สรุปสั้นๆ
- ADA ระบุว่าการถอนฟันฉุกเฉิน รากฟัน และการรักษาฟันอื่นทำได้อย่างปลอดภัยระหว่างตั้งครรภ์ และชี้ว่าการเลื่อนรักษาอาจทำให้ปัญหายากขึ้น
- บทความของโรงพยาบาลสมิติเวชแนะนำว่าไตรมาสที่ 2 เป็นช่วงที่ทำฟันได้ปลอดภัยที่สุด และถ้าไม่จำเป็นจริงๆ ให้รอหลังคลอด
- ทั้งสองแหล่งตรงกันที่ต้องแจ้งทันตแพทย์ว่าตั้งครรภ์ และการถ่ายเอกซเรย์ทำเท่าที่จำเป็น
- ฟันที่ปวดจนกินนอนไม่ได้หรือมีหนอง ไม่ควรรอ ให้ไปพบทันตแพทย์ได้เลยและแจ้งอายุครรภ์
- ADA ระบุข้อมูลเมื่อกรกฎาคม 2568 ส่วนบทความสมิติเวชเขียนเมื่อปี 2561 แนวคิดจึงต่างกันเล็กน้อย บทความนี้อธิบายทั้งสองมุม
ถอนฟันตอนท้องได้ค่ะ ถ้าจำเป็น สมาคมทันตแพทย์อเมริกัน (ADA) ระบุว่าการรักษาฟันทั้งแบบป้องกัน วินิจฉัย บูรณะ และผ่าตัด ปลอดภัยทุกช่วงอายุครรภ์ ส่วนบทความของโรงพยาบาลสมิติเวชแนะนำให้ทำในไตรมาสที่ 2 และให้รอหลังคลอดถ้าไม่จำเป็นจริงๆ สองแหล่งนี้ไม่ได้ขัดกัน มุมที่ต่างคือแหล่งหนึ่งเน้นว่าห้ามเลื่อนจนปัญหาลาม อีกแหล่งเน้นว่าถ้าเลื่อนได้ก็เลือกช่วงที่สบายที่สุด
ADA บอกอะไรเรื่องการรักษาฟันตอนท้อง
หน้า "Pregnancy" ของ ADA (ปรับปรุงล่าสุด 14 กรกฎาคม 2568 และอ้างถึงแถลงการณ์เรื่องบริการสุขภาพช่องปากระหว่างตั้งครรภ์ที่รับรองเมื่อ พ.ศ. 2567) สรุปไว้ดังนี้
- การดูแลสุขภาพช่องปากทั้งงานปกติและงานฉุกเฉินปลอดภัย "at any point during pregnancy" หรือทุกช่วงของการตั้งครรภ์
- ADA และสมาคมสูตินรีแพทย์สหรัฐฯ (ACOG) สนับสนุนการรักษาฟันระหว่างตั้งครรภ์ ทั้งป้องกัน วินิจฉัย บูรณะ และผ่าตัด
- การถอนฟัน การรักษารากฟัน และการบูรณะฟันฉุกเฉิน ทำได้อย่างปลอดภัย
- การเลื่อนรักษาอาจทำให้ปัญหาซับซ้อนขึ้น
- ภาพรังสีทางทันตกรรมถือว่าปลอดภัยทุกช่วงอายุครรภ์
- ยาชาเฉพาะที่ เช่น ลิโดเคน บูพิวาเคน เมพิวาเคน ใช้ได้
หน้าเว็บระบุว่าเนื้อหาเป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ใช่มาตรฐานการรักษาหรือนโยบายของ ADA ผู้ที่มีความเสี่ยงสูง เช่น มีโรคประจำตัวหรือเคยมีภาวะแทรกซ้อนระหว่างตั้งครรภ์ ควรให้ทั้งทันตแพทย์และสูตินรีแพทย์ประเมินด้วยกัน
บทความไทยบอกอะไร
