ประเด็นสำคัญ
- การดูดนิ้วในขวบปีแรกเป็นเรื่องปกติ และเด็กส่วนใหญ่ลดหรือเลิกเองช่วงอายุ 2 ถึง 4 ปี
- ถ้าเลิกได้ก่อนอายุ 4 ปี ความผิดปกติของฟันที่เกิดจากการดูดนิ้วมักเป็นเพียงชั่วคราว
- ถ้ายังดูดต่อหลังอายุ 4 ปี อาจเกิดฟันหน้าบนยื่นหรือฟันสบเปิด ทันตแพทย์มักเริ่มดูแลช่วงอายุ 4 ถึง 6 ปี
- การดุหรือลงโทษทำให้เด็กกังวลและอาจดูดนิ้วมากขึ้น วิธีที่แหล่งข้อมูลแนะนำคือหาต้นเหตุ เบนความสนใจ และให้กำลังใจ
- ถ้าลองหลายวิธีแล้วไม่ได้ผล หรือฟันเริ่มผิดรูป ให้พาไปพบทันตแพทย์เด็ก
ลูกดูดนิ้วเป็นพฤติกรรมที่พบได้ปกติในเด็กเล็ก ทันตแพทย์เด็กของโรงพยาบาลสมิติเวชระบุว่าในขวบปีแรกถือเป็นเรื่องปกติ และช่วงอายุ 2 ถึง 4 ปี นิสัยนี้มักลดลงได้เอง Hello คุณหมอก็ให้ช่วงอายุใกล้กันว่าเด็กส่วนใหญ่เลิกเองราว 2 ถึง 4 ปี ส่วนที่ต้องจับตาคือถ้ายังดูดต่อหลังอายุ 4 ปี เพราะอาจกระทบการเรียงตัวของฟัน
สองแหล่งนี้เป็นข้อมูลทั่วไปของเด็กทั่วไป ลูกแต่ละคนไม่เหมือนกัน ถ้าฟันของลูกเริ่มดูผิดรูป หรือพ่อแม่กังวล ให้พาไปให้ทันตแพทย์ตรวจโดยตรง
ทำไมเด็กถึงดูดนิ้ว
ทันตแพทย์สมิติเวชอธิบายว่าเด็กอายุ 0 ถึง 1 ปีอยู่ในช่วงที่พอใจกับการดูด ทั้งการได้นมและการสำรวจร่างกายตัวเอง ช่วงที่ฟันกำลังจะขึ้นเหงือกจะคัน เด็กบางคนก็ดูดนิ้วเพื่อบอกว่าหิว
Hello คุณหมอเสริมอีกชั้นหนึ่ง คือการดูดเป็นสัญชาตญาณ ทารกบางคนเริ่มดูดนิ้วตั้งแต่ในครรภ์ การดูดช่วยให้เด็กรู้สึกสงบและปลอดภัย โดยเฉพาะก่อนนอน เมื่อโตขึ้นก็อาจกลายเป็นวิธีระบายอารมณ์ เช่น หิว หงุดหงิด กลัว เหนื่อย หรืออยากให้คนหันมาสนใจ
พ่อแม่จึงลองสังเกตว่าลูกดูดตอนไหนบ่อยที่สุด ถ้าเป็นตอนง่วง ตอนเหงา หรือตอนกังวล วิธีรับมือจะต่างกันไป ดูต่อที่หัวข้อวิธีช่วยด้านล่าง

อายุเท่าไรที่ยังถือว่าปกติ
สองแหล่งให้เส้นแบ่งอายุไม่เหมือนกันนัก ตารางนี้สรุปเทียบให้ดู
| ช่วงอายุ | ทันตแพทย์สมิติเวช (ปี 2561) | Hello คุณหมอ (แก้ไขล่าสุด พ.ย. 2564) |
|---|---|---|
| ก่อน 1 ปี | ปกติ | ความอยากดูดลดลงราว 6 เดือน แต่เด็กส่วนใหญ่ยังดูดต่อ |
| 2 ถึง 4 ปี | มักลดลงได้เอง | เด็กส่วนใหญ่เลิกเองช่วงนี้ |
| ก่อน 4 ปี | ถ้าเลิกได้ ความผิดปกติของฟันเป็นแค่ชั่วคราว | ไม่ได้ระบุ |
| หลัง 4 ปี | การสบฟันผิดปกติอาจรุนแรงขึ้น | ไม่ได้ระบุ |
| 4 ถึง 6 ปี | ช่วงที่ทันตแพทย์มักเริ่มรักษา | ไม่ได้ระบุ |
| เกิน 5 ปี | ไม่ได้ระบุ | ควรรีบหาวิธีแก้ไข |
