แม่และเด็ก

ลูกดูดนิ้ว ปกติไหม เลิกเองตอนกี่ขวบ และฟันจะยื่นหรือเปล่า

| อ่าน 10 นาที

ลูกดูดนิ้ว ปกติไหม เลิกเองตอนกี่ขวบ และฟันจะยื่นหรือเปล่า

ประเด็นสำคัญ

  • การดูดนิ้วในขวบปีแรกเป็นเรื่องปกติ และเด็กส่วนใหญ่ลดหรือเลิกเองช่วงอายุ 2 ถึง 4 ปี
  • ถ้าเลิกได้ก่อนอายุ 4 ปี ความผิดปกติของฟันที่เกิดจากการดูดนิ้วมักเป็นเพียงชั่วคราว
  • ถ้ายังดูดต่อหลังอายุ 4 ปี อาจเกิดฟันหน้าบนยื่นหรือฟันสบเปิด ทันตแพทย์มักเริ่มดูแลช่วงอายุ 4 ถึง 6 ปี
  • การดุหรือลงโทษทำให้เด็กกังวลและอาจดูดนิ้วมากขึ้น วิธีที่แหล่งข้อมูลแนะนำคือหาต้นเหตุ เบนความสนใจ และให้กำลังใจ
  • ถ้าลองหลายวิธีแล้วไม่ได้ผล หรือฟันเริ่มผิดรูป ให้พาไปพบทันตแพทย์เด็ก

ลูกดูดนิ้วเป็นพฤติกรรมที่พบได้ปกติในเด็กเล็ก ทันตแพทย์เด็กของโรงพยาบาลสมิติเวชระบุว่าในขวบปีแรกถือเป็นเรื่องปกติ และช่วงอายุ 2 ถึง 4 ปี นิสัยนี้มักลดลงได้เอง Hello คุณหมอก็ให้ช่วงอายุใกล้กันว่าเด็กส่วนใหญ่เลิกเองราว 2 ถึง 4 ปี ส่วนที่ต้องจับตาคือถ้ายังดูดต่อหลังอายุ 4 ปี เพราะอาจกระทบการเรียงตัวของฟัน

สองแหล่งนี้เป็นข้อมูลทั่วไปของเด็กทั่วไป ลูกแต่ละคนไม่เหมือนกัน ถ้าฟันของลูกเริ่มดูผิดรูป หรือพ่อแม่กังวล ให้พาไปให้ทันตแพทย์ตรวจโดยตรง

ทำไมเด็กถึงดูดนิ้ว

ทันตแพทย์สมิติเวชอธิบายว่าเด็กอายุ 0 ถึง 1 ปีอยู่ในช่วงที่พอใจกับการดูด ทั้งการได้นมและการสำรวจร่างกายตัวเอง ช่วงที่ฟันกำลังจะขึ้นเหงือกจะคัน เด็กบางคนก็ดูดนิ้วเพื่อบอกว่าหิว

Hello คุณหมอเสริมอีกชั้นหนึ่ง คือการดูดเป็นสัญชาตญาณ ทารกบางคนเริ่มดูดนิ้วตั้งแต่ในครรภ์ การดูดช่วยให้เด็กรู้สึกสงบและปลอดภัย โดยเฉพาะก่อนนอน เมื่อโตขึ้นก็อาจกลายเป็นวิธีระบายอารมณ์ เช่น หิว หงุดหงิด กลัว เหนื่อย หรืออยากให้คนหันมาสนใจ

พ่อแม่จึงลองสังเกตว่าลูกดูดตอนไหนบ่อยที่สุด ถ้าเป็นตอนง่วง ตอนเหงา หรือตอนกังวล วิธีรับมือจะต่างกันไป ดูต่อที่หัวข้อวิธีช่วยด้านล่าง

เด็กวัยเตาะแตะนอนดูดนิ้วหัวแม่มือก่อนนอน

อายุเท่าไรที่ยังถือว่าปกติ

สองแหล่งให้เส้นแบ่งอายุไม่เหมือนกันนัก ตารางนี้สรุปเทียบให้ดู

ช่วงอายุ ทันตแพทย์สมิติเวช (ปี 2561) Hello คุณหมอ (แก้ไขล่าสุด พ.ย. 2564)
ก่อน 1 ปี ปกติ ความอยากดูดลดลงราว 6 เดือน แต่เด็กส่วนใหญ่ยังดูดต่อ
2 ถึง 4 ปี มักลดลงได้เอง เด็กส่วนใหญ่เลิกเองช่วงนี้
ก่อน 4 ปี ถ้าเลิกได้ ความผิดปกติของฟันเป็นแค่ชั่วคราว ไม่ได้ระบุ
หลัง 4 ปี การสบฟันผิดปกติอาจรุนแรงขึ้น ไม่ได้ระบุ
4 ถึง 6 ปี ช่วงที่ทันตแพทย์มักเริ่มรักษา ไม่ได้ระบุ
เกิน 5 ปี ไม่ได้ระบุ ควรรีบหาวิธีแก้ไข

