หลังคลอดมีประจำเดือนเมื่อไหร่ ให้นมแม่กับนมผสมต่างกันแค่ไหน

ตัวกำหนดหลักคือวิธีให้นมค่ะ คุณแม่ที่ให้นมผสม ประจำเดือนกลับมาได้เร็วสุดประมาณ 5 ถึง 6 สัปดาห์หลังคลอด ส่วนคุณแม่ที่ให้นมแม่ล้วนทั้งกลางวันและกลางคืน ประจำเดือนมักยังไม่มาจนกว่าจะเริ่มลดมื้อนม ซึ่งสำหรับบางคนหมายถึงตอนลูกเริ่มอาหารเสริม หรือหลังจากนั้นอีก

ช่วงที่รอ มีสองเรื่องที่ทำให้คุณแม่สับสนบ่อย คือเลือดที่เห็นเป็นน้ำคาวปลาหรือประจำเดือน และยังไม่มีประจำเดือนแล้วจะท้องได้ไหม คำตอบของข้อหลังคือได้ และเร็วกว่าที่หลายคนคิด

ระยะเวลาโดยประมาณ แยกตามวิธีให้นม

ตัวเลขด้านล่างรวบรวมจาก NHS และสำนักงานสุขภาพสตรีของสหรัฐฯ เป็นช่วงที่พบได้ ไม่ใช่กำหนดตายตัว

วิธีให้นม	ประจำเดือนรอบแรกมักมาเมื่อ	หมายเหตุ
นมผสมอย่างเดียว	เร็วสุดราว 5-6 สัปดาห์ ส่วนใหญ่ภายใน 6-8 สัปดาห์	ไม่มีฮอร์โมนจากการดูดนมมากดการตกไข่
นมผสมร่วมกับนมแม่	เร็วสุดราว 5-6 สัปดาห์	ยิ่งสัดส่วนนมผสมมาก ยิ่งใกล้กลุ่มนมผสม
นมแม่ล้วน แต่ปั๊มให้กินจากขวดเป็นหลัก	ไม่แน่นอน มักเร็วกว่าการดูดเต้า	การปั๊มกระตุ้นได้น้อยกว่าลูกดูดในหลายคน
นมแม่ล้วนจากเต้า รวมมื้อกลางคืน	มักยังไม่มาจนเริ่มลดมื้อนม อาจหลายเดือน	ช่วงเริ่มอาหารเสริมหรือลูกเลิกตื่นดูดกลางคืนเป็นจังหวะที่พบบ่อย

เหตุผลทางสรีระคือ การที่ลูกดูดนมบ่อยทำให้ร่างกายหลั่งโพรแลกตินสูง ซึ่งไปกดฮอร์โมนที่สั่งให้ไข่ตก ยิ่งดูดถี่และไม่เว้นช่วงยาว การกดยิ่งได้ผล พอมื้อนมห่างขึ้น เช่น ลูกนอนยาว 6 ถึง 8 ชั่วโมงตอนกลางคืน หรือกินข้าวบดแทนนมบางมื้อ ระดับโพรแลกตินจะลดลงจนรอบเดือนกลับมาทำงาน

น้ำคาวปลาหรือประจำเดือน ดูต่างกันตรงไหน

น้ำคาวปลาคือเลือดและเนื้อเยื่อจากแผลในโพรงมดลูกตรงที่รกเคยเกาะ NHS อธิบายว่าช่วงแรกจะออกมาก ต้องใช้ผ้าอนามัยแบบซึมซับสูง แล้วค่อย ๆ เปลี่ยนเป็นสีน้ำตาลและน้อยลงจนหยุดภายในไม่กี่สัปดาห์ รายละเอียดแต่ละระยะอยู่ใน น้ำคาวปลาออกกี่วัน

ปัญหาคือช่วงสัปดาห์ที่ 4 ถึง 8 เป็นช่วงที่ทั้งสองอย่างซ้อนกันได้ ลองดูตารางนี้ประกอบ

ลักษณะ	น้ำคาวปลา	ประจำเดือนรอบแรก
ช่วงเวลา	เริ่มทันทีหลังคลอด ลดลงต่อเนื่อง	มาหลังจากน้ำคาวปลาหยุดหรือจางไปแล้วระยะหนึ่ง
สี	แดง แล้วชมพู น้ำตาล ขาวครีม	แดงตั้งแต่ต้น มีวันที่มากแล้วค่อยลด
กลิ่น	คล้ายกลิ่นประจำเดือน อับเล็กน้อย	กลิ่นประจำเดือนปกติ
สิ่งที่ทำให้มากขึ้นชั่วคราว	ให้นมลูก ยืนหรือเดินนาน ยกของ	ไม่สัมพันธ์กับการให้นม
อาการร่วม	ปวดบีบท้องน้อยตอนให้นม	ปวดประจำเดือน คัดเต้า อารมณ์แปรปรวนแบบที่เคยเป็น