อ่านรวมกันแล้ว 4 ปีคือจุดที่ควรเริ่มจับตา และ 5 ปีคือจุดที่ไม่ควรปล่อยผ่านแล้ว เพราะราว 5 ถึง 6 ปีเป็นช่วงที่ฟันแท้เริ่มขึ้น ตามที่ Hello คุณหมอระบุ ส่วนการเปลี่ยนจากฟันน้ำนมเป็นฟันแท้ดูได้ที่ ฟันน้ำนมหลุดกี่ขวบ
ฟันและปากเปลี่ยนอย่างไรถ้าดูดนานเกินไป
ทันตแพทย์สมิติเวชระบุผลต่อฟันไว้ 3 อย่าง คือฟันหน้าบนอาจยื่นออกมา การสบฟันผิดปกติ และในรายรุนแรงอาจเกิดฟันสบเปิด ซึ่งฟันหน้าบนยกขึ้นจนกัดอาหารบางอย่าง เช่น เส้นก๋วยเตี๋ยว ไม่ขาด
Hello คุณหมอเพิ่มผลที่ตามมาไว้อีกหลายข้อ
- ถ้าดูดต่อเนื่องถึงช่วงฟันแท้ขึ้น อาจเกิดฟันสบเปิด ฟันหน้าบนยื่น และขากรรไกรหรือเพดานปากผิดรูป
- ส่งผลให้เคี้ยว กลืน หรือพูดได้ไม่เป็นปกติ
- เชื้อโรคจากนิ้วอาจทำให้เด็กป่วย เช่น หูอักเสบ
- ผิวนิ้วที่ดูดบ่อยอาจแข็งด้าน
- ถ้าดูดที่โรงเรียนจนเพื่อนล้อ อาจกระทบจิตใจและการเข้าสังคม
ส่วนประเด็นหูอักเสบมาจากแหล่งเดียว ถ้าลูกมีอาการปวดหูหรือไข้ ให้พบกุมารแพทย์ตามอาการ ไม่ต้องรอให้เลิกดูดนิ้วก่อน
วิธีช่วยให้ลูกเลิกดูดนิ้ว
ทั้งสองแหล่งตรงกันข้อแรกเลย คือไม่ดุและไม่ลงโทษ เพราะจะทำให้เด็กกังวลและดูดนิ้วมากขึ้น ข้อที่เหลือเลือกใช้ได้ตามอายุและสถานการณ์
- หาต้นเหตุ ถ้าลูกดูดเพราะเหงาหรือกังวล ทันตแพทย์สมิติเวชแนะให้ให้ความรัก โอบกอด สร้างความมั่นใจ และหากิจกรรมให้มือหรือปากทำแทน
- จัดช่วงก่อนนอน กล่อมด้วยนิทาน เพลง หรือการกอดและจับมือ ให้เด็กเล่นจนเหนื่อยช่วงบ่าย และพาเข้านอนตอนเริ่มง่วง
- เบนความสนใจ ใช้ของเล่น เพลง หรือกิจกรรมอย่างวาดรูปและระบายสี
- ตั้งกฎชัดเจน Hello คุณหมอยกตัวอย่างว่าให้ดูดได้เฉพาะตอนเข้านอน พร้อมตารางเป้าหมายและคำชมหรือรางวัล
- ให้รางวัลเป็นดาว ทำปฏิทินให้ดาวทุกวันที่ไม่ดูด เมื่อสะสมครบจำนวนที่ตกลงกัน เช่น 10 หรือ 15 ดวง จึงให้ของที่ลูกอยากได้ วิธีนี้เหมาะกับเด็กวัยอนุบาลขึ้นไป ตามที่สมิติเวชระบุ
- ใช้อุปกรณ์ช่วยตอนนอน เช่น ถุงมือผ้า ชุดนอนแขนยาว หรือพันเทปที่นิ้ว (สมิติเวช) หรือใส่ถุงเท้าที่มือ (Hello คุณหมอ)
- ลองไม่ให้ความสนใจกับการดูดนิ้ว สมิติเวชระบุว่าเด็กบางคนเลิกได้เองเมื่อพ่อแม่ไม่ตอบสนอง
ลูกที่อยู่ในช่วงที่ต้องแปรงฟันสม่ำเสมอ ดูวิธีดูแลช่องปากไปพร้อมกันได้ที่ วิธีแปรงฟันเด็ก และถ้าลูกเริ่มต่อต้านการแปรงฟัน อ่านต่อที่ ลูกไม่ยอมแปรงฟัน ทำยังไง

ดูดนิ้วกับจุกหลอก ต่างกันตรงไหน
