วิธีล้างเขียงไม้ให้หายเหม็น แยกตามกลิ่นคาว กลิ่นอับ และจุดดำ

ยกเขียงขึ้นมาดมก่อนลงมือล้าง เพราะเขียงไม้เหม็นได้สี่แบบ และน้ำยาที่แก้กลิ่นคาวไม่ได้ช่วยกลิ่นอับจากรา กลิ่นคาวสดๆ หายด้วยเกลือกับมะนาวภายใน 10 นาที กลิ่นติดผิวใช้เบกกิ้งโซดา ส่วนกลิ่นอับที่มาพร้อมจุดดำในเนื้อไม้ ต้องขัดผิวออกเท่านั้น ข้างล่างเรียงตามกลิ่น พร้อมเวลาที่ต้องใช้

ดมแล้วแยกให้ออก กลิ่นแบบไหนมาจากอะไร

กลิ่นที่ได้	มาจากอะไร	ความเร่งด่วน	วิธีหลัก
คาวปลา คาวหมู เลือด	โปรตีนและน้ำจากเนื้อดิบซึมลงร่องมีด	ล้างวันนี้	เกลือมะนาว แล้วฆ่าเชื้อ
กระเทียม หอมแดง ปลาร้า	น้ำมันหอมระเหยและน้ำปรุงซึมในเสี้ยนไม้	ไม่อันตราย แต่ติดไปกับผลไม้	เบกกิ้งโซดา
อับ เปรี้ยว เหมือนผ้าเปียก	ไม้ไม่แห้ง แบคทีเรียและราเริ่มขึ้น	ต้องจัดการก่อนใช้ต่อ	น้ำส้มสายชู ตากให้แห้ง ถ้ามีจุดดำต้องขัด
หืน เหมือนน้ำมันเก่า	ทาน้ำมันพืชหรือน้ำมันมะพร้าวไว้ แล้วน้ำมันเสื่อม	ไม่เร่ง แต่ไม่หายเอง	ล้างด้วยน้ำยาล้างจานเข้มข้น ขัดผิว แล้วทามิเนอรัลออยล์

กลิ่นบางทีมาซ้อนกัน เขียงที่หั่นปลาแล้วเก็บตอนยังชื้นจะมีทั้งคาวและอับ ให้เริ่มจากกลิ่นที่เกี่ยวกับเชื้อก่อน คือคาวกับอับ เพราะสองกลิ่นนี้บอกว่ามีอะไรมีชีวิตอยู่ในร่องไม้

ล้างประจำวันให้ถูกตั้งแต่แรก กลิ่นจะไม่สะสม

กลิ่นเกือบทั้งหมดเกิดจากสองอย่าง ล้างช้าและแห้งช้า คู่มือดูแลเขียงของ University of Kentucky ให้หลักง่ายๆ ว่าล้างด้วยน้ำร้อนผสมสบู่ทันทีหลังใช้ ล้างน้ำออก เช็ดด้วยผ้าสะอาด และห้ามจุ่มเขียงลงน้ำ

ขั้นตอนที่เราทำหลังหั่นทุกครั้ง ใช้เวลาราว 3 นาที

1. ปาดเศษอาหารออกด้วยสันมีดหรือที่ปาดพลาสติก ก่อนเปิดน้ำ
2. เปิดน้ำอุ่นหรือน้ำร้อนจากก๊อก ราดผ่านทั้งสองด้าน แม้จะหั่นด้านเดียว เพราะไม้ที่เปียกไม่เท่ากันจะบิด
3. บีบน้ำยาล้างจานลงแปรงขนแข็ง ขัดตามแนวเสี้ยนไม้ ไม่ขัดวน
4. ล้างน้ำออกจนไม่มีฟอง
5. เช็ดด้วยผ้าแห้ง แล้วตั้งตะแคงในที่ลมผ่าน ห่างจากผนังอย่างน้อยหนึ่งฝ่ามือ

NC State อ้างคำของ Ben Chapman ว่าการทำให้เขียงแห้งคือขั้นที่สำคัญ เพราะแบคทีเรียต้องใช้ความชื้นในการเติบโต ถ้าวางเขียงราบบนเคาน์เตอร์ที่เปียก ด้านล่างจะไม่แห้งไปทั้งคืน กลิ่นอับมักเริ่มจากด้านนี้

