายนิ้ว แล้วปล่อยให้ฟองไหลผ่านความยาวผมเอง ไม่ต้องขยี้ปลายผมรวมกันเป็นก้อน

ทรงผมและการจัดแต่งที่ช่วยให้ดูไม่บาง

AAD แนะนำว่าผมทรงสั้นช่วยให้ผมดูหนาขึ้นและดูแลง่ายกว่าในช่วงที่ต้องอุ้มลูกทั้งวัน ไม่จำเป็นต้องตัดสั้นมาก ทรงบ็อบยาวระดับไหล่หรือซอยเลเยอร์ช่วงปลายก็ช่วยลดน้ำหนักที่ถ่วงโคนผมได้แล้ว บอกช่างไว้ก่อนว่าคุณอยู่ช่วงผมร่วงหลังคลอด ช่างที่มีประสบการณ์จะเลี่ยงการซอยหนักตรงไรผมที่กำลังบาง

สิ่งที่ควรเลี่ยงในช่วงนี้

• รวบผมตึงเป็นหางม้าหรือมวยแน่นทุกวัน แรงดึงต่อเนื่องที่ไรผมทำให้เกิดผมบางจากการดึงรั้งเพิ่มอีกชั้น ใช้กิ๊บหนีบหลวมๆ หรือยางรัดผมแบบหุ้มผ้าแทน
• ยืด ดัด หรือฟอกสีในช่วงที่ผมร่วงหนัก ไม่ได้ทำให้ร่วงจากรากมากขึ้น แต่เส้นที่เหลือจะเปราะ และถ้าหนังศีรษะระคายเคืองจะแยกยากว่าอาการมาจากอะไร ถ้าอยากทำจริงๆ ให้รอให้กองผมเริ่มลดลงก่อน
• ไดร์ร้อนจัดเพื่อเพิ่มวอลุ่มที่โคนทุกเช้า ใช้ลมอุ่นและเป่าห่างจากหนังศีรษะ

ถ้าอยากให้ไรผมที่บางดูเนียนขึ้นแบบไม่ต้องใช้สารเคมี การเปลี่ยนแสกจากกลางไปข้างช่วยได้ทันที เพราะผมฝั่งที่ถูกพาดข้ามจะปิดไรผมบริเวณขมับ

เส้นผมกับลูกน้อย เรื่องที่ต้องเช็กทุกวัน

นิสัยเล็กๆ ที่ลดความเสี่ยงได้มากคือ รวบผมหลวมๆ ก่อนอุ้มหรือให้นม ใส่เสื้อคลุมตอนหวีผม แล้วถอดก่อนอุ้มลูก และเช็กนิ้วมือนิ้วเท้าลูกตอนอาบน้ำและเปลี่ยนผ้าอ้อมทุกครั้ง รวมถึงเช็กข้างในถุงเท้าและถุงมือเด็ก เพราะเส้นผมมักติดอยู่ในผ้าแล้วไปพันตอนสวม

อาหาร วิตามิน และผลิตภัณฑ์ปลูกผมระหว่างให้นม

หน้าเว็บ AAD เรื่องผมร่วงหลังคลอดไม่ได้แนะนำให้กินวิตามินเพื่อแก้ผมร่วงช่วงนี้เลย เพราะสาเหตุหลักคือฮอร์โมน ไม่ใช่การขาดสารอาหาร อาหารจึงมีบทบาทในแง่ "ไม่ให้มีสาเหตุที่สองเข้ามาซ้อน" มากกว่าทำให้ผมหยุดร่วง

สาเหตุที่สองที่พบบ่อยในคุณแม่หลังคลอดคือภาวะขาดธาตุเหล็ก ซึ่ง DermNet จัดเป็นหนึ่งในตัวกระตุ้นผมผลัดเช่นกัน คนที่เสียเลือดมากตอนคลอด กินเนื้อสัตว์น้อย หรือเคยซีดตอนท้อง มีโอกาสเจอสองสาเหตุพร้อมกัน ผลคือผมร่วงนานกว่าที่ควร บทความทบทวนของ Guo และ Katta ในวารสาร Dermatology Practical & Conceptual สรุปว่าการตรวจหาภาวะขาดสารอาหารควรทำในคนที่มีปัจจัยเสี่ยง และเมื่อพบภาวะขาดก็ควรแก้ แต่ยังไม่มีหลักฐานว่าการเสริมวิตามินช่วยผมในคนที่ไม่ได้ขาด บางตัวกินเกินยังทำให้ผมร่วงมากขึ้นได้ เช่น วิตามินเอและซีลีเนียม

ในทางปฏิบัติจึงแนะนำแบบนี้

• กินโปรตีนให้ได้ทุกมื้อ เช่น ไข่ ปลา ไก่ เต้าหู้ ถั่ว เพราะร่างกายช่วงให้นมใช้พลังงานและโปรตีนมากกว่าปกติ
• ยาบำรุงเลือดที่ได้จากการฝากครรภ์ ให้ถามแพทย์หรือพยาบาลตอนตรวจหลังคลอดว่าควรกินต่ออีกนานเท่าไร ไม่ควรหยุดเองหรือเพิ่มขนาดเอง
• ถ้าอยากกินวิตามินรวมสำหรับผม ให้เอากล่องไปให้แพทย์หรือเภสัชกรดูก่อน เพราะหลายสูตรมีวิตามินเอและซีลีเนียมขนาดสูง และคุณอาจได้รับสองตัวนี้จากวิตามินสำหรับคุณแม่ให้นมอยู่แล้ว