ทันตแพทย์สมิติเวชไม่อยากให้เด็กติดทั้งสองอย่าง แต่ถ้าต้องเลือก การเลิกจุกหลอกมักทำได้ง่ายกว่าการเลิกดูดนิ้ว เพราะนิ้วอยู่กับเด็กตลอดเวลา
Pobpad ระบุเรื่องจุกหลอกว่าใช้ต่อเนื่องนานเกิน 2 ปีอาจทำให้ฟันขึ้นผิดปกติหรือเรียงตัวผิดปกติ และแนะนำให้เลิกตั้งแต่อายุ 6 เดือนถึง 1 ขวบ แม้เด็กส่วนใหญ่จะเลิกเองช่วง 2 ถึง 4 ปี รายละเอียดข้อดีข้อเสียของจุกหลอกอยู่ใน จุกนมหลอก ดีไหม บทความนี้จึงไม่ซ้ำ
ข้อสังเกตจากตัวเลข จุกหลอกถูกแนะนำให้เลิกเร็วกว่าการดูดนิ้วมาก ทั้งที่ผลต่อฟันที่สองแหล่งเตือนไว้ใกล้เคียงกัน เหตุผลน่าจะอยู่ที่การควบคุมได้ จุกหลอกเก็บได้ นิ้วเก็บไม่ได้ เป็นการตีความของเราเอง ไม่ได้มาจากแหล่งใด
เมื่อไรควรพาลูกไปหาทันตแพทย์
Hello คุณหมอระบุว่าทันตแพทย์จะตรวจสุขภาพช่องปากและคุยให้เด็กเข้าใจข้อเสียของการดูดนิ้ว ซึ่งบางครั้งได้ผลดีกว่าพ่อแม่พูดเอง และทันตแพทย์บางท่านอาจแนะนำให้ป้ายยารสขมที่นิ้ว ซึ่งต้องเป็นผลิตภัณฑ์และวิธีที่ทันตแพทย์เลือกให้ ไม่ควรซื้อใช้เองกับเด็กเล็ก
Hello คุณหมอยังเตือนว่าการดูดนิ้วบางครั้งสะท้อนปัญหาทางอารมณ์ จึงไม่ควรมองข้าม ถ้าลูกเพิ่งเริ่มดูดหนักขึ้นหลังเปลี่ยนที่เรียน มีน้องใหม่ หรือมีเหตุการณ์ในบ้าน ลองคุยกับลูกและปรึกษากุมารแพทย์ ดูแนวทางรับมือลูกวัยนี้เพิ่มเติมที่ วิธีเลี้ยงลูกวัยเตาะแตะ
คำถามที่พบบ่อย
ลูก 2 ขวบยังดูดนิ้วอยู่ ต้องรีบห้ามไหม
ยังไม่ต้องรีบ ทันตแพทย์สมิติเวชระบุว่าช่วงอายุ 2 ถึง 4 ปี นิสัยดูดนิ้วมักลดลงได้เอง และถ้าเลิกก่อน 4 ปี ความผิดปกติของฟันมักเป็นแค่ชั่วคราว ให้ดูว่าลูกดูดตอนง่วงหรือเหงาเป็นหลักหรือเปล่า แล้วค่อยๆ ช่วยเบนความสนใจ
ดูดนิ้วกับดูดจุกหลอก แบบไหนเลิกง่ายกว่า
ทันตแพทย์สมิติเวชระบุว่าถ้าต้องเลือก การเลิกจุกหลอกมักทำได้ง่ายกว่า เพราะนิ้วอยู่กับเด็กตลอดเวลา ส่วนรายละเอียดเรื่องจุกหลอกอ่านต่อได้ที่บทความจุกนมหลอกของเรา
ทาน้ำยารสขมที่นิ้วลูกได้ไหม
Hello คุณหมอระบุว่าทันตแพทย์บางท่านอาจแนะนำให้ป้ายยารสขมที่นิ้ว แต่เป็นการตัดสินใจของทันตแพทย์ที่ตรวจลูกอยู่ ไม่ควรเลือกผลิตภัณฑ์เองโดยไม่ถามก่อน เพราะเด็กเล็กอาจกลืนเข้าไปได้
แหล่งอ้างอิง
- ลูกดูดนิ้ว | โรงพยาบาลสมิติเวช (ทพญ. กมลชนก เดียวสุรินทร์)
- ลูกดูดนิ้ว ไม่ยอมเลิก พ่อแม่จัดการกับพฤติกรรมนี้ได้อย่างไรบ้าง | Hello คุณหมอ
- จุกหลอก ดีต่อลูกน้อยหรือไม่ | พบแพทย์ (Pobpad)





