ผ้าอนามัยหลังคลอด ใช้แบบไหน เตรียมกี่ห่อ เปลี่ยนบ่อยแค่ไหน

ใน 2 ถึง 3 วันแรกหลังคลอด ให้ใช้แผ่นที่ยาวและซึมซับสูงที่สุดที่หาได้ จะเป็นแผ่นสำหรับคลอดบุตร (maternity pad) หรือผ้าอนามัยกลางคืนแบบยาวพิเศษก็ได้ค่ะ จากนั้นค่อยลดขนาดลงตามปริมาณน้ำคาวปลา สิ่งที่ห้ามใช้เลยจนถึงนัดตรวจหลังคลอดประมาณ 6 สัปดาห์ คือผ้าอนามัยแบบสอดและถ้วยอนามัย

ส่วนที่คุณแม่มือใหม่มักกะพลาดคือจำนวน เพราะวันแรก ๆ เปลี่ยนบ่อยกว่าวันมีประจำเดือนมาก ตารางคำนวณด้านล่างช่วยให้เตรียมได้พอดี ไม่ต้องให้คุณพ่อวิ่งไปร้านสะดวกซื้อตอนตีสอง

ผ้าอนามัยแต่ละแบบ เหมาะกับช่วงไหน

ชนิด	จุดเด่น	ข้อจำกัด	เหมาะกับช่วง
แผ่นสำหรับคลอดบุตร (maternity pad)	หนา ยาว ผิวนุ่ม ไม่มีเจลบางที่ระคายแผล	ไม่มีปีก บางยี่ห้อเลื่อนง่าย	วันที่ 1-5
ผ้าอนามัยกลางคืนยาว 35-42 ซม.	หาซื้อง่าย มีปีกช่วยยึด	ผิวบางรุ่นเป็นตาข่ายพลาสติก อาจระคายแผลเย็บ	วันที่ 1-10
กางเกงซึมซับแบบใช้แล้วทิ้ง	ไม่เลื่อน กันเปื้อนตอนนอนได้ดี	อับ ราคาต่อชิ้นสูงกว่า	1-3 คืนแรก
ผ้าอนามัยกลางวันปกติ	บาง ใส่สบาย	ซึมซับไม่พอช่วงแรก	สัปดาห์ที่ 2-4 เมื่อเลือดเริ่มเป็นสีชมพูน้ำตาล
แผ่นอนามัย	บางที่สุด	รับได้แค่ตกขาวหรือเลือดเป็นจุด	สัปดาห์ที่ 3-6 ช่วงน้ำคาวปลาสีขาวครีม
ผ้าอนามัยผ้าซักได้	ประหยัดระยะยาว	ต้องซักบ่อย ซึมซับไม่ทันช่วงแรก	หลังสัปดาห์ที่ 2

ถ้าคลอดที่โรงพยาบาลรัฐ หลายแห่งแจกแผ่นสำหรับคลอดบุตรระหว่างนอนพัก แต่จำนวนและยี่ห้อไม่แน่นอน ควรโทรถามห้องคลอดหรือดูเอกสารเตรียมคลอดที่ได้ตอนฝากครรภ์ ส่วนโรงพยาบาลเอกชนมักรวมไว้ในแพ็กเกจ แต่ก็ควรพกไปเผื่ออย่างน้อยหนึ่งห่อ

เตรียมกี่ห่อ ใช้วิธีคำนวณแบบนี้

NHS แนะนำให้ใส่ผ้าอนามัยแบบซึมซับสูงหรือแผ่นสำหรับคลอดบุตร 2 ห่อ และกางเกงใน 5 ถึง 6 ตัวในกระเป๋าไปโรงพยาบาล ซึ่งพอสำหรับช่วงนอนโรงพยาบาลเท่านั้น หลังกลับบ้านต้องมีสำรองอีก

ตัวเลขด้านล่างเป็นค่าประมาณสำหรับคลอดปกติที่ไม่มีภาวะแทรกซ้อน เผื่อเพิ่มอีกราว 20 เปอร์เซ็นต์สำหรับวันที่เลือดออกมากกว่าที่คิด