กลิ่นคาวจากปลาและเนื้อดิบ: เกลือกับมะนาว

สูตรนี้มาจากคู่มือของ University of Kentucky และเป็นสูตรที่ได้ผลที่สุดกับกลิ่นคาวสดๆ ภายในวันเดียวกัน

1. ล้างเขียงตามขั้นตอนประจำวันก่อน ให้ไขมันและเศษเนื้อออกไปเสียก่อน
2. ใช้ผ้าอุ่นหมาดเช็ดให้ผิวเขียงชื้น
3. โรยเกลือเม็ดหยาบให้ทั่ว ราว 1 ถึง 2 ช้อนโต๊ะสำหรับเขียงขนาดกลาง
4. ผ่ามะนาวครึ่งลูก ใช้ด้านที่ตัดถูลงบนเกลือ พร้อมบีบน้ำมะนาวให้ทั่วผิว
5. ทิ้งไว้ 5 นาที
6. ใช้แปรงขัดเอาเกลือออก ล้างน้ำ เช็ดแห้ง

เกลือหยาบทำหน้าที่เป็นผงขัดที่ไม่ทำร้ายผิวไม้ ส่วนกรดในมะนาวช่วยตัดกลิ่นคาว ถ้าไม่มีมะนาว ใช้มะกรูดหรือส้มซ่าที่เหลือในครัวแทนได้ ข้อดีคือใช้ของในครัวล้วน

กลิ่นคาวหายไม่ได้แปลว่าเชื้อหายด้วย ถ้าเพิ่งหั่นไก่ดิบ หมูดิบ ให้ฆ่าเชื้อตามด้วย WSU แนะนำน้ำยาคลอรีนเจือจาง 1 ช้อนโต๊ะต่อน้ำเย็นราว 3.8 ลิตร แล้วล้างน้ำอุ่นตาม ส่วน NC State เห็นว่ากับไม้ น้ำยากลุ่มควอเทอร์นารีแอมโมเนียมได้ผลดีกว่า เพราะคลอรีนถูกเนื้อไม้ดึงไปจนฤทธิ์ลดลง

กลิ่นกระเทียม หอม ปลาร้า และคราบสี: เบกกิ้งโซดา

กลิ่นกลุ่มนี้ไม่อันตราย แต่น่ารำคาญที่สุด หั่นมะม่วงทีไรได้กลิ่นกระเทียมทุกที University of Kentucky ให้สูตรผงขัดไว้แบบนี้

ส่วนผสม	ปริมาณ
เบกกิ้งโซดา	2 ช้อนโต๊ะ
เกลือ	1 ช้อนโต๊ะ
น้ำร้อน	3 ช้อนโต๊ะ

ผสมเป็นเนื้อข้น ขัดให้ทั่วทั้งแผ่นด้วยแปรงหรือผ้า แล้วเช็ดออกด้วยผ้าอุ่นหมาด เช็ดแห้งด้วยผ้าสะอาด รวมแล้วราว 10 นาที

เคล็ดที่ทำให้สูตรนี้ได้ผลขึ้น คือขัดทั้งแผ่น ไม่ใช่เฉพาะจุดที่หั่น เพราะน้ำปรุงไหลไปตามผิวไกลกว่าที่เห็น ถ้ากลิ่นยังเหลือ ทำซ้ำอีกรอบในวันถัดไปหลังไม้แห้งสนิท ดีกว่าขัดซ้ำทันทีตอนไม้ยังเปียก

คราบขมิ้นหรือคราบพริกแกงสีเหลืองส้มจางลงด้วยสูตรเดียวกัน แต่ไม่หายหมด ถ้ารับไม่ได้ ใช้วิธีขัดผิวที่อยู่ข้างล่าง และในอนาคตให้หั่นของสีแรงบนเขียงพลาสติกแทน (เหตุผลเรื่องแยกเขียงอยู่ในเขียงไม้ กับ เขียงพลาสติก อันไหนดีกว่า) ถ้าอยากรู้ว่าเบกกิ้งโซดาทำอะไรได้อีกในครัว ดูประโยชน์ของเบกกิ้งโซดาในงานทำความสะอาด

