น้ำคาวปลาหลังคลอดกี่วันหมด ดูสี ปริมาณ และกลิ่นแบบไหนที่ปกติ

น้ำคาวปลาหรือเลือดที่ไหลจากช่องคลอดหลังคลอดใช้เวลาราว 4-6 สัปดาห์กว่าจะหมด NHS ใช้คำว่า "ไม่กี่สัปดาห์" ก่อนจะค่อย ๆ เปลี่ยนเป็นสีน้ำตาลแล้วหยุดไป บางรายหมดเร็วกว่าหรือช้ากว่านี้เล็กน้อยและยังเป็นปกติ สิ่งที่ต้องดูมากกว่าจำนวนวันคือแนวโน้ม คือสีจางลง ปริมาณลดลง และกลิ่นไม่ผิดปกติ

น้ำคาวปลาในทางการแพทย์เรียกว่า lochia ประกอบด้วยเลือด เนื้อเยื่อ และเมือกจากเยื่อบุโพรงมดลูกที่หลุดลอกหลังรกคลอด มดลูกที่เคยใหญ่ต้องหดกลับ จึงต้องใช้เวลาทำความสะอาดตัวเองหลายสัปดาห์

ลำดับสีและปริมาณ แบ่งเป็นสามระยะ

ช่วง	ลักษณะ	ปริมาณโดยประมาณ	สิ่งที่เกิดขึ้น
วันที่ 1-4	แดงสดถึงแดงเข้ม อาจมีก้อนเลือดเล็ก	มากสุด ต้องใช้ผ้าอนามัยแบบซึมซับสูง	มดลูกบีบตัวขับเลือด ปวดเกร็งท้องน้อย
วันที่ 5-14	ชมพูอ่อนถึงน้ำตาล น้ำเลือดจางลง	ลดลงชัดเจน	เลือดผสมน้ำเหลืองและเม็ดเลือดขาว
สัปดาห์ที่ 2-6	เหลืองครีมถึงขาว	น้อย อาจเป็นแค่คราบ	มีเมือกและเม็ดเลือดขาวเป็นหลัก

ตารางเป็นรูปแบบเฉลี่ย เลือดแต่ละคนไม่เหมือนกัน บางคนสีน้ำตาลยาวหลายวัน บางคนหยุดเร็วแล้วกระปริบกระปรอยอีก

NHS ระบุว่าช่วงแรกเลือดมากจึงต้องใช้ผ้าอนามัยแบบซึมซับสูง และเลือดจะค่อย ๆ เป็นสีน้ำตาลแล้วหยุดเอง Office on Women's Health อธิบายเช่นกันว่าน้ำคาวปลาเริ่มจากแดงสดแล้วเบาลงทั้งปริมาณและสีในไม่กี่สัปดาห์

ปัจจัยที่ทำให้นานขึ้นหรือสั้นลง

• ให้นมแม่ ลูกดูดแล้วมดลูกบีบตัว เลือดอาจแดงและมากขึ้นชั่วขณะในขณะให้นม แต่ช่วยให้มดลูกกลับสู่ขนาดเดิมเร็ว NHS อธิบายว่าเกิดเพราะการให้นมทำให้มดลูกบีบตัว
• ทำกิจกรรมมากไป เดินนาน ยกของ อาจทำให้เลือดกลับแดงสดและมากขึ้น ให้พักแล้วดูว่าลดลงไหม
• ผ่าคลอดหรือคลอดธรรมชาติ ระยะเวลาโดยรวมใกล้เคียงกัน
• ครรภ์แฝดหรือน้ำคร่ำมาก ทำให้มดลูกใหญ่กว่าปกติ อาจใช้เวลาหดกลับนานกว่า
• เหลือเศษรกหรือเยื่อรกค้างในโพรงมดลูก ทำให้เลือดออกนานและมีสีแดงสดวนกลับมา ต้องให้แพทย์อัลตราซาวด์
• ติดเชื้อในโพรงมดลูก ทำให้เลือดมีกลิ่น ไข้ ปวดท้องน้อย

ก้อนเลือดแบบไหนปกติ แบบไหนต้องบอกหมอ

ก้อนเลือดเล็กเท่าเหรียญสิบบาทหรือเล็กกว่าที่ออกตอนลุกจากเตียงหรือหลังนั่งนาน เป็นเรื่องที่พบได้ในสัปดาห์แรก เพราะเลือดคั่งในช่องคลอดตอนนอน NHS ให้แจ้งผดุงครรภ์ถ้ามีก้อนเลือดใหญ่ เพราะอาจต้องการการรักษา

ลักษณะ	แปลว่าอะไรโดยทั่วไป	ทำอย่างไร
ก้อนเล็กกว่าเหรียญสิบบาท 1-2 ก้อน ในสัปดาห์แรก	เลือดคั่งตอนนอน	สังเกต พักผ่อน
ก้อนใหญ่ขนาดลูกกอล์ฟหรือไข่ไก่	ต้องประเมินว่ามดลูกหดไม่ดีหรือมีเศษรกค้าง	โทรหาโรงพยาบาลที่คลอดทันที
ก้อนเล็กทุกวันหลังสัปดาห์ที่ 2	มดลูกหดไม่ดี หรือทำกิจกรรมมากไป	พักและแจ้งแพทย์ ถ้าไม่ลดใน 2-3 วัน
เลือดชุ่มผ้าอนามัยหมดแผ่นใน 1 ชั่วโมง ติดต่อกัน	เข้าข่ายเลือดออกมากผิดปกติ	ไปห้องฉุกเฉิน ไม่ต้องรอนัด

เกณฑ์ผ้าอนามัยหนึ่งแผ่นต่อชั่วโมงเป็นเกณฑ์ที่หลายโรงพยาบาลใช้เตือน ไม่ใช่ตัวเลขตายตัวของทุกที่ ให้ถือว่าเป็นสัญญาณต้องโทรถามทันที

ตัวอย่างบันทึกรายวันที่ช่วยให้เห็นแนวโน้ม

แม่หลายคนบอกไม่ได้ว่า "ตอนนี้ลดลงหรือยัง" เพราะเห็นเลือดทุกวันจนชิน การจดสั้น ๆ วันละบรรทัดช่วยให้ตัดสินใจง่ายขึ้นมาก ตัวอย่างบันทึกของแม่ที่คลอดธรรมชาติและให้นมแม่

วันหลังคลอด	สี	ผ้าอนามัยที่ใช้ต่อวัน	หมายเหตุ
2	แดงสด มีก้อนเล็ก 2 ก้อน	8-10 แผ่น	ลุกเดินแล้วเลือดไหลเพิ่ม
6	แดงจาง ชมพู	5-6 แผ่น	ปวดเกร็งตอนให้นม
10	น้ำตาลอ่อน	3-4 แผ่น	วันที่เดินห้างนานเลือดกลับแดง พักแล้วจางลง
18	เหลืองครีม	2 แผ่น หรือแผ่นบาง	ไม่มีกลิ่น
30	ขาวครีมเป็นคราบ	แผ่นบางวันละ 1	จางลงต่อเนื่อง
40	ไม่มี	ไม่ต้องใช้	ตรวจหลังคลอดผ่านปกติ

ถ้าจดแล้วพบว่าสัปดาห์ที่ 3 ยังต้องเปลี่ยนผ้าอนามัยหนาเกินวันละ 6 แผ่นและสีแดงสด ให้โทรถามโรงพยาบาล เพราะนั่นต่างจากเส้นทางปกติในตาราง

ภาวะตกเลือดหลังคลอด คืออะไร และต่างจากน้ำคาวปลาตรงไหน

ภาวะตกเลือดหลังคลอด (postpartum haemorrhage) คือการเสียเลือดมากผิดปกติหลังคลอด พบมากที่สุดใน 24 ชั่วโมงแรกขณะอยู่โรงพยาบาลซึ่งมีทีมคอยเฝ้า แต่ก็เกิดภายหลังได้ในช่วงหลายสัปดาห์แรกหลังคลอด สาเหตุที่พบบ่อยคือมดลูกหดตัวไม่ดี เศษรกค้าง แผลฉีกในช่องคลอดหรือปากมดลูก และปัญหาการแข็งตัวของเลือด

จุดที่แยกจากน้ำคาวปลาปกติคือ

• เลือดมาเป็นระลอกและเพิ่มขึ้นแทนที่จะลดลง
• มีอาการของการเสียเลือด เช่น หน้ามืด ใจสั่น ตัวเย็น ซีด
• ผ้าอนามัยชุ่มเร็วมากหลายแผ่นติดกันในหนึ่งถึงสองชั่วโมง
• มดลูกคลำแล้วนิ่ม ใหญ่ และปวด

ที่บ้านไม่ต้องคลำมดลูกเอง ให้ใช้ข้อสังเกตเรื่องปริมาณและอาการวิงเวียนเป็นหลัก แล้วโทรหาโรงพยาบาลหรือเรียกรถพยาบาล เพราะภาวะนี้รักษาได้ผลดีถ้าทำเร็ว ทั้งยาช่วยมดลูกบีบตัว การเอาเศษรกออก หรือการให้เลือด

น้ำคาวปลาหลังผ่าคลอดและหลังฉีกขาดลึก

หลังผ่าคลอด ยังมีน้ำคาวปลาเหมือนกัน แม้บางคนเข้าใจว่าไม่มี เพราะเลือดมาจากโพรงมดลูกที่หลุดลอก ไม่เกี่ยวกับช่องทางคลอด ในคนที่ผ่าตัดยังมีแผลหน้าท้องให้ดูแลควบคู่ ดูที่ ผ่าคลอด ถ้าเสียเลือดมากระหว่างผ่าและซีด แพทย์อาจให้ธาตุเหล็ก ส่วนคนที่คลอดธรรมชาติและมีแผลฉีกลึก อาจมีเลือดซึมจากแผลปะปนกับน้ำคาวปลา ถ้าเป็นเลือดสดไหลต่อเนื่องและแผลบวมตึงมากให้กลับไปให้แพทย์ตรวจ ดูภาพรวมการคลอดที่ คลอดธรรมชาติ

กลิ่นของน้ำคาวปลา

น้ำคาวปลาปกติมีกลิ่นคาวอ่อน ๆ เหมือนเลือดประจำเดือนหรือเหมือนกลิ่นอับเล็กน้อย กลิ่นที่ผิดปกติคือ

• เหม็นเน่าฉุน ต่างจากกลิ่นคาวทั่วไปชัดเจน
• ร่วมกับไข้ ตั้งแต่ 38 องศาเซลเซียส (100.4 องศาฟาเรนไฮต์) ซึ่ง CDC ระบุเป็นสัญญาณเตือนในช่วงหลังคลอด
• ปวดท้องน้อยมาก มดลูกกดเจ็บ

อาการชุดนี้ชี้ไปทางติดเชื้อในโพรงมดลูก ต้องพบแพทย์เพื่อตรวจและอาจต้องใช้ยาปฏิชีวนะ ไม่ควรซื้อยาล้างช่องคลอดหรือสมุนไพรสวนล้างทำเอง

สิ่งที่ควรทำและไม่ควรทำเมื่อมีน้ำคาวปลา

ควรทำ	ไม่ควรทำ
ใช้ผ้าอนามัยแบบแผ่นซึมซับสูง เปลี่ยนทุก 3-4 ชั่วโมง	ใช้ผ้าอนามัยแบบสอด NHS ให้รอจนตรวจหลังคลอด
ล้างมือก่อนและหลังเปลี่ยนผ้าอนามัย	สวนล้างช่องคลอด
อาบน้ำชำระด้วยน้ำสะอาดวันละครั้งขึ้นไป	แช่น้ำในอ่างหรือสระจนกว่าเลือดหยุด NHS ให้ว่ายน้ำได้หลังเลือดหยุด 7 วัน
จดสีและปริมาณวันละครั้งแบบสั้น ๆ	ยกของหนักหรือฝืนทำงานบ้านเต็มที่ในสองสัปดาห์แรก
ดื่มน้ำ กินธาตุเหล็กตามที่แพทย์สั่ง	กินยาขับน้ำคาวปลาเองโดยไม่รู้ส่วนประกอบ

ผ้าอนามัยหนึ่งห่อที่แม่หลายคนเตรียมไว้มักหมดเร็วกว่าที่คิด ควรเตรียมแบบแผ่นยาวซึมซับสูงอย่างน้อย 2 ห่อ ก่อนกำหนดคลอด

น้ำคาวปลากับประจำเดือน แยกกันอย่างไร

หลายคนสับสนเพราะเลือดกลับมาหลังหยุดไปแล้ว

• น้ำคาวปลามาจากเยื่อบุโพรงมดลูกที่เป็นแผลหลังรกหลุด ค่อย ๆ จางลงต่อเนื่อง
• ประจำเดือนกลับมาเมื่อรังไข่ทำงานอีกครั้ง Office on Women's Health ระบุว่าอาจกลับมาในราว 6-8 สัปดาห์ หรือช้ากว่านั้นถ้าให้นมแม่
• ถ้าเลือดหยุดสนิทแล้วกลับมาแดงสดและมากเมื่อใกล้ 6 สัปดาห์ อาจเป็นประจำเดือนแรก แต่ถ้ามีไข้หรือกลิ่นเหม็นให้พบแพทย์ก่อน
• ประจำเดือนแรกหลังคลอดอาจมากกว่าปกติและปวดมากกว่าเดิมได้ ซึ่งยังถือว่าอยู่ในช่วงปรับตัว

การให้นมแม่ไม่ใช่วิธีคุมกำเนิดที่ไว้ใจได้ทุกกรณี เพราะตกไข่กลับมาได้ก่อนประจำเดือนแรก ควรคุยเรื่องคุมกำเนิดกับแพทย์ตอนตรวจหลังคลอด

เตรียมข้อมูลไปบอกหมอ

ถ้าต้องโทรหรือไปโรงพยาบาลเพราะเลือดผิดปกติ ข้อมูลที่ช่วยให้แพทย์ประเมินเร็ว

1. คลอดวันที่เท่าไหร่ คลอดธรรมชาติหรือผ่า มีภาวะตกเลือดตอนคลอดไหม
2. ตอนนี้สีและปริมาณเป็นอย่างไร เปลี่ยนผ้าอนามัยกี่แผ่นในชั่วโมงหรือวันที่ผ่านมา
3. มีก้อนเลือดไหม ขนาดเทียบกับเหรียญหรือผลไม้
4. มีไข้ ปวดท้อง กลิ่นเหม็น หน้ามืด ใจสั่นไหม
5. กำลังให้นมหรือกินยา วิตามิน และธาตุเหล็กอะไรอยู่

ถ่ายรูปผ้าอนามัยหนึ่งแผ่นที่ชุ่มที่สุดเก็บไว้ได้ ช่วยให้แพทย์ประมาณปริมาณเลือดได้ดีกว่าการเล่าด้วยปาก

ผลต่อการออกกำลังกาย เพศสัมพันธ์ และการเดินทาง

• เดินเบา ๆ ทำได้ตั้งแต่วันแรก ๆ ถ้าเลือดเพิ่มหรือกลับเป็นแดงสด แปลว่าหนักไป ลดลงและพัก ดูลำดับกิจกรรมที่ ออกกำลังกายหลังคลอด
• เพศสัมพันธ์ ควรรอจนเลือดหยุด แผลหายดี และแพทย์ตรวจหลังคลอดแล้ว
• เดินทางไกลหรือนั่งรถนาน ควรพักทุกชั่วโมงเพื่อกระจายแรงกดที่แผลและป้องกันลิ่มเลือดที่ขา

ภาพรวมการฟื้นตัวช่วง 6 สัปดาห์แรกอยู่ใน การดูแลตัวเองหลังคลอด

ถ้าผ่านหกสัปดาห์แล้วยังมีเลือด

เกินราว 6 สัปดาห์แล้วยังมีเลือดมากหรือเป็นสีแดงสด ให้แจ้งแพทย์ตอนตรวจหลังคลอดหรือนัดก่อนหน้านั้นถ้าไม่ไหว บางรายต้องอัลตราซาวด์ดูว่ามีเศษรกค้างหรือมดลูกหดไม่ดี การตรวจมักเป็นขั้นตอนง่ายที่ทำได้ในคลินิกสูติกรรม ส่วนผู้ที่เลือดออกกระปริบกระปรอยสีน้ำตาลหรือเหลืองจาง ๆ ไม่มีกลิ่น ไม่มีไข้ ก็ยังบอกแพทย์ได้ในนัดตามปกติ

เหมือนทุกเรื่องหลังคลอด ถ้ารู้สึกว่าผิดปกติไม่ว่าเมื่อไหร่ ให้โทรหาผดุงครรภ์หรือแพทย์ที่ดูแล แล้วบอกวันคลอดกับลักษณะเลือดตามรายการด้านบน