ประเด็นสำคัญ
- อุณหภูมิตัวหมาปกติอยู่ที่ราว 38.1 ถึง 39.2 องศาเซลเซียส (100.5 ถึง 102.5 องศาฟาเรนไฮต์) ถ้าขึ้นถึงราว 40.6 องศาขึ้นไปถือว่าเข้าข่ายลมแดดและเป็นเรื่องฉุกเฉิน
- กลุ่มเสี่ยงก่อนเพื่อนคือหมาหน้าสั้น หมาสูงวัย หมาอ้วน หมาขนหนาหรือสีเข้ม และน้องที่มีโรคหัวใจหรือทางเดินหายใจ
- เดินเล่นช่วงเช้ามืดหรือหลังพระอาทิตย์ตก และเอาหลังมือแตะพื้นก่อนปล่อยเท้าน้องลงไป
- ห้ามทิ้งน้องไว้ในรถแม้เปิดกระจกแง้มไว้ เพราะไม่ช่วยให้ในรถเย็นลง
- ถ้าสงสัยลมแดด ให้ทำให้ตัวเย็นด้วยน้ำเย็นธรรมดาแล้วไปโรงพยาบาลสัตว์ทันที แม้น้องดูดีขึ้นแล้ว
ถ้าอากาศร้อนจนคนต้องหลบแอร์ น้องหมาน้องแมวร้อนกว่าเรามาก เพราะสัตว์เลี้ยงของเราไม่ได้ระบายความร้อนด้วยเหงื่อทั้งตัวแบบคน หมาพึ่งการหอบเป็นหลัก ซึ่งใช้ได้ดีตอนอากาศแห้ง แต่ได้ผลน้อยลงมากเมื่อความชื้นสูงแบบเมืองไทย ข้อต่อไปนี้เรียงจากสิ่งที่ต้องรู้ก่อน คือตัวเลขอุณหภูมิ ใครเสี่ยง ตารางวันที่ปลอดภัย จัดบ้านอย่างไร และต้องทำอะไรในนาทีแรกถ้าน้องเริ่มผิดปกติ
ตัวเลขที่ควรจำ: อุณหภูมิตัวน้องที่ปกติและที่อันตราย
Cornell Riney Canine Health Center ระบุว่าอุณหภูมิร่างกายหมาปกติอยู่ที่ 100.5 ถึง 102.5 องศาฟาเรนไฮต์ และเมื่อสูงถึง 105 องศาขึ้นไปจัดเป็นลมแดด (heatstroke) ส่วน ASPCA ให้ตัวเลขเฝ้าระวังที่ 104 องศา ตัวเลขสองแหล่งต่างกันเล็กน้อยเพราะเกณฑ์ที่ใช้ต่างกัน สิ่งที่เจ้าของควรเก็บไว้คือ ถ้าเกิน 104 ให้ถือว่าเริ่มอันตราย
| อุณหภูมิทางทวารหนัก (ฟาเรนไฮต์) | ประมาณเป็นเซลเซียส | ความหมาย |
|---|---|---|
| 100.5 ถึง 102.5 | 38.1 ถึง 39.2 | ช่วงปกติของหมา (Cornell) |
| 104 | 40.0 | ASPCA จัดเป็นสัญญาณเตือนที่ต้องติดต่อสัตวแพทย์ |
| 105 ขึ้นไป | 40.6 ขึ้นไป | ลมแดด เป็นภาวะฉุกเฉิน (Cornell) |
ตัวเลขเซลเซียสด้านบนเป็นค่าที่แปลงมา ปรอทดิจิทัลสำหรับสัตว์เลี้ยงที่วัดทางทวารหนักใช้ได้ถ้าเจ้าของเคยฝึกวัดไว้ตอนน้องสบายดี ถ้าไม่เคย อย่ามัวเสียเวลาลองวัดตอนน้องกำลังแย่ ให้ดูอาการแล้วพาไปโรงพยาบาลเลย เพราะลมแดดทำลายอวัยวะได้เร็ว
ใครเสี่ยงก่อนใคร
Cornell ระบุปัจจัยเสี่ยงไว้ชัด และ Merck Veterinary Manual เสริมว่าหมาหน้าสั้นอย่างปั๊กและบูลด็อกร้อนจัดได้แม้จากความตื่นเต้นหรือความเครียดในวันที่อากาศไม่ร้อนมาก