กลิ่นอับเปรี้ยว: น้ำส้มสายชู แล้วต้องแห้งจริง

กลิ่นอับแปลว่าเขียงเปียกนานเกินไป University of Kentucky แนะนำให้ใช้น้ำส้มสายชูกลั่น (กรดอะซิติก) ฉีดพ่นให้ทั่ว ทิ้งไว้ไม่กี่นาที แล้วเช็ดด้วยผ้าชุบน้ำอุ่นหมาด

ขั้นตอนเต็มสำหรับเขียงที่อับ

1. ล้างด้วยน้ำยาล้างจานตามปกติ
2. ฉีดน้ำส้มสายชูกลั่น 5% ให้ทั่วทั้งสองด้านและขอบ
3. ทิ้งไว้ 5 ถึง 10 นาที
4. เช็ดด้วยผ้าชุบน้ำอุ่นบิดหมาด
5. ตั้งตะแคงในที่มีลมผ่าน หรือหน้าพัดลม อย่างน้อย 6 ถึง 8 ชั่วโมงก่อนเก็บ

ข้อ 5 คือข้อที่คนข้ามบ่อยที่สุด เขียงหนา 3 เซนติเมตรขึ้นไปใช้เวลาแห้งข้างในนานกว่าผิวมาก ถ้าเก็บเข้าตู้ตอนผิวแห้งแต่ข้างในยังชื้น กลิ่นจะกลับมาในสองสามวัน ใครที่อยากใช้น้ำส้มสายชูทำความสะอาดจุดอื่นด้วย ดูข้อจำกัดของมันในใช้น้ำส้มสายชูทำความสะอาดบ้าน

ตากแดดได้ไหม ได้ แต่ไม่เกิน 1 ถึง 2 ชั่วโมงแดดอ่อน และต้องพลิกให้โดนแดดเท่ากันสองด้าน แดดเที่ยงในเมืองไทยทำให้ผิวด้านบนแห้งเร็วกว่าข้างในมาก ไม้หดไม่เท่ากันแล้วแตกเป็นแฉก โดยเฉพาะเขียงมะขามแผ่นกลม ลมผ่านในที่ร่มปลอดภัยกว่า

จุดดำและกลิ่นที่ไม่ยอมไป: ขัดผิวไม้ใหม่

ถ้าลองทุกวิธีข้างบนแล้วกลิ่นยังอยู่ หรือมีจุดดำเล็กๆ กระจายในร่องมีด แปลว่าราหรือคราบลงลึกกว่าที่น้ำยาเข้าถึง WSU ระบุว่าเขียงที่มีรอยมีดควรขัดผิวหรือเปลี่ยนใหม่ เขียงไม้มีข้อได้เปรียบตรงนี้ เพราะเนื้อไม้หนาพอให้ขัดได้หลายรอบ

อุปกรณ์: กระดาษทรายเบอร์ 80 หรือ 100 (ถ้าร่องลึก) เบอร์ 120 และ 220 ผ้าเปียก และมิเนอรัลออยล์เกรดอาหาร

1. ล้างและให้เขียงแห้งสนิทอย่างน้อย 1 คืน ไม้เปียกขัดแล้วเป็นขุย
2. เริ่มกระดาษทรายหยาบสุดที่ต้องใช้ ขัดตามแนวเสี้ยนจนจุดดำและร่องหาย ใช้เวลา 15 ถึง 20 นาทีสำหรับเขียง 30 x 40 เซนติเมตร
3. เปลี่ยนเป็นเบอร์ 120 แล้ว 220 ขัดจนผิวเนียนมือ
4. เช็ดฝุ่นด้วยผ้าหมาด รอให้แห้ง 1 ถึง 2 ชั่วโมง
5. ทามิเนอรัลออยล์ให้ชุ่ม ทิ้งไว้ข้ามคืน เช็ดส่วนเกินออก

ถ้าขัดลงไปแล้วจุดดำยังลึกต่อไปเรื่อยๆ หรือเขียงมีรอยแตกทะลุ ให้เลิกใช้ เขียงแบบนั้นล้างให้สะอาดไม่ได้อีกแล้ว และไม่คุ้มเสี่ยงกับราคาเขียงใบใหม่