อ่านรวมกันแล้ว 4 ปีคือจุดที่ควรเริ่มจับตา และ 5 ปีคือจุดที่ไม่ควรปล่อยผ่านแล้ว เพราะราว 5 ถึง 6 ปีเป็นช่วงที่ฟันแท้เริ่มขึ้น ตามที่ Hello คุณหมอระบุ ส่วนการเปลี่ยนจากฟันน้ำนมเป็นฟันแท้ดูได้ที่ ฟันน้ำนมหลุดกี่ขวบ

ฟันและปากเปลี่ยนอย่างไรถ้าดูดนานเกินไป

ทันตแพทย์สมิติเวชระบุผลต่อฟันไว้ 3 อย่าง คือฟันหน้าบนอาจยื่นออกมา การสบฟันผิดปกติ และในรายรุนแรงอาจเกิดฟันสบเปิด ซึ่งฟันหน้าบนยกขึ้นจนกัดอาหารบางอย่าง เช่น เส้นก๋วยเตี๋ยว ไม่ขาด

Hello คุณหมอเพิ่มผลที่ตามมาไว้อีกหลายข้อ

  • ถ้าดูดต่อเนื่องถึงช่วงฟันแท้ขึ้น อาจเกิดฟันสบเปิด ฟันหน้าบนยื่น และขากรรไกรหรือเพดานปากผิดรูป
  • ส่งผลให้เคี้ยว กลืน หรือพูดได้ไม่เป็นปกติ
  • เชื้อโรคจากนิ้วอาจทำให้เด็กป่วย เช่น หูอักเสบ
  • ผิวนิ้วที่ดูดบ่อยอาจแข็งด้าน
  • ถ้าดูดที่โรงเรียนจนเพื่อนล้อ อาจกระทบจิตใจและการเข้าสังคม

ส่วนประเด็นหูอักเสบมาจากแหล่งเดียว ถ้าลูกมีอาการปวดหูหรือไข้ ให้พบกุมารแพทย์ตามอาการ ไม่ต้องรอให้เลิกดูดนิ้วก่อน

วิธีช่วยให้ลูกเลิกดูดนิ้ว

ทั้งสองแหล่งตรงกันข้อแรกเลย คือไม่ดุและไม่ลงโทษ เพราะจะทำให้เด็กกังวลและดูดนิ้วมากขึ้น ข้อที่เหลือเลือกใช้ได้ตามอายุและสถานการณ์

  1. หาต้นเหตุ ถ้าลูกดูดเพราะเหงาหรือกังวล ทันตแพทย์สมิติเวชแนะให้ให้ความรัก โอบกอด สร้างความมั่นใจ และหากิจกรรมให้มือหรือปากทำแทน
  2. จัดช่วงก่อนนอน กล่อมด้วยนิทาน เพลง หรือการกอดและจับมือ ให้เด็กเล่นจนเหนื่อยช่วงบ่าย และพาเข้านอนตอนเริ่มง่วง
  3. เบนความสนใจ ใช้ของเล่น เพลง หรือกิจกรรมอย่างวาดรูปและระบายสี
  4. ตั้งกฎชัดเจน Hello คุณหมอยกตัวอย่างว่าให้ดูดได้เฉพาะตอนเข้านอน พร้อมตารางเป้าหมายและคำชมหรือรางวัล
  5. ให้รางวัลเป็นดาว ทำปฏิทินให้ดาวทุกวันที่ไม่ดูด เมื่อสะสมครบจำนวนที่ตกลงกัน เช่น 10 หรือ 15 ดวง จึงให้ของที่ลูกอยากได้ วิธีนี้เหมาะกับเด็กวัยอนุบาลขึ้นไป ตามที่สมิติเวชระบุ
  6. ใช้อุปกรณ์ช่วยตอนนอน เช่น ถุงมือผ้า ชุดนอนแขนยาว หรือพันเทปที่นิ้ว (สมิติเวช) หรือใส่ถุงเท้าที่มือ (Hello คุณหมอ)
  7. ลองไม่ให้ความสนใจกับการดูดนิ้ว สมิติเวชระบุว่าเด็กบางคนเลิกได้เองเมื่อพ่อแม่ไม่ตอบสนอง

ลูกที่อยู่ในช่วงที่ต้องแปรงฟันสม่ำเสมอ ดูวิธีดูแลช่องปากไปพร้อมกันได้ที่ วิธีแปรงฟันเด็ก และถ้าลูกเริ่มต่อต้านการแปรงฟัน อ่านต่อที่ ลูกไม่ยอมแปรงฟัน ทำยังไง