จุดสังเกตที่ใช้ได้จริงคือ "รูปแบบ" น้ำคาวปลาค่อย ๆ ลดลงแบบลาดลง ถ้าลดจนเกือบหมดแล้ว มีเลือดแดงขึ้นมาใหม่ราว 4 ถึง 7 วัน และมีช่วงที่มากสุดแล้วลดลงเหมือนรอบเดือนเดิม มีโอกาสเป็นประจำเดือนรอบแรก แต่ถ้าเลือดแดงกลับมาหลังออกแรงมาก ๆ ไม่กี่วันแล้วหาย มักเป็นน้ำคาวปลาที่ถูกกระตุ้น และเป็นสัญญาณให้พักมากขึ้น

ตั้งครรภ์ได้ก่อนประจำเดือนรอบแรก

นี่คือเรื่องที่สำคัญกว่าวันที่ประจำเดือนกลับมา ร่างกายตกไข่ก่อนแล้วประจำเดือนจึงตามมาราวสองสัปดาห์ ถ้าไข่ใบแรกหลังคลอดได้รับการปฏิสนธิ คุณแม่จะไม่มีประจำเดือนให้เห็นเลย และตั้งครรภ์อีกครั้งทั้งที่คิดว่ายังไม่กลับมาเป็นปกติ

NHS ระบุว่าตั้งครรภ์ได้ตั้งแต่ 3 สัปดาห์หลังคลอด แม้ยังให้นมแม่และประจำเดือนยังไม่มา และแนะนำให้เริ่มคุมกำเนิดภายใน 21 วัน

การให้นมแม่ใช้คุมกำเนิดได้เฉพาะเมื่อครบเงื่อนไขทั้งหมดนี้

• ลูกอายุไม่ถึง 6 เดือน
• ลูกกินนมแม่อย่างเดียว ไม่มีนมผสม จุกหลอก หรืออาหารอื่น
• ยังไม่มีเลือดประจำเดือน แม้เป็นแค่จุดเลือดเล็กน้อย
• ไม่ได้หยุดมื้อกลางคืน ไม่ได้ให้นมห่างขึ้น

NHS เตือนเพิ่มว่าการปั๊มนมทำให้วิธีนี้ได้ผลน้อยลง ถ้าข้อไหนไม่ครบ ให้ใช้ถุงยางอนามัยหรือวิธีอื่นที่ปรึกษาแพทย์แล้ว ทางเลือกและช่วงเวลาเริ่มของยาคุมแต่ละชนิดสรุปไว้ใน หลังคลอดมีเพศสัมพันธ์ได้เมื่อไหร่

ประจำเดือนรอบแรก ๆ หลังคลอดเป็นแบบไหน

รอบแรกหลังคลอดมักไม่เหมือนรอบก่อนท้อง คุณแม่หลายคนเจอรูปแบบเหล่านี้

• รอบเดือนยาวสั้นไม่สม่ำเสมอในช่วงแรก เพราะการตกไข่ยังไม่กลับมาทุกรอบ บางเดือนมีเลือดโดยไม่มีการตกไข่
• ปริมาณมากหรือน้อยกว่าเดิม บางคนมาน้อยแค่สองสามวัน บางคนมามากกว่าเดิมในรอบแรก
• อาการปวดประจำเดือนเปลี่ยน บางคนปวดน้อยลงหลังคลอดธรรมชาติ บางคนปวดมากขึ้น
• ช่วงที่ประจำเดือนกำลังมา คุณแม่บางคนรู้สึกว่าลูกงอแงที่เต้าหรือน้ำนมดูน้อยลงสองสามวัน แล้วกลับมาปกติหลังรอบเดือนผ่านไป

ถ้ารอบเดือนกลับมาแล้ว ให้เริ่มจดวันเริ่มและวันหมดทุกรอบ ภายใน 3 ถึง 6 รอบมักเห็นรูปแบบชัดขึ้น ข้อมูลนี้ใช้ตอบแพทย์ได้ทันทีถ้ามีปัญหา

ประจำเดือนมาแล้ว ยังให้นมได้ไหม

ให้นมต่อได้ตามปกติค่ะ ประจำเดือนไม่ได้ทำให้น้ำนมเสียหรือเป็นอันตรายต่อลูก ความเชื่อเรื่อง "นมเสียตอนมีเมนส์" ไม่มีหลักฐานรองรับ

ถ้าสังเกตว่าลูกดูดหงุดหงิดช่วงก่อนประจำเดือนมา ลองทำแบบนี้

1. ให้ลูกดูดบ่อยขึ้นแทนการรอให้ถึงเวลามื้อ เพื่อชดเชยปริมาณต่อมื้อที่ลดลงชั่วคราว
2. ดื่มน้ำให้พอและกินอาหารที่มีธาตุเหล็ก เช่น เนื้อแดง ตับ ไข่แดง ผักใบเขียว เพราะเสียเลือดซ้ำหลังคลอดไม่นาน ร่างกายต้องการเหล็กมาทดแทน
3. ดูจำนวนผ้าอ้อมเปียกของลูกเป็นตัวตัดสินว่ากินพอไหม แทนการดูจากความรู้สึกว่าเต้านิ่ม

