แม่และเด็ก

เด็กเดินเขย่งเท้า ปกติไหม ช่วงอายุที่พบได้ และสัญญาณที่ควรพาไปหาหมอ

| อ่าน 9 นาที

เด็กเดินเขย่งเท้า ปกติไหม ช่วงอายุที่พบได้ และสัญญาณที่ควรพาไปหาหมอ

สรุปสั้นๆ

  • การเดินเขย่งเท้าพบได้บ่อยในเด็กที่เพิ่งหัดเดิน และเด็กส่วนใหญ่เลิกเองราวอายุ 2 ปี
  • ถ้าเขย่งต่อหลังอายุ 2 ปี ควรปรึกษาแพทย์ แพทย์จะตรวจก่อนว่ามีสาเหตุทางร่างกายหรือไม่
  • เขย่งเฉพาะข้างเดียว หรือเดินปกติมาก่อนแล้วเพิ่งเริ่มเขย่ง เป็นสัญญาณที่ควรให้แพทย์ประเมิน
  • สาเหตุที่พบบ่อยคือไม่ทราบสาเหตุ (idiopathic) ส่วนสาเหตุจากโรคเป็นส่วนน้อย
  • ถ้าต้องรักษา ช่วงอายุ 2 ถึง 5 ปีที่เดินเต็มฝ่าเท้าได้ มักเริ่มจากวิธีไม่ผ่าตัด

เด็กเดินเขย่งเท้าเป็นเรื่องที่พบได้บ่อยในวัยหัดเดิน ทั้ง Nemours KidsHealth และ AAOS (สถาบันศัลยแพทย์กระดูกและข้อแห่งสหรัฐอเมริกา) ระบุตรงกันว่าเด็กส่วนใหญ่เลิกเองราวอายุ 2 ปี ถ้าลูกยังเขย่งอยู่หลังจากนั้น หรือมีสัญญาณอื่นร่วมด้วย ควรให้แพทย์ตรวจ

เราไม่พบหน้าภาษาไทยจากหน่วยงานหรือโรงพยาบาลที่เปิดอ่านได้และเชื่อถือได้ในหัวข้อนี้ บทความนี้จึงสรุปจากสองแหล่งต่างประเทศข้างต้น ข้อมูลเป็นแนวทางทั่วไป ไม่ได้แทนการตรวจของกุมารแพทย์

เขย่งเท้าคืออะไร

AAOS อธิบายว่าการเดินเขย่งเท้าคือการเดินด้วยปลายเท้าส่วนหน้า ส้นเท้าไม่แตะพื้น KidsHealth ใช้นิยามเดียวกัน และบอกว่าพบได้ในเด็กที่เพิ่งเรียนรู้การเดิน คุณพ่อคุณแม่ที่อยากดูภาพรวมพัฒนาการการเดินตามวัย อ่านต่อที่ เด็กเดินได้กี่เดือน และ พัฒนาการเด็กวัย 2 ขวบ

สองแหล่งบอกอะไรเรื่องอายุ

หัวข้อ KidsHealth AAOS (OrthoInfo)
ปกติเมื่อไร พบบ่อยในเด็กหัดเดิน มักเป็นชั่วคราว เด็กส่วนใหญ่เลิกเองราวอายุ 2 ปี เด็กส่วนใหญ่เลิกราวอายุ 2 ปีแล้วเปลี่ยนเป็นเดินแบบส้นเท้าลงก่อนปลายเท้า
เมื่อไรควรปรึกษาแพทย์ อายุเกิน 2 ปีแล้วยังเขย่ง เคยเดินปกติแล้วเริ่มเขย่ง หรือกังวลเรื่องพัฒนาการ เขย่งต่อหลังอายุ 2 ปี เขย่งข้างเดียว เจ็บเท้าหรือขา ขาอ่อนแรง หรือตามเพื่อนไม่ทัน
สาเหตุที่พบ ไม่ทราบสาเหตุ น่องหรือเอ็นร้อยหวายตึง โรคทางระบบประสาทหรือกล้ามเนื้อ ส่วนใหญ่ไม่ทราบสาเหตุ (idiopathic) บางรายเป็นนิสัย น่องและเอ็นตึง

AAOS เสริมข้อสำคัญว่า การเขย่งที่ยังเกิดหลัง 2 ปี ในบางรายที่พบน้อยมากเป็นสัญญาณของโรค จึงไม่ควรปล่อยเลยไปเรื่อยๆ

สาเหตุที่แหล่งทั้งสองกล่าวถึง

ส่วนใหญ่แพทย์ตรวจแล้วไม่พบความผิดปกติทางร่างกายหรือระบบประสาท เรียกว่า idiopathic toe walking AAOS ระบุว่าการวินิจฉัยแบบนี้ต้องตัดสาเหตุอื่นออกก่อน

ส่วนสาเหตุอื่นที่สองแหล่งกล่าวถึงมีดังนี้

  • น่องหรือเอ็นร้อยหวายตึง ทำให้ส้นเท้าลงพื้นยาก
  • โรคทางระบบประสาทหรือกล้ามเนื้อ เช่น สมองพิการ (cerebral palsy) และกล้ามเนื้อเสื่อม (muscular dystrophy)
  • AAOS เพิ่มเติมว่าพบในความผิดปกติของไขสันหลังและโรคเส้นประสาท เช่น Charcot-Marie-Tooth
  • ออทิสติก KidsHealth ระบุว่าอยู่ในกลุ่มภาวะที่เกี่ยวข้อง ส่วน AAOS ระบุว่าพบบ่อยขึ้น แต่ยังไม่มีความเชื่อมโยงโดยตรง
  • ปัญหาด้านประสาทสัมผัส เช่น ไม่ชอบพื้นผิวหรืออุณหภูมิของพื้นบางแบบ (AAOS)

การที่ลูกเขย่งไม่ได้แปลว่าเป็นโรคเหล่านี้ เป็นเพียงรายการที่แพทย์จะคิดถึงตอนตรวจเท่านั้น

เด็กวัยหัดเดินเดินเขย่งปลายเท้าในห้องนั่งเล่น

ลองสังเกตอะไรที่บ้านก่อนไปหาหมอ

AAOS ระบุว่าเด็กเล็กส่วนใหญ่เดินเต็มฝ่าเท้าได้เมื่อมีคนขอให้ทำ ส่วนเด็กโตที่เกิน 5 ปีหลายคนทำไม่ได้ ข้อสังเกตเหล่านี้ช่วยให้เล่าให้หมอฟังได้ตรงจุด

  • ลูกเขย่งทั้งสองข้างหรือข้างเดียว
  • เริ่มเขย่งตั้งแต่ตอนหัดเดิน หรือเดินเต็มเท้ามาก่อนแล้วเพิ่งเปลี่ยน
  • ถ้าบอกให้เดินส้นเท้า ลูกทำได้หรือไม่
  • ลูกบ่นเจ็บเท้าหรือขา มีขาอ่อนแรง หรือใส่รองเท้าลำบากหรือไม่
  • ลูกเดินตามเพื่อนวัยเดียวกันทันหรือเปล่า

แพทย์ตรวจอะไรบ้าง

กุมารแพทย์ตรวจเท้าและขาของเด็กในคลินิก

KidsHealth ระบุว่าแพทย์จะซักถามและตรวจร่างกาย และถ้าจำเป็นจะตรวจเพิ่ม เช่น ตรวจเส้นประสาทและกล้ามเนื้อ (EMG) วิเคราะห์การเดิน (gait analysis) หรือตรวจระบบประสาท บางรายส่งต่อไปพบแพทย์กระดูกและข้อ

AAOS ละเอียดกว่า แพทย์จะถามเรื่องการตั้งครรภ์ การคลอด พัฒนาการ เวลาที่เริ่มเขย่ง เขย่งข้างเดียวหรือสองข้าง ประวัติครอบครัว อาการเจ็บหรืออ่อนแรง แล้วดูการเดิน วิ่ง กระโดดขาเดียว ลุกจากนั่ง ตรวจความตึงของน่อง และตรวจระบบประสาท ถ้าจำเป็นอาจส่งตรวจภาพถ่ายรังสี CT MRI หรือตรวจพันธุกรรม

ถ้าต้องรักษา

ทั้งสองแหล่งบอกว่า เด็กเล็กจำนวนมากหายเอง แพทย์จึงเฝ้าดูก่อนได้

AAOS แยกตามอายุและความสามารถในการเดินเต็มฝ่าเท้า

  • อายุ 2 ถึง 5 ปีที่เดินเต็มฝ่าเท้าได้ มักเริ่มจากวิธีไม่ผ่าตัดเสมอ เช่น เฝ้าดู ใส่เฝือกสั้นหลายครั้งเพื่อยืดน่องและเอ็น หรือใส่อุปกรณ์พยุงข้อเท้า (AFO) นานหลายเดือน
  • เด็กที่มีโรคทางระบบประสาทและกล้ามเนื้อตึง แพทย์ใช้โบทูลินัมท็อกซินช่วยให้ยืดง่ายขึ้นได้
  • ผ่าตัดยืดเอ็นร้อยหวายใช้กับเด็กโตกว่า 5 ปีที่น่องตึงมากและเดินเต็มฝ่าเท้าไม่ได้ ตามด้วยใส่เฝือกราว 4 ถึง 6 สัปดาห์ แล้วทำกายภาพบำบัด

AAOS ยังระบุว่า เด็กส่วนใหญ่ดีขึ้นและเล่นกีฬาได้ตามปกติ แต่บางรายยังเขย่งต่อแม้รักษาแล้ว

KidsHealth เตือนว่าการเขย่งเพิ่มโอกาสล้มได้ และเด็กบางคนรู้สึกอายที่เดินไม่เหมือนคนอื่น ถ้าลูกเริ่มรู้สึกแบบนี้ ให้คุยกับกุมารแพทย์เรื่องวิธีช่วย ดูเรื่องการเติบโตโดยรวมได้ที่ เกณฑ์น้ำหนักส่วนสูงเด็ก

สรุปสำหรับคุณพ่อคุณแม่

ลูกวัย 1 ถึง 2 ปีที่เขย่งบ้างเป็นเรื่องที่พบได้ ให้สังเกตและนัดตรวจเมื่อเกิน 2 ปี หรือเมื่อมีสัญญาณที่กล่าวถึงด้านบน ถ้าไม่แน่ใจ พาไปปรึกษากุมารแพทย์ได้ แพทย์จะแยกให้ว่าเป็นแค่นิสัยการเดินหรือมีสาเหตุที่ต้องดูแล

คำถามที่พบบ่อย

ลูก 1 ขวบครึ่ง เดินเขย่งบางครั้ง ต้องกังวลไหม

ทั้ง KidsHealth และ AAOS ระบุว่าการเขย่งพบได้บ่อยในเด็กที่เพิ่งหัดเดิน และเด็กส่วนใหญ่เลิกเองราวอายุ 2 ปี ให้สังเกตว่าลูกเดินเต็มฝ่าเท้าได้เมื่อขอให้ทำหรือไม่ และพาไปพบแพทย์ถ้าเกิน 2 ปีแล้วยังเขย่งอยู่

เขย่งเท้าเป็นสัญญาณออทิสติกไหม

KidsHealth และ AAOS กล่าวถึงออทิสติกว่าเป็นภาวะที่พบร่วมกับการเขย่งได้ AAOS ระบุว่ายังไม่พบความเชื่อมโยงโดยตรง การเขย่งอย่างเดียวจึงบอกไม่ได้ ควรให้กุมารแพทย์ดูพัฒนาการด้านอื่นของลูกประกอบกัน

แหล่งอ้างอิง

  1. Toe Walking | Nemours KidsHealth
  2. Toe Walking | OrthoInfo, American Academy of Orthopaedic Surgeons (AAOS)

อ่านเรื่องอื่นในหมวดแม่และเด็ก

ข่าวสำคัญทันเวลา

ดูทั้งหมวดแม่และเด็ก