พ่อแม่กอดลูกก่อนนอนเพื่อให้ลูกรู้สึกปลอดภัย

ดูดนิ้วกับจุกหลอก ต่างกันตรงไหน

ทันตแพทย์สมิติเวชไม่อยากให้เด็กติดทั้งสองอย่าง แต่ถ้าต้องเลือก การเลิกจุกหลอกมักทำได้ง่ายกว่าการเลิกดูดนิ้ว เพราะนิ้วอยู่กับเด็กตลอดเวลา

Pobpad ระบุเรื่องจุกหลอกว่าใช้ต่อเนื่องนานเกิน 2 ปีอาจทำให้ฟันขึ้นผิดปกติหรือเรียงตัวผิดปกติ และแนะนำให้เลิกตั้งแต่อายุ 6 เดือนถึง 1 ขวบ แม้เด็กส่วนใหญ่จะเลิกเองช่วง 2 ถึง 4 ปี รายละเอียดข้อดีข้อเสียของจุกหลอกอยู่ใน จุกนมหลอก ดีไหม บทความนี้จึงไม่ซ้ำ

ข้อสังเกตจากตัวเลข จุกหลอกถูกแนะนำให้เลิกเร็วกว่าการดูดนิ้วมาก ทั้งที่ผลต่อฟันที่สองแหล่งเตือนไว้ใกล้เคียงกัน เหตุผลน่าจะอยู่ที่การควบคุมได้ จุกหลอกเก็บได้ นิ้วเก็บไม่ได้ เป็นการตีความของเราเอง ไม่ได้มาจากแหล่งใด

เมื่อไรควรพาลูกไปหาทันตแพทย์

Hello คุณหมอระบุว่าทันตแพทย์จะตรวจสุขภาพช่องปากและคุยให้เด็กเข้าใจข้อเสียของการดูดนิ้ว ซึ่งบางครั้งได้ผลดีกว่าพ่อแม่พูดเอง และทันตแพทย์บางท่านอาจแนะนำให้ป้ายยารสขมที่นิ้ว ซึ่งต้องเป็นผลิตภัณฑ์และวิธีที่ทันตแพทย์เลือกให้ ไม่ควรซื้อใช้เองกับเด็กเล็ก

Hello คุณหมอยังเตือนว่าการดูดนิ้วบางครั้งสะท้อนปัญหาทางอารมณ์ จึงไม่ควรมองข้าม ถ้าลูกเพิ่งเริ่มดูดหนักขึ้นหลังเปลี่ยนที่เรียน มีน้องใหม่ หรือมีเหตุการณ์ในบ้าน ลองคุยกับลูกและปรึกษากุมารแพทย์ ดูแนวทางรับมือลูกวัยนี้เพิ่มเติมที่ วิธีเลี้ยงลูกวัยเตาะแตะ

คำถามที่พบบ่อย

ลูก 2 ขวบยังดูดนิ้วอยู่ ต้องรีบห้ามไหม

ยังไม่ต้องรีบ ทันตแพทย์สมิติเวชระบุว่าช่วงอายุ 2 ถึง 4 ปี นิสัยดูดนิ้วมักลดลงได้เอง และถ้าเลิกก่อน 4 ปี ความผิดปกติของฟันมักเป็นแค่ชั่วคราว ให้ดูว่าลูกดูดตอนง่วงหรือเหงาเป็นหลักหรือเปล่า แล้วค่อยๆ ช่วยเบนความสนใจ

ดูดนิ้วกับดูดจุกหลอก แบบไหนเลิกง่ายกว่า

ทันตแพทย์สมิติเวชระบุว่าถ้าต้องเลือก การเลิกจุกหลอกมักทำได้ง่ายกว่า เพราะนิ้วอยู่กับเด็กตลอดเวลา ส่วนรายละเอียดเรื่องจุกหลอกอ่านต่อได้ที่บทความจุกนมหลอกของเรา

ทาน้ำยารสขมที่นิ้วลูกได้ไหม

Hello คุณหมอระบุว่าทันตแพทย์บางท่านอาจแนะนำให้ป้ายยารสขมที่นิ้ว แต่เป็นการตัดสินใจของทันตแพทย์ที่ตรวจลูกอยู่ ไม่ควรเลือกผลิตภัณฑ์เองโดยไม่ถามก่อน เพราะเด็กเล็กอาจกลืนเข้าไปได้

แหล่งอ้างอิง

  1. ลูกดูดนิ้ว | โรงพยาบาลสมิติเวช (ทพญ. กมลชนก เดียวสุรินทร์)
  2. ลูกดูดนิ้ว ไม่ยอมเลิก พ่อแม่จัดการกับพฤติกรรมนี้ได้อย่างไรบ้าง | Hello คุณหมอ
  3. จุกหลอก ดีต่อลูกน้อยหรือไม่ | พบแพทย์ (Pobpad)

อ่านเรื่องอื่นในหมวดแม่และเด็ก

ข่าวสำคัญทันเวลา

ดูทั้งหมวดแม่และเด็ก