รายละเอียดว่าอาหารกลุ่มไหนให้สารอาหารตัวใด ดูต่อได้ที่ อาหารบำรุงผม

ส่วนยาทาหรือยากินเพื่อกระตุ้นผมงอก ผมร่วงหลังคลอดที่เป็นตามปกติไม่ต้องใช้ ถ้ารู้สึกว่าจำเป็นจริงๆ ให้ปรึกษาแพทย์ผิวหนังก่อน และบอกว่ากำลังให้นมลูก อย่าซื้อเซรั่มหรือยาปลูกผมมาลองเองในช่วงนี้

สัญญาณที่บอกว่าไม่ใช่แค่ผมร่วงหลังคลอด

ผมร่วงหลังคลอดมีรูปแบบที่ค่อนข้างชัด คือร่วงกระจายทั่วศีรษะ ไม่มีผื่น ไม่เจ็บ และค่อยๆ ดีขึ้นเอง ถ้ามีข้อใดข้อหนึ่งด้านล่าง ควรนัดพบแพทย์ผิวหนัง

สิ่งที่เห็น	เหตุที่ควรตรวจเพิ่ม
ผมยังบางชัดเมื่อลูกอายุเกิน 1 ปี	AAD ระบุว่าถ้าผมยังไม่กลับมาหนาตามเดิมหลัง 1 ปี มีสาเหตุอื่นร่วมด้วยได้
ผมหายเป็นวงกลมชัดเจน หรือหายเป็นหย่อม	ไม่ใช่รูปแบบของการผลัดทั่วศีรษะ
แสกกลางกว้างขึ้นเรื่อยๆ แต่ด้านหลังหนาปกติ	DermNet ระบุว่าผมร่วงหลังคลอดบางรายต่อเนื่องเป็นผมบางแบบกรรมพันธุ์ในผู้หญิง
หนังศีรษะแดง คัน ตกสะเก็ด หรือเจ็บ	ต้องแยกโรคผิวหนังที่หนังศีรษะ
เหนื่อยง่าย ใจสั่น น้ำหนักเปลี่ยนเร็ว ขี้หนาวหรือขี้ร้อนผิดปกติ	อาการที่ควรตรวจไทรอยด์ ซึ่งเป็นหนึ่งในตัวกระตุ้นผมผลัดที่ DermNet ระบุ
ซีด หน้ามืด เล็บเปราะ	อาการที่ควรตรวจภาวะซีดหรือขาดธาตุเหล็ก

ตอนไปพบแพทย์ ให้เตรียมข้อมูลสั้นๆ ไปด้วย ได้แก่ วันคลอด วันที่เริ่มสังเกตว่าผมร่วง ยาและวิตามินที่กินอยู่ ยาคุมกำเนิดที่เริ่มหรือหยุดหลังคลอด และรูปไรผมที่ถ่ายเก็บไว้ทุกเดือน แพทย์มักตรวจด้วยการดึงผมเบาๆ (pull test) และอาจสั่งตรวจเลือดตามอาการ ข้อมูลไทม์ไลน์ที่ชัดช่วยให้แยกสาเหตุได้เร็วขึ้นมาก ถ้าสงสัยสาเหตุอื่นในผู้หญิงโดยรวม อ่านต่อได้ที่ ผมร่วงในผู้หญิง สาเหตุคืออะไร

ถ้าตอนนี้คุณอยู่ช่วงนี้ ให้เริ่มที่...

• ลูกอายุ 0-2 เดือน ผมยังไม่ร่วง: เปลี่ยนยางรัดผมเป็นแบบหุ้มผ้า คิดเรื่องทรงผมที่ดูแลง่ายไว้ก่อน และเริ่มนิสัยเช็กนิ้วมือนิ้วเท้าลูกตอนอาบน้ำ
• ลูกอายุ 2-5 เดือน ผมร่วงเป็นกำ: สระด้วยความถี่เดิม เปลี่ยนเป็นแชมพูเพิ่มวอลุ่มกับครีมนวดเนื้อบางที่ปลาย ถ่ายรูปไรผมเก็บไว้ และงดยืดดัดฟอกไปก่อน
• ลูกอายุ 5-12 เดือน เห็นผมใหม่ชี้ฟู: ผ่านช่วงหนักแล้ว ดูแลผมใหม่ด้วยครีมจัดแต่งเนื้อเบา และตัดเล็มปลายให้ทรงสมดุล
• ลูกอายุเกิน 1 ปี ผมยังบางกว่าก่อนท้องชัดเจน หรือมีอาการในตารางด้านบน: นัดแพทย์ผิวหนัง พร้อมรูปถ่ายและรายการยาที่ใช้อยู่

ช่วงที่ผมร่วงหนักมักตรงกับช่วงที่คุณนอนน้อยที่สุดพอดี ความกังวลเรื่องผมเป็นเรื่องเข้าใจได้ แต่ร่างกายกำลังทำตามวงจรปกติของมัน และเส้นใหม่กำลังขึ้นมาแทนอยู่แล้วค่ะ