- หมาหน้าสั้น เช่น ปั๊ก บูลด็อก ชิห์สุ (ดูนิสัยและการดูแลได้ที่ ชิห์สุ) เพราะทางเดินหายใจแคบ หอบระบายความร้อนได้ไม่ดี
- หมาสูงวัยและหมาอ้วน เพราะไขมันเก็บความร้อน และหัวใจกับปอดทำงานหนักกว่าเดิม
- หมาขนหนา ขนสองชั้น หรือขนสีเข้ม เช่น ไซบีเรียนฮัสกี้ ที่เลี้ยงในไทยต้องจัดการอากาศมากกว่าพันธุ์ขนสั้น
- น้องที่มีโรคทางเดินหายใจหรือโรคหัวใจ เช่น กล่องเสียงอัมพาต หรือหัวใจโต
- แมวหน้าสั้นอย่างเปอร์เซีย ASPCA ระบุว่าแมวกลุ่มนี้และแมวขนยาวหรือสีเข้มรับมือความร้อนได้ยากกว่า
ถ้าบ้านมีน้องที่เข้าข่ายตั้งแต่สองข้อขึ้นไป เช่น ปั๊กอายุ 9 ปีที่น้ำหนักเกิน ให้ถือว่าน้องไม่มีที่ว่างให้ผิดพลาดเรื่องความร้อนเลย วันที่อุณหภูมิสูงควรให้อยู่ในห้องแอร์หรือห้องที่ลมผ่านดี ไม่ปล่อยให้อยู่นอกบ้านตอนบ่ายแม้มีร่มเงา
ตารางวันของหมาในหน้าร้อน
เวลาเดินเล่นเป็นจุดที่เจ้าของพลาดบ่อยที่สุด เพราะคนส่วนใหญ่ว่างตอนเย็นหลังเลิกงาน แต่พื้นถนนยังเก็บความร้อนจากทั้งวันอยู่ ตารางนี้เป็นแนวปฏิบัติทั่วไปที่ปรับตามเมืองและพันธุ์ ไม่ใช่ตัวเลขจากแหล่งอ้างอิงโดยตรง
| ช่วงเวลา | ทำอะไร | ข้อควรระวัง |
|---|---|---|
| ก่อน 7 โมงเช้า | เดินเล่นยาวที่สุดของวัน ปล่อยให้ดมและวิ่งเบา ๆ | เอาหลังมือแตะพื้นก่อน ถ้าเย็นสบายค่อยออก |
| 10 โมงถึงบ่าย 4 | อยู่ในบ้านหรือห้องที่เย็น เล่นเกมดมหาขนมแทนวิ่ง | ไม่พาออกกำลังกายหนัก |
| หลัง 6 โมงเย็น | เดินสั้น 10 ถึง 20 นาที เลือกทางหญ้าหรือพื้นร่ม | ถ้าพื้นยังอุ่นให้เลื่อนไปหลังทุ่ม |
| กลางคืน | เปิดพัดลมหรือแอร์ในห้องนอน ตั้งน้ำใหม่ | อย่าขังน้องในห้องที่ไม่มีลมผ่าน |
ASPCA แนะนำให้กันน้องออกจากพื้นที่ร้อนอย่างยางมะตอย ทราย และให้เดินสั้นลงเมื่ออากาศจัด เหตุผลคือเท้าน้องไหม้ได้ ซึ่งเจ้าของหลายคนไม่รู้จนเห็นรอยพองใต้อุ้งเท้า วิธีทดสอบง่าย ๆ คือวางหลังมือแตะพื้นห้าวินาที ถ้าทนไม่ได้ น้องก็เดินไม่ได้
เรื่องออกกำลังกาย Cornell แนะนำให้เลี่ยงการออกแรงหนักในอากาศร้อนชื้น พาเดินในช่วงที่ไม่ร้อนที่สุดของวัน หาที่ร่ม และให้น้องได้ดื่มน้ำบ่อย ถ้าน้องอยู่คอนโดไม่มีสนาม ลองดูแนวทางในการจัดกิจกรรมแทนการเดินใน เลี้ยงหมาในคอนโด ซึ่งใช้ได้ดีในวันที่ข้างนอกร้อนเกินไป