บทความ "ฟันผุตอนท้อง!!!! ต้องทำไง" ของโรงพยาบาลสมิติเวช (เผยแพร่ 16 มีนาคม 2561 เขียนโดยสูตินรีแพทย์ ไม่ใช่ทันตแพทย์) ให้แนวคิดที่เข้มกว่า
- ระยะที่ทำฟันได้ปลอดภัยคือไตรมาสที่ 2 หรือราวเดือนที่ 4 ถึง 6
- ถ้าไม่จำเป็นจริงๆ ให้รอหลังคลอดค่อยทำฟัน
- งานที่อาจเสียเลือดมาก เช่น ขูดหินปูนหรือถอนฟันบางกรณี ให้ทันตแพทย์ประเมินเป็นรายคน ถ้าเสี่ยงเลือดออกมาก ให้เลื่อนไปหลังคลอด
- เอกซเรย์ทำเท่าที่จำเป็นและใส่เสื้อตะกั่วป้องกัน
- ยาที่สั่งใช้ควรเป็นกลุ่มที่ปลอดภัยกับหญิงตั้งครรภ์
- ต้องแจ้งทันตแพทย์ว่าตั้งครรภ์อยู่
เมื่อเทียบสองแหล่ง ข้อมูลของ ADA ใหม่กว่าและมาจากองค์กรวิชาชีพทันตแพทย์ ส่วนบทความไทยเขียนโดยสูตินรีแพทย์และเก่ากว่า แนวทางปฏิบัติที่คลินิกในไทยใช้จริงอาจต่างกัน จึงควรให้ทันตแพทย์ที่ตรวจเป็นผู้ตัดสินใจ

ตารางช่วยตัดสินใจ
ตารางนี้สรุปจากสองแหล่งข้างบน ไม่ใช่เกณฑ์จากหน่วยงานใดหน่วยงานหนึ่ง
| สถานการณ์ | แนวทาง |
|---|---|
| ปวดฟันมาก บวม มีหนอง หรือกินนอนไม่ได้ | ไปพบทันตแพทย์ได้ทันที ADA ระบุว่าการรักษาฉุกเฉินทำได้ |
| ฟันคุดหรือฟันที่ไม่เร่งด่วน | ถ้ารอได้ ไตรมาสที่ 2 เป็นช่วงที่สบายตามบทความสมิติเวช |
| ขูดหินปูนหรือตรวจฟันประจำ | ทำได้ ADA ระบุว่าการขูดหินปูนและเกลารากฟันปลอดภัยถ้าเป็นโรคปริทันต์ |
| งานเสริมความงาม เช่น ฟอกสีฟัน | แหล่งอ้างอิงทั้งสองไม่ได้พูดถึง ให้ถามทันตแพทย์ |
| ผู้ป่วยมีความเสี่ยงเลือดออกมาก | ให้ทันตแพทย์และสูตินรีแพทย์ประเมินร่วมกัน อาจเลื่อนหลังคลอด |
ก่อนไปนัด เตรียมอะไรบ้าง
- แจ้งตั้งแต่ตอนจองคิวว่าตั้งครรภ์อยู่กี่สัปดาห์ ทั้งสองแหล่งย้ำตรงกัน
- เอาสมุดฝากครรภ์ไปด้วย ถ้ามีโรคประจำตัว ยาที่ใช้ หรือเคยแพ้ยา ให้บอกทันตแพทย์
- ถามว่าจะถ่ายเอกซเรย์หรือไม่ และจำเป็นแค่ไหน
- ถามเรื่องยาชาที่จะใช้ และยาแก้ปวดหลังถอนฟัน ว่าเหมาะกับหญิงตั้งครรภ์หรือไม่ ชื่อยาและปริมาณให้เป็นไปตามที่ทันตแพทย์สั่งเท่านั้น
- ถ้านอนหงายนานๆ แล้วรู้สึกหน้ามืดหรือหายใจไม่สะดวก ให้บอกเพื่อขอปรับท่าหรือพักเป็นระยะ ท่านอนที่เหมาะระหว่างตั้งครรภ์ดูได้ที่ คนท้องนอนท่าไหนดี

เรื่องแพ้ท้องกับสุขภาพฟัน
ADA ระบุว่าการอาเจียนทำให้เคลือบฟันสึกกร่อนได้ เพราะกรดในกระเพาะทำให้ผิวฟันอ่อนลง หน้าเว็บแนะนำไม่ให้แปรงฟันทันทีหลังอาเจียน ให้บ้วนปากด้วยน้ำ 1 ถ้วยผสมเบกกิ้งโซดา 1 ช้อนชา แล้วค่อยแปรง และแนะนำให้แปรงฟันวันละ 2 ครั้งด้วยยาสีฟันผสมฟลูออไรด์ ใช้ไหมขัดฟันวันละครั้ง ฮอร์โมนช่วงตั้งครรภ์ยังทำให้เหงือกตอบสนองต่อคราบพลัคแรงขึ้น จึงอักเสบง่ายขึ้น
ถ้าแพ้ท้องหนักจนต้องอาเจียนทุกวัน ลองอ่านวิธีบรรเทาที่ แก้คลื่นไส้ตอนท้อง และดูว่าอาการแบบไหนถือว่าหนักเกินไปที่ อาการแพ้ท้องช่วงแรก ส่วนการเตรียมตัวไปนัดฝากครรภ์ มีรายละเอียดที่ ฝากครรภ์คืออะไร
เมื่อไรไม่ควรรอ
ไปพบทันตแพทย์ทันทีเมื่อมีอาการเหล่านี้ และแจ้งว่าตั้งครรภ์
- ปวดฟันรุนแรงต่อเนื่อง ปวดจนกินหรือนอนไม่ได้
- หน้าหรือกรามบวม มีไข้ หรือมีหนองที่เหงือก
- เหงือกเลือดออกมากผิดปกติ
กรณีเหล่านี้ไม่ควรรอไตรมาสที่ 2 เพราะ ADA ระบุว่าการเลื่อนรักษาอาจทำให้ปัญหาซับซ้อนขึ้น บทความสมิติเวชก็ไม่ได้ห้ามรักษาเมื่อจำเป็น
สรุปให้เอาไปใช้ได้เลย
- ถอนฟันตอนท้องได้เมื่อจำเป็น และ ADA ระบุว่าปลอดภัยทุกช่วงอายุครรภ์
- ถ้ารอได้ ไตรมาสที่ 2 เป็นช่วงที่สบายและเป็นคำแนะนำของบทความสมิติเวช
- แจ้งทันตแพทย์ทุกครั้งว่าตั้งครรภ์ และถามเรื่องเอกซเรย์ ยาชา และยาหลังถอนฟัน
- ปวดมาก บวม หรือมีไข้ ไม่ควรรอ
คำถามที่พบบ่อย
ฉีดยาชาก่อนถอนฟันตอนท้องได้ไหม
ADA ระบุว่ายาชาเฉพาะที่ เช่น ลิโดเคน บูพิวาเคน และเมพิวาเคน ทั้งแบบมีและไม่มีอิพิเนฟรินใช้ได้ระหว่างตั้งครรภ์ ชนิดและปริมาณที่ใช้เป็นการตัดสินใจของทันตแพทย์ ให้แจ้งอายุครรภ์และโรคประจำตัวก่อนทุกครั้ง
ถ่ายเอกซเรย์ฟันตอนท้องอันตรายไหม
ADA ระบุว่าการถ่ายภาพรังสีทางทันตกรรมปลอดภัยทุกช่วงอายุครรภ์ และไม่แนะนำให้ใช้ผ้าคลุมป้องกันบริเวณท้องหรือคออีกต่อไป ส่วนบทความสมิติเวชระบุว่าทันตแพทย์ถ่ายเท่าที่จำเป็นและใส่เสื้อตะกั่ว สองแหล่งนี้วางแนวปฏิบัติต่างกันเล็กน้อย จึงควรถามทันตแพทย์ที่ดูแล
ถ้ากำลังแพ้ท้อง อาเจียนบ่อย ควรดูแลฟันอย่างไร
ADA แนะนำให้บ้วนปากด้วยน้ำ 1 ถ้วยผสมเบกกิ้งโซดา 1 ช้อนชา แล้วรอสักพักก่อนแปรง เพราะกรดในกระเพาะทำให้เคลือบฟันอ่อนลง
แหล่งอ้างอิง
- Pregnancy | American Dental Association (ADA)
- ฟันผุตอนท้อง!!!! ต้องทำไง | โรงพยาบาลสมิติเวช