กลิ่นหืน: เลิกทาน้ำมันพืช

หลายบ้านทาน้ำมันพืชหรือน้ำมันมะพร้าวบนเขียงเพราะคิดว่าเหมือนกับน้ำมันเขียง University of Kentucky ระบุชัดว่าห้ามใช้น้ำมันพืชหรือน้ำมันจากถั่ว เพราะน้ำมันพวกนี้หืน และให้ใช้มิเนอรัลออยล์เกรดอาหาร ทุก 1 ถึง 2 เดือนถ้าใช้บ่อย เพื่อกันไม้แตก

วิธีแก้เขียงที่หืนแล้ว

1. ล้างด้วยน้ำร้อนกับน้ำยาล้างจานเข้มข้นกว่าปกติ ขัดแรงๆ สองรอบ
2. ขัดผงเบกกิ้งโซดาตามสูตรด้านบน
3. ถ้ากลิ่นยังเหลือ ขัดกระดาษทรายเบอร์ 120 บางๆ เอาชั้นน้ำมันเก่าออก
4. ทามิเนอรัลออยล์แทน

มิเนอรัลออยล์หาซื้อได้ที่ร้านขายยา ขวดเล็กใช้ได้หลายปี ถ้าอยากใช้ขี้ผึ้งผสมน้ำมันสำหรับเขียง ให้ดูว่าส่วนผสมเป็นมิเนอรัลออยล์กับขี้ผึ้ง ไม่มีน้ำมันพืช

ห้ามทำ ถ้าไม่อยากให้เหม็นกว่าเดิม

ห้ามทำ	เกิดอะไรขึ้น	ทำแทน
แช่เขียงในอ่างทั้งคืน	ไม้บวม แตกตามเสี้ยน เชื้อเข้าไปอยู่ในรอยแตก	ล้างทันทีหลังใช้ ไม่เกิน 5 นาที
เข้าเครื่องล้างจาน	ความร้อนกับน้ำทำให้ไม้บิด กาวรอยต่อหลุด	ล้างมือ
เก็บตอนยังชื้น หรือวางราบ	ด้านล่างไม่แห้ง เกิดกลิ่นอับและรา	ตั้งตะแคงในที่ลมผ่าน
ทาน้ำมันพืชหรือน้ำมันมะพร้าว	หืนภายในไม่กี่สัปดาห์	มิเนอรัลออยล์เกรดอาหาร
ผสมน้ำยาหลายตัวพร้อมกัน	เกิดก๊าซอันตราย	ใช้ทีละตัว ล้างน้ำคั่น
ราดน้ำเดือดลงเขียงบ่อยๆ	ผิวไม้แตกลายงา	ใช้น้ำร้อนจากก๊อกพอ

รอบดูแลรายสัปดาห์ ใช้เวลารวมไม่ถึงครึ่งชั่วโมง

วัน	งาน	เวลา
ทุกวัน	ล้างทันที เช็ดแห้ง ตั้งตะแคง	3 นาทีต่อครั้ง
วันที่หั่นของคาว	เกลือมะนาว แล้วฆ่าเชื้อ	10 ถึง 15 นาที
สัปดาห์ละครั้ง	ฉีดน้ำส้มสายชู ตากลมจนแห้งข้างใน	10 นาที บวกเวลาตาก
เดือนละครั้ง	เบกกิ้งโซดาขัดทั้งแผ่น แล้วทามิเนอรัลออยล์	15 นาที บวกเวลาข้ามคืน
ปีละครั้งหรือเมื่อมีจุดดำ	ขัดกระดาษทราย ทาน้ำมันใหม่	45 นาที

ทำแค่แถวแรกให้สม่ำเสมอ แถวอื่นแทบไม่ต้องใช้ ถ้าฟองน้ำหรือแปรงที่ใช้ขัดเขียงเหม็นเอง ให้เปลี่ยนก่อน เพราะเขียงจะไม่มีวันหอมถ้าเครื่องมือที่ใช้ขัดมีกลิ่นอยู่แล้ว ดูรอบเปลี่ยนได้ในฟองน้ำล้างจานควรเปลี่ยนเมื่อไหร่