จัดบ้านให้เย็น โดยไม่ต้องเปิดแอร์ทั้งวัน
บ้านที่ไม่มีแอร์ตลอดวันยังดูแลให้น้องปลอดภัยได้ ASPCA ให้วิธีไว้หลายข้อ คือน้ำสะอาดเย็นให้ตลอด ที่ร่มและมุมเย็นในบ้าน ใส่น้ำแข็งในชามน้ำ วางถาดน้ำแข็งไว้หน้าพัดลม ปูผ้าเปียกให้นอน และเช็ดน้ำเย็นที่เท้า ท้อง และใต้ขา
สิ่งที่ปฏิบัติได้จริงในบ้านไทย
- ตั้งชามน้ำอย่างน้อย 2 จุด อยู่ห่างจากที่นอนและจากกัน เปลี่ยนน้ำวันละ 2 ถึง 3 ครั้ง
- ให้น้องนอนบนพื้นกระเบื้องหรือพื้นปูนที่เย็นกว่าพรม ปิดผ้าม่านฝั่งที่แดดส่อง
- ผ้าขนหนูชุบน้ำบิดหมาด ๆ วางไว้มุมห้องให้น้องเลือกนอนเอง
- อย่ากักน้องไว้ในกรงหรือห้องเล็กที่ไม่มีลมผ่าน
- ถ้าน้องอยู่นอกบ้าน ต้องมีร่มจริง ๆ ทั้งวัน ไม่ใช่ร่มที่หลบได้แค่เช้า เพราะแดดบ่ายเปลี่ยนมุม
ใส่ใจเรื่องผิวด้วย ASPCA ระบุว่าหมาแมวไหม้แดดได้ โดยเฉพาะตัวที่ขนบาง ขนสีขาว หรือจมูกกับหนังตาสีอ่อน ถ้าน้องเป็นกลุ่มนี้และชอบนอนตากแดดริมหน้าต่าง ให้ถามสัตวแพทย์ว่าควรใช้ครีมกันแดดสำหรับสัตว์เลี้ยงตัวไหน เพราะครีมกันแดดของคนบางสูตรไม่ปลอดภัยหากน้องเลีย
ตัดขนหรือไม่ตัด
มีความเชื่อว่าโกนขนให้สั้นเกรียนแล้วน้องจะเย็นขึ้น ความจริงขึ้นกับชนิดขน หมาขนสองชั้นมีขนชั้นในที่ช่วยกันความร้อนจากภายนอกได้บางส่วน การโกนจนติดผิวทำให้ผิวโดนแดดตรง ๆ สิ่งที่ได้ผลกว่าคือหวีขนตายออกให้ลมผ่านผิวได้ สัปดาห์ละ 2 ถึง 3 ครั้งในช่วงผลัดขน และตัดแต่งบริเวณที่ขนพันกันเป็นก้อน ซึ่งเก็บความร้อนและความชื้นจนผิวอักเสบ
ถ้าน้องขนยาวพันกันมาก ปรึกษาช่างตัดขนว่าควรตัดสั้นเท่าไร ราคาตัดขนแต่ละขนาดดูได้ที่ ค่าอาบน้ำตัดขนสุนัข ส่วนการอาบน้ำเพื่อให้เย็น หมาส่วนใหญ่อาบได้ถี่ขึ้นเล็กน้อยในหน้าร้อนถ้าใช้แชมพูอ่อนและเป่าให้แห้งสนิท ดูความถี่ที่เหมาะสมได้ที่ หมาควรอาบน้ำกี่วันครั้ง ความชื้นค้างที่ผิวเป็นต้นเหตุของผิวหนังอักเสบหน้าร้อนที่หลายคนมองข้าม
รถ: ห้ามทิ้งน้องไว้แม้ 5 นาที
ทั้ง Cornell และ ASPCA พูดตรงกัน ห้ามทิ้งสัตว์เลี้ยงไว้ในรถที่จอดอยู่ ASPCA ระบุเพิ่มว่าการแง้มกระจกไม่ช่วยป้องกันความร้อนสะสมในรถ และอาจทำให้เกิดลมแดดถึงตายได้
ที่เจ้าของพลาดบ่อยคือการคิดว่าแวะเซเว่นแค่ 5 นาทีไม่เป็นไร หรือจอดใต้ร่มแล้วปลอดภัย เมื่อสตาร์ทรถแล้วแอร์ยังไม่เย็นทันที เมื่อดับเครื่องความร้อนก็เริ่มสะสม ถ้าต้องพาน้องไปธุระและไม่มีใครอยู่กับน้อง ให้ทิ้งน้องไว้ที่บ้านจะปลอดภัยกว่า
สัญญาณลมแดด และสิ่งที่ทำในนาทีแรก
อาการที่ Cornell และ ASPCA ระบุตรงกัน คือหอบหนัก น้ำลายไหลมาก อาเจียน ท้องเสีย (บางครั้งมีเลือด) อ่อนแรง สับสน ชัก และล้มลง ASPCA เพิ่มว่าหายใจลำบาก หัวใจเต้นเร็ว และอุณหภูมิเกิน 104 องศา ถ้าน้องหอบมากแต่ยังเดินตามเราไปมาได้ ยังไม่ใช่ลมแดดเสมอไป คู่มือแยกหอบปกติกับหอบผิดปกติอยู่ที่ หมาหอบลิ้นห้อย และ หมาหอบหนัก
ถ้าสงสัยลมแดด ทำตามลำดับนี้
- ย้ายน้องออกจากความร้อนทันที เข้าห้องแอร์หรือที่ร่มที่มีลม
- ทำให้ตัวเย็นด้วยน้ำเย็นธรรมดาลงบนหัวและลำตัว เน้นท้องตามที่ Merck แนะนำ ใช้ผ้าเปียกหรือพัดลมช่วยได้
- ไม่แช่น้ำเย็นจัดทั้งตัว Merck ระบุว่าไม่ควรจุ่มสัตว์ในน้ำเย็น
- เมื่ออุณหภูมิเริ่มลดลง ให้น้ำจิบทีละน้อย ไม่ใช่เทใส่ปาก
- ระหว่างเดินทางไปโรงพยาบาล Cornell แนะนำให้วางน้องไว้หน้าช่องแอร์ของรถ และติดต่อโรงพยาบาลสัตว์ล่วงหน้าเพื่อให้เตรียมรับ
ที่สำคัญคือต้องไปโรงพยาบาลแม้น้องดูดีขึ้นแล้ว เพราะลมแดดทำให้เกิดผลกระทบกับอวัยวะภายใน เช่น ไต และระบบแข็งตัวของเลือดตามมาได้ภายหลัง ซึ่งเจ้าของมองไม่เห็นจากภายนอก
แมวรับมือความร้อนต่างจากหมาอย่างไร
แมวมีพฤติกรรมช่วยตัวเองหลายอย่างที่เห็นได้ชัด เช่น นอนแผ่บนพื้นเย็น ย้ายไปนอนใต้โต๊ะหรือในห้องน้ำ เลียขนบ่อยขึ้น ถ้าแมวมีทางเลือกที่เย็น มักไม่เสี่ยง ปัญหาเกิดเมื่อไม่มีทางเลือก เช่น แมวที่ถูกขังในห้องที่แดดส่องบ่ายทั้งวัน แมวในกรงขนส่งบนรถ หรือแมวหน้าสั้นและแมวอ้วน
สัญญาณที่ต้องสนใจ คือแมวอ้าปากหายใจ ซึ่งปกติไม่ค่อยเห็น น้ำลายไหลยืด ซึม หรือไม่ยอมลุกจากที่ ถ้าเห็น ให้ย้ายไปที่เย็นและติดต่อสัตวแพทย์ทันที ตัวอย่างการจัดแมวในห้องเล็กดูได้ที่ เลี้ยงแมวในคอนโด โดยเฉพาะเรื่องการเปิดหน้าต่างและตาข่ายกันตก ซึ่งต้องจัดให้ปลอดภัยพร้อมกับเรื่องลม
อาหาร น้ำ และปรสิตหน้าร้อน
น้องมักกินน้อยลงในวันที่ร้อน ไม่ต้องกังวลถ้าน้องยังดื่มน้ำ ขับถ่ายปกติ และร่าเริง แต่อาหารเปียกบูดเร็วขึ้นในอากาศร้อน เป็นแนวปฏิบัติทั่วไปที่ไม่ควรวางอาหารเปียกทิ้งไว้เกินราว 1 ชั่วโมง ถ้าน้องไม่กิน เก็บแล้วทิ้ง ถ้ากินน้อยติดกันเกินหนึ่งวัน ดูแนวทางที่ หมาไม่กินอาหาร
ในไทยเห็บหมัดมีได้ตลอดปี การกันเห็บหมัดจึงควรต่อเนื่องตามตารางที่สัตวแพทย์แนะนำ อ่านเพิ่มที่ หมาเป็นเห็บหมัด
ตรวจสอบก่อนออกจากบ้านทุกวันที่อากาศร้อน
| ตรวจอะไร | เกณฑ์ผ่าน |
|---|---|
| น้ำ | มีน้ำสะอาดเย็นอย่างน้อย 2 จุด |
| ที่นอน | มีมุมพื้นเย็นและมีลมผ่าน |
| ห้อง | ไม่ปิดน้องไว้ในห้องที่แดดส่องบ่าย |
| เดินเล่น | ใช้หลังมือแตะพื้นแล้วทนได้เกินห้าวินาที |
| รถ | น้องไม่ได้อยู่ในรถที่ดับเครื่อง |
พาไปหาสัตวแพทย์ทันทีถ้าเห็นหอบหนักไม่หยุดแม้พักในที่เย็นแล้ว น้ำลายไหลมาก อาเจียน ท้องเสียมีเลือด ซึมจนไม่ตอบสนอง เดินเซ หรือชัก ก่อนออกเดินทางให้โทรหาโรงพยาบาลสัตว์ที่ใกล้ที่สุดว่ารับเคสฉุกเฉินช่วงนั้นหรือไม่ และบอกอาการ เวลาที่เริ่มสังเกตเห็น และสิ่งที่ทำไปแล้ว เช่น เช็ดน้ำเย็นไปกี่นาที ข้อมูลเหล่านี้ช่วยให้ทีมรักษาเตรียมวิธีลดอุณหภูมิได้ตรงกับเคส
คำถามที่พบบ่อย
ตัดขนสั้นเกรียนหน้าร้อนช่วยให้หมาเย็นขึ้นไหม
ไม่เสมอไป ขนชั้นในของหมาสองชั้นอย่างฮัสกี้หรือโกลเด้นช่วยกันความร้อนและแดดได้ส่วนหนึ่ง การโกนจนติดผิวทำให้ผิวโดนแดดตรงและไหม้ได้ ถ้าขนพันกันหรือหนาแน่นจริง ให้ช่างตัดขนแต่งให้สั้นลงพอดี ๆ และหวีขนตายออกสม่ำเสมอแทน
แมวต้องกลัวลมแดดเท่าหมาไหม
แมวเลือกหลบที่เย็นได้เองดีกว่าหมา จึงเจอลมแดดน้อยกว่า แต่ไม่ใช่ไม่เจอ โดยเฉพาะแมวที่อยู่ในห้องปิดแดดส่อง กรงขนส่ง หรือแมวหน้าสั้นอย่างเปอร์เซีย ถ้าเห็นแมวอ้าปากหายใจ น้ำลายไหล หรือซึมผิดปกติ ให้ถือเป็นเรื่องฉุกเฉินเหมือนกัน
เปิดพัดลมเป่าหมาได้ไหม
ได้ แต่พัดลมช่วยให้เย็นได้ดีเมื่อตัวน้องชื้นหรือมีน้ำเย็นอยู่บนตัว การเป่าลมร้อนใส่หมาที่ตัวแห้งช่วยได้น้อย ให้ใช้ร่วมกับผ้าชุบน้ำเย็นวางรอง หรือถาดน้ำแข็งวางหน้าพัดลมตามที่ ASPCA แนะนำ
แหล่งอ้างอิง
- Heatstroke: A medical emergency | Cornell University College of Veterinary Medicine, Richard P. Riney Canine Health Center
- ASPCA Shares Lifesaving Tips to Keep Pets Safe as Above-Average Temperatures are Predicted Throughout Summer | ASPCA
- What to Do in a Dog or Cat Emergency | Merck Veterinary Manual