ช่วงหลังคลอด	ความถี่ที่เปลี่ยนโดยประมาณ	จำนวนแผ่นต่อวัน	ชนิดที่ใช้
วันที่ 1-3	ทุก 2-3 ชั่วโมง หรือเร็วกว่าถ้าชุ่ม	8-10	แผ่นคลอดบุตรหรือกลางคืนยาว
วันที่ 4-10	ทุก 3-4 ชั่วโมง	5-7	กลางคืนยาว
สัปดาห์ที่ 2-3	ทุก 4 ชั่วโมง	4-5	กลางวันปกติ
สัปดาห์ที่ 4-6	วันละ 2-3 ครั้ง	2-3	แผ่นอนามัยหรือกลางวันบาง

ตัวอย่าง คุณแม่ที่คลอดปกติและนอนโรงพยาบาล 2 วัน จะใช้แผ่นยาวประมาณ 20 แผ่นที่โรงพยาบาล แล้วใช้อีกราว 50 ถึง 60 แผ่นในสัปดาห์แรกที่บ้าน ถ้าห่อละ 8 ถึง 10 แผ่น หมายถึงต้องมีแผ่นยาวรวมราว 8 ห่อในสัปดาห์แรก ส่วนแผ่นกลางวันและแผ่นอนามัย ซื้อเพิ่มทีหลังได้เพราะร้านใกล้บ้านมีขาย

เปลี่ยนแผ่นอย่างไรให้แผลสะอาด

NHS ย้ำสองเรื่อง คือเปลี่ยนแผ่นสม่ำเสมอ และล้างมือทั้งก่อนและหลังเปลี่ยน เหตุผลคือผิวในโพรงมดลูกตรงที่รกเกาะยังเป็นแผล และคุณแม่หลายคนมีแผลฝีเย็บอยู่ใกล้ ๆ

ขั้นตอนที่ใช้ได้ทุกครั้ง

1. ล้างมือด้วยสบู่ก่อนแตะแผ่นใหม่
2. ถอดแผ่นเก่าจากด้านหน้าไปด้านหลัง เพื่อไม่ให้เชื้อจากทวารหนักมาทางช่องคลอด
3. ล้างบริเวณอวัยวะเพศด้วยน้ำสะอาดอุ่น ๆ จากหน้าไปหลัง แล้วซับเบา ๆ ให้แห้ง ไม่ถู
4. ดูแผ่นเก่าก่อนทิ้ง สีอะไร ชุ่มแค่ไหน มีก้อนไหม ข้อมูลนี้ใช้ตัดสินว่าปกติหรือไม่
5. ใส่แผ่นใหม่ให้ตำแหน่งค่อนไปด้านหลังเล็กน้อย เพราะท่านอนเอนทำให้เลือดไหลไปทางนั้น
6. ห่อแผ่นเก่าแล้วทิ้งในถังที่มีฝา ล้างมืออีกครั้ง

ถ้ามีแผลฝีเย็บ การใช้ขวดบีบน้ำอุ่นราดขณะปัสสาวะช่วยลดอาการแสบได้ วิธีดูแลแผลแบบละเอียดอยู่ที่ ดูแลแผลฝีเย็บหลังคลอด

ทำไมห้ามใช้แบบสอดและถ้วยอนามัย

NHS ระบุชัดว่าห้ามใช้ผ้าอนามัยแบบสอดหรือถ้วยอนามัยจนถึงนัดตรวจหลังคลอด 6 สัปดาห์ เพราะการใส่อะไรเข้าไปในช่องคลอดขณะที่แผลยังหายไม่หมดเพิ่มความเสี่ยงติดเชื้อ อีกเหตุผลที่ใช้ได้จริงคือแบบสอดทำให้มองไม่เห็นปริมาณเลือด ซึ่งเป็นตัวบอกภาวะตกเลือดที่สำคัญที่สุดในช่วงนี้

คุณแม่ที่เคยใช้ถ้วยอนามัยเป็นประจำ หลังนัดตรวจหลังคลอดแล้วควรถามแพทย์ก่อนกลับมาใช้ เพราะอุ้งเชิงกรานและปากมดลูกเปลี่ยนตำแหน่งไปเล็กน้อย บางคนต้องเปลี่ยนขนาดถ้วย

ผ่าคลอดใช้ผ้าอนามัยต่างกันไหม

คุณแม่ผ่าคลอดยังมีน้ำคาวปลาเหมือนคลอดธรรมชาติ เพราะแผลในโพรงมดลูกเกิดขึ้นเหมือนกัน ปริมาณในวันแรกบางคนน้อยกว่าเล็กน้อย แต่ระยะเวลาใกล้เคียงกัน รายละเอียดเรื่องระยะเวลาและสีดูได้ที่ น้ำคาวปลาออกกี่วัน

