น้ำยาฆ่าเชื้อใช้ยังไงให้ถูกวิธี ล้างก่อน ทิ้งให้เปียกตามเวลา แล้วเช็ดออก

น้ำยาฆ่าเชื้อทำงานได้ก็ต่อเมื่อสามเงื่อนไขครบ คือพื้นผิวสะอาดก่อน น้ำยาเปียกค้างอยู่ตามเวลาบนