สรุปประเด็นสำคัญ
- กรมควบคุมโรคแนะนำให้สอดส่องมุมอับของบ้านเป็นประจำ ตรวจเสื้อผ้าและรองเท้าก่อนสวม และเก็บของให้เป็นระเบียบ
- NPIC แนะนำอุดช่องกว้างเกินหนึ่งในสี่นิ้ว (ราว 6 มิลลิเมตร) ปิดช่องระบายอากาศและท่อด้วยตะแกรง และทำให้ประตูหน้าต่างปิดสนิท
- ตัดที่ซ่อน เช่น หญ้าสูง กองไม้ เศษวัสดุ และตัดแหล่งอาหารของงู เช่น หนู ตามคำแนะนำของ NPIC
- NPIC ระบุว่าลูกเหม็นมีผลต่องูน้อย และใช้สารไล่งูเฉพาะที่ฉลากระบุว่าไล่งูเท่านั้น
- พบงูในบ้านให้ตั้งสติและเรียกผู้ชำนาญ อย่าจับงูถ้าไม่แน่ใจชนิด
บ้านที่มีสนามหญ้า สวน หรือติดที่รกร้าง มักเจองูเลื้อยเข้ามาโดยไม่ทันตั้งตัว งูไม่ได้เลือกบ้านเพราะตั้งใจมาหาคน มันเข้ามาหาที่หลบและอาหาร ถ้าบ้านมีสองอย่างนี้ให้ งูก็มีเหตุผลอยู่ต่อ การป้องกันที่ได้ผลจึงเป็นเรื่องตรวจบ้าน อุดช่อง จัดที่ซ่อน และตัดแหล่งอาหารเสียก่อนจะเจอตัว
บทความนี้อ้างอิงคำแนะนำของกรมควบคุมโรคสองหน้า ซึ่งเขียนในบริบทน้ำท่วมและฝนตกหนัก และหน้าเรื่องงูของ NPIC ที่เป็นแนวทางด้านการจัดการสัตว์รบกวนในสหรัฐอเมริกา แต่ละข้อเราระบุที่มาไว้ เพราะบางวิธีของ NPIC ยังไม่มีหน่วยงานไทยที่เปิดอ่านได้ยืนยันซ้ำ
ตรวจบ้านเป็นประจำ จุดแรกที่ควรดู
กรมควบคุมโรคแนะนำให้สอดส่องและสังเกตมุมอับของบ้านเป็นประจำ ตรวจเสื้อผ้าและรองเท้าก่อนสวมใส่ทุกครั้ง และจัดเก็บข้าวของให้เป็นระเบียบ ข้อความจากหน้าข่าวเดือนสิงหาคม 2567 ระบุด้วยว่าสัตว์มีพิษหนีน้ำและเข้าไปหลบตามที่มืด
| จุดที่ควรตรวจ | เหตุผลตามคำแนะนำ |
|---|---|
| มุมอับในบ้านและรอบบ้าน | กรมควบคุมโรคให้สังเกตเป็นประจำ |
| รองเท้าที่วางหน้าบ้านหรือใต้โต๊ะ | กรมควบคุมโรคให้ตรวจก่อนสวม |
| เสื้อผ้าที่แขวนหรือกองไว้ | กรมควบคุมโรคให้ตรวจก่อนสวม |
| ของที่กองรวมกัน | กรมควบคุมโรคให้จัดเก็บให้เป็นระเบียบ |
อุดช่องที่งูเข้าได้
หน้าเรื่องงูของ NPIC เสนอให้ปิดช่องทางเข้าดังนี้
- อุดช่องที่กว้างเกินหนึ่งในสี่นิ้ว (ราว 6 มิลลิเมตร) ที่เข้าสู่พื้นที่ใต้ถุนหรือชั้นใต้ดิน
- ทำให้ซีลกันช่องใต้ประตู (door sweeps) และมุ้งลวดหน้าต่างแนบสนิท
- ปิดช่องระบายอากาศและท่อระบายน้ำด้วยตะแกรงชุบสังกะสี
- ถ้าวิธีอื่นไม่พอ NPIC กล่าวถึงรั้วกันงูรอบบ้านหรือสวนเป็นอีกทางเลือก
บ้านเรามีใต้ถุน ท่อระบายน้ำ และช่องเซอร์วิสรอบบ้านมาก ข้อมูลของ NPIC ใช้ได้ในหลักการเดียวกัน แต่เป็นคำแนะนำของสหรัฐฯ ไม่ได้ระบุสภาพบ้านแบบไทย
| ช่องทาง | วิธีกัน | ที่มา |
|---|---|---|
| ช่องใต้ถุนหรือรอยแตกกว้างเกิน 6 มิลลิเมตร | อุดให้แน่น | NPIC |
| ช่องใต้ประตู | ติดแผ่นกันช่องให้แนบพื้น | NPIC |
| หน้าต่างและช่องลม | มุ้งลวดที่แนบสนิท | NPIC |
| ท่อระบายน้ำและช่องระบายอากาศ | ปิดด้วยตะแกรงชุบสังกะสี | NPIC |


จัดที่ซ่อนรอบบ้าน
NPIC แนะนำให้ไม่ปล่อยให้สนามมีที่ซ่อนของงู เช่น หญ้าสูงและวัชพืชที่ดึงดูดเหยื่อของงู นอกจากนั้นให้เก็บกองไม้ เศษโลหะ ขยะ และเศษวัสดุอื่น ตัดแต่งไม้พุ่มให้ห่างจากตัวบ้าน และตัดหญ้าให้สั้น
กรมควบคุมโรคใช้ถ้อยคำเรียบง่ายกว่า คือให้จัดเก็บของให้เป็นระเบียบ ซึ่งสอดคล้องกับข้อเสนอของ NPIC ที่ต้องการลดที่ซ่อนตัว
ตัดอาหารของงู
NPIC ระบุว่าให้ตัดแหล่งอาหารของงู เช่น หนู เก็บอาหารสัตว์เลี้ยงไว้ในบ้านและเก็บอาหารสัตว์ในภาชนะปิดแน่น ควบคุมหนูเพื่อลดเหยื่อที่ดึงงูเข้ามา หากบ้านมีหนู อ่านวิธีเต็มได้ในบทความวิธีกำจัดหนู และดูภาพรวมสัตว์รบกวนอื่นที่กำจัดแมลงในบ้านแยกตามชนิด
ลูกเหม็นและสารไล่งู ควรใช้ไหม
หน้า NPIC ระบุว่าคนมักเชื่อว่าลูกเหม็นไล่งูได้ แต่ไม่ได้ออกแบบมาใช้แบบนั้นและมีผลต่องูน้อย ความเสี่ยงของการวางลูกเหม็นแบบเปิดสรุปไว้ในบทความลูกเหม็นไล่หนูได้ไหม
NPIC ยังกล่าวถึงสารไล่งูเคมีว่าอาจเสี่ยงต่อคน สัตว์เลี้ยง หรือสิ่งแวดล้อมถ้าใช้ไม่ถูกต้อง ให้ใช้เฉพาะสินค้าที่ฉลากระบุชัดว่าเป็นสารไล่งู และทำตามฉลากอย่างเคร่งครัด
เมื่อพบงูในบ้าน
กรมควบคุมโรคแนะนำให้ตั้งสติและเรียกผู้ชำนาญมาช่วยเมื่อพบสัตว์มีพิษ NPIC เตือนว่าอย่าจับงูถ้าไม่แน่ใจชนิด เพราะงูบางชนิดอันตราย และงูมีโอกาสกัดมากเมื่อรู้สึกถูกคุกคาม ดังนั้นควรเว้นระยะ เก็บเด็กกับสัตว์เลี้ยงเข้าห้อง และถ้าทำได้ให้คอยดูว่างูไปทางไหนจากระยะไกลจนกว่าผู้ชำนาญจะมา (ข้อนี้เป็นหลักปฏิบัติทั่วไป ไม่ได้มาจากแหล่งที่เปิดอ่าน)
ถ้ามีคนถูกกัด NPIC แนะนำให้ติดต่อศูนย์พิษหรือแพทย์โดยเร็ว และไม่ต้องรู้ชนิดงูก่อน ในไทยควรไปโรงพยาบาลหรือโทรสายด่วนฉุกเฉิน 1669 ตัวเลขนี้เป็นข้อมูลทั่วไป ไม่ได้มาจากสองหน้าของกรมควบคุมโรคที่เราเปิดอ่าน และหน้าเหล่านั้นไม่ได้อธิบายวิธีปฐมพยาบาลบาดแผล หากสัตว์เลี้ยงมีอาการปวด บวม หรือแดง NPIC แนะนำให้พาไปพบสัตวแพทย์ทันที
เช็กลิสต์สั้นๆ ก่อนฝนมา
- เดินสำรวจมุมอับ ใต้ถุน และกองของรอบบ้าน
- อุดรอยที่กว้างเกิน 6 มิลลิเมตร และปิดท่อระบายด้วยตะแกรง
- ตัดหญ้า ตัดกิ่งไม้ที่ชิดผนัง ขนเศษไม้เศษโลหะออก
- เก็บอาหารสัตว์เลี้ยงและขยะให้มิดชิด จัดการหนู
- ตรวจรองเท้าและเสื้อผ้าก่อนสวมทุกครั้ง
- จดเบอร์ผู้ชำนาญในพื้นที่และเบอร์ฉุกเฉินไว้ที่หน้าตู้เย็น
ข้อจำกัดของข้อมูลชุดนี้
หน้ากรมควบคุมโรคทั้งสองหน้าเป็นประกาศเตือนช่วงน้ำท่วม ไม่ได้เป็นคู่มือป้องกันงูโดยเฉพาะ ข้อมูลเรื่องขนาดช่องและวัสดุอุดมาจากหน้าเดียวของ NPIC ซึ่งเป็นหน่วยงานสหรัฐฯ และเขียนถึงงูในสหรัฐฯ งูพิษที่พบในไทยมีหลายชนิด วิธีที่เหมาะกับแต่ละพื้นที่อาจต่างกัน หากอยู่ในพื้นที่ที่พบงูบ่อย ควรสอบถามสำนักงานเขต เทศบาล หรือหน่วยกู้ภัยในท้องถิ่นเพิ่มเติม
คำถามที่พบบ่อย
งูเข้าบ้านเพราะอะไร
ตามที่ NPIC อธิบาย งูมักตามเหยื่อ เช่น หนู และหาที่ซ่อนตัว จึงแนะนำให้ตัดแหล่งอาหารและที่ซ่อน กรมควบคุมโรคระบุเพิ่มว่าในช่วงน้ำท่วม สัตว์มีพิษหนีน้ำและเข้าไปหลบในที่มืด
ใช้ลูกเหม็นไล่งูได้ไหม
NPIC ระบุว่าคนมักเชื่อว่าลูกเหม็นไล่งู แต่ผลิตภัณฑ์ไม่ได้มีไว้ใช้แบบนั้นและมีผลต่องูน้อย รายละเอียดความเสี่ยงของการวางลูกเหม็นเปิดอยู่ในบทความเรื่องลูกเหม็นไล่หนู
ควรใช้สารไล่งูไหม
NPIC ระบุว่าสารไล่งูเคมีมีความเสี่ยงต่อคน สัตว์เลี้ยง และสิ่งแวดล้อมถ้าใช้ไม่ถูกต้อง ให้ใช้เฉพาะผลิตภัณฑ์ที่ฉลากระบุชัดว่าเป็นสารไล่งูและทำตามฉลากอย่างเคร่งครัด
ถ้าพบงูในบ้านต้องทำอย่างไร
กรมควบคุมโรคแนะนำให้ตั้งสติและเรียกผู้ชำนาญมาช่วย NPIC เตือนว่าอย่าจับงูถ้าไม่แน่ใจชนิด เพราะงูมักกัดเมื่อรู้สึกถูกคุกคาม ถ้าถูกกัดควรไปพบแพทย์โดยเร็วและไม่ต้องเสียเวลาจับงูมาตรวจ
ถ้าถูกงูกัดต้องปฐมพยาบาลอย่างไร
แหล่งที่เราเปิดอ่านไม่ได้อธิบายขั้นตอนปฐมพยาบาล NPIC แนะนำให้ติดต่อศูนย์พิษหรือแพทย์โดยเร็ว สำหรับในไทยควรโทรสายด่วนฉุกเฉิน 1669 หรือไปโรงพยาบาลทันที
แหล่งอ้างอิง
- Snakes | National Pesticide Information Center (NPIC), Oregon State University
- กรมควบคุมโรค เตือนประชาชนในพื้นที่น้ำท่วม ระวังอุบัติเหตุ สัตว์มีพิษกัดต่อย ไฟฟ้าช็อต และการจมน้ำ | กรมควบคุมโรค กระทรวงสาธารณสุข (6 สิงหาคม 2567)
- สคร.11 เตือนระวังโรคและภัยสุขภาพ หลังฝนตกหนัก เสี่ยงน้ำท่วม | สำนักงานป้องกันควบคุมโรคที่ 11 กรมควบคุมโรค (4 พฤศจิกายน 2568)