สิ่งที่ต่างคือตำแหน่งแผล แผลผ่าตัดแนวขวางเหนือหัวหน่าวอยู่ตรงกับขอบกางเกงในพอดี ข้อแนะนำคือ

• ใช้กางเกงในเอวสูงที่ขอบเอวอยู่เหนือแผล หรือกางเกงซึมซับแบบใช้แล้วทิ้งที่เอวยืดนุ่ม
• เลี่ยงผ้าอนามัยที่มีปีกแข็งยาวขึ้นมาด้านหน้า เพราะขอบแผ่นจะถูกับแผล
• ยังลุกเปลี่ยนแผ่นเองได้ แต่ให้ประคองแผลด้วยหมอนใบเล็กตอนลุกนั่ง

การดูแลแผลหน้าท้องเพิ่มเติมอยู่ที่ ดูแลแผลผ่าคลอด

กางเกงใน สำคัญพอ ๆ กับผ้าอนามัย

กางเกงในที่ใช้ตอนปกติมักเล็กเกินไปสำหรับแผ่นหนา ทำให้แผ่นยับและเลือดเลอะออกด้านข้าง

• เลือกผ้าฝ้ายหรือผ้าที่ระบายอากาศ ไซซ์ใหญ่กว่าปกติหนึ่งเบอร์
• ทรงเต็มตัวที่คลุมสะโพก ยึดแผ่นได้ดีกว่าทรงบิกินี
• กางเกงในแบบใช้แล้วทิ้ง NHS ระบุว่ามีประโยชน์ช่วงนอนโรงพยาบาล เพราะไม่ต้องซักและทิ้งได้เลยถ้าเปื้อนมาก
• เตรียมผ้ารองกันเปื้อนหรือผ้าขนหนูเก่าปูใต้สะโพกช่วงกลางคืนสัปดาห์แรก

ของทั้งหมดนี้ควรอยู่ในกระเป๋าคลอดตั้งแต่อายุครรภ์ราว 36 สัปดาห์ รายการของใช้ทั้งชุดดูได้ใน เช็กลิสต์กระเป๋าไปคลอด

ผื่น คัน แสบ จากผ้าอนามัย

ผิวบริเวณอวัยวะเพศหลังคลอดบอบบางกว่าปกติ ทั้งจากฮอร์โมนที่ลดลงเร็ว ความอับชื้นจากการใส่แผ่นหนาตลอดวัน และแผลฝีเย็บ คุณแม่หลายคนจึงเริ่มมีผื่นแดงหรือคันในสัปดาห์แรกทั้งที่ไม่เคยแพ้ผ้าอนามัยมาก่อน

สิ่งที่ช่วยได้มีไม่กี่อย่าง และไม่ต้องซื้ออะไรแพง

• เลือกแผ่นที่ผิวหน้าเป็นผ้าฝ้ายหรือผิวนุ่มไม่มีกลิ่นหอม เลี่ยงแผ่นที่ผสมน้ำหอมหรือสารดับกลิ่น
• เปลี่ยนแผ่นตามรอบแม้ยังไม่ชุ่ม เพราะแผ่นที่ชื้นนาน ๆ คือต้นเหตุหลักของผื่น
• หลังล้าง ซับให้แห้งจริงก่อนใส่แผ่นใหม่ ถ้ามีเวลา นอนพักโดยปูผ้ารองแล้วไม่ใส่แผ่นสักสิบนาทีให้ผิวได้ระบาย
• ไม่ใช้สบู่หอม แป้ง หรือน้ำยาทำความสะอาดจุดซ่อนเร้นในช่วงที่ยังมีแผล น้ำสะอาดอย่างเดียวพอ

ถ้าผื่นลามเป็นวงกว้าง มีตุ่มหนอง แสบมากจนปัสสาวะลำบาก หรือตกขาวเปลี่ยนเป็นสีเขียวเหลืองมีกลิ่น ให้ไปพบแพทย์ เพราะอาการเหล่านี้เข้าได้กับการติดเชื้อราหรือแผลอักเสบ ซึ่งต้องใช้ยาที่แพทย์สั่ง