ส่วนการเลือกวิตามินเสริมช่วงนี้ อ่านต่อได้ที่ แม่หลังคลอด ควรกินวิตามินอะไร

เรื่องในบ้านที่ทำให้รอบเดือนกลับมาเร็วขึ้น

นอกจากวิธีให้นม มีจังหวะชีวิตอีกหลายอย่างที่เปลี่ยนการดูดนมของลูก แล้วส่งผลต่อเวลาที่ประจำเดือนกลับมา คุณแม่ที่อยากรู้ล่วงหน้าว่าใกล้แล้วหรือยัง ลองดูว่าช่วงนี้มีเรื่องไหนเกิดขึ้นบ้าง

สิ่งที่เปลี่ยน	ผลต่อการดูดนม
ลูกเริ่มนอนยาวตลอดคืน	ช่วงห่างของมื้อนมยาวที่สุดของวัน โพรแลกตินลดชัด
เริ่มอาหารเสริมมื้อแรก	ลูกอิ่มจากข้าวบด ดูดนมสั้นลงในมื้อนั้น
กลับไปทำงาน ใช้การปั๊มแทนการดูดตอนกลางวัน	การปั๊มกระตุ้นได้น้อยกว่าลูกดูดในหลายคน
ให้จุกหลอกบ่อย	ลูกดูดเพื่อปลอบใจจากจุกแทนเต้า
คุณแม่ป่วย ลดมื้อนมไปหลายวัน	การกดการตกไข่หลวมลงชั่วคราว

ถ้าเพิ่งมีเรื่องในตารางเกิดขึ้น ให้เริ่มใช้การคุมกำเนิดที่ไม่ได้พึ่งการให้นมได้เลย เพราะไข่มักตกก่อนเลือดประจำเดือนจะมาให้เห็น ส่วนคุณแม่ที่ไม่ได้รีบอยากให้กลับมาหรืออยากให้มาเร็ว ไม่ต้องปรับอะไร การดูดนมตามที่ลูกต้องการเหมาะกับลูกที่สุดอยู่แล้ว

เมื่อไหร่ที่ "ยังไม่มา" ควรถามแพทย์

การไม่มีประจำเดือนระหว่างให้นมแม่ล้วนเป็นเรื่องปกติ แต่มีบางสถานการณ์ที่ควรตรวจเพิ่ม

• ให้นมผสมอย่างเดียวมาแล้วเกิน 3 เดือนหลังคลอด และยังไม่มีประจำเดือนเลย
• หยุดให้นมแม่ไปแล้วเกิน 3 เดือน ประจำเดือนยังไม่กลับ
• ประจำเดือนกลับมาแล้ว แล้วขาดไปเกิน 1 รอบ
• มีอาการคล้ายตั้งครรภ์ เช่น คลื่นไส้ เต้านมเจ็บต่างจากช่วงให้นม เหนื่อยผิดปกติ

ทุกกรณีข้างบน ขั้นแรกคือตรวจการตั้งครรภ์ด้วยชุดตรวจปัสสาวะ ถ้าผลลบแต่ยังไม่มีประจำเดือน ให้นัดพบสูตินรีแพทย์ เพราะมีภาวะทางฮอร์โมนบางอย่างหลังคลอด เช่น ภาวะไทรอยด์ผิดปกติหลังคลอด ที่ทำให้รอบเดือนผิดปกติได้

สัญญาณที่ต้องไปโรงพยาบาลทันที

จดอะไรไว้ก่อนนัดตรวจหลังคลอด

ถ้านัดตรวจหลังคลอดของคุณแม่ยังมาไม่ถึง การจดสามอย่างนี้จะช่วยให้แพทย์ตอบได้ตรงขึ้น

1. วันที่น้ำคาวปลาหยุดหรือเหลือแค่สีขาวครีม
2. วันที่มีเลือดแดงกลับมาใหม่ (ถ้ามี) นานกี่วัน ใช้ผ้าอนามัยกี่แผ่นต่อวัน
3. วิธีให้นมตอนนี้ ให้นมแม่ล้วน ผสม หรือปั๊ม และลูกยังดูดกลางคืนกี่มื้อ

แล้วถามแพทย์ต่อว่าควรเริ่มคุมกำเนิดวิธีไหน การกลับมาของประจำเดือนเร็วหรือช้าไม่ได้บอกว่าร่างกายคุณแม่ฟื้นตัวดีหรือไม่ดี สิ่งที่ต้องจับตาคือปริมาณเลือดและอาการร่วมตามรายการด้านบนเท่านั้นค่ะ