เคล็ดลับกลางคืน ไม่ให้เลอะที่นอน

กลางคืนคือช่วงที่เลือดเลอะบ่อยที่สุด เพราะคุณแม่นอนนานกว่ารอบเปลี่ยนแผ่น และต้องลุกให้นมกลางดึกบ่อย ๆ วิธีที่ใช้กันได้ผลมีดังนี้

1. ใส่กางเกงซึมซับแบบใช้แล้วทิ้งในสามคืนแรก หรือใช้แผ่นยาวสองแผ่นวางซ้อนเหลื่อมกัน แผ่นหนึ่งค่อนหน้า อีกแผ่นค่อนหลัง
2. ปูผ้ารองกันน้ำหรือแผ่นรองซับสำหรับผู้ใหญ่ใต้สะโพก ซึ่งใช้ต่อเป็นแผ่นรองเปลี่ยนผ้าอ้อมลูกได้ภายหลัง
3. เปลี่ยนแผ่นทุกครั้งที่ลุกให้นมกลางดึก เตรียมแผ่นใหม่และทิชชูเปียกไว้ข้างเตียง จะได้ไม่ต้องเดินไปห้องน้ำทุกรอบในช่วงที่ยังเจ็บแผล
4. ตอนลุกจากเตียงตอนเช้า ให้ลุกช้า ๆ เพราะเลือดที่ค้างในช่องคลอดตอนนอนจะไหลออกมาทีเดียว เห็นเป็นปริมาณมากหรือเป็นก้อนเล็ก ซึ่งเป็นเรื่องปกติถ้าหลังจากนั้นเลือดลดลง

อ่านแผ่นผ้าอนามัย บอกอะไรได้บ้าง

แผ่นที่ถอดออกคือข้อมูลที่ดีที่สุดที่คุณแม่มี ลองใช้ตารางนี้

สิ่งที่เห็น	ความหมายโดยทั่วไป	ทำอย่างไร
ชุ่มครึ่งแผ่นใน 2-3 ชั่วโมง ช่วงวันแรก	ปกติ	เปลี่ยนตามรอบ
ก้อนเล็กขนาดเหรียญ หลังตื่นนอนหรือลุกยืน	พบได้ เลือดค้างตอนนอน	สังเกตต่อ ถ้าบ่อยให้บอกพยาบาล
เลือดกลับมาแดงมากขึ้นหลังจางไปแล้ว	มักเกิดจากออกแรงมากไป	พัก ลดการยกของ ถ้าไม่ลดใน 1-2 วันให้โทรถาม
ชุ่มทั้งแผ่นภายในหนึ่งชั่วโมง	อันตราย	ไปโรงพยาบาลทันที
ก้อนใหญ่กว่าไข่ไก่ หรือมีชิ้นเนื้อ	อันตราย	ไปโรงพยาบาลทันที
กลิ่นเหม็นผิดปกติ	สงสัยติดเชื้อ	พบแพทย์ภายในวันนั้น

ช่วงที่น้ำคาวปลาเกือบหมด กับประจำเดือนรอบแรก

เมื่อเหลือแค่ตกขาวสีขาวครีม แผ่นอนามัยบาง ๆ ก็พอ ช่วงนี้คุณแม่บางคนเห็นเลือดแดงกลับมาอีกรอบ ซึ่งอาจเป็นประจำเดือนรอบแรกหรือน้ำคาวปลาที่ถูกกระตุ้น วิธีแยกทั้งสองอย่างอธิบายไว้ใน หลังคลอดมีประจำเดือนเมื่อไหร่

สรุปการเตรียมแบบสั้นที่สุด คือแผ่นยาวซึมซับสูงสำหรับสัปดาห์แรกราว 8 ห่อ กางเกงในไซซ์ใหญ่ 5 ถึง 6 ตัว ผ้ารองกันเปื้อน และขวดบีบน้ำอุ่นถ้ามีแผลฝีเย็บ ที่เหลือซื้อตามจริงได้ ถ้าสังเกตแผ่นแล้วไม่แน่ใจว่าปกติไหม ให้ถ่ายรูปไว้แล้วโทรถามห้องคลอดหรือแผนกหลังคลอดของโรงพยาบาลที่คลอด พยาบาลตอบเรื่องนี้ได้ตรงที่สุดค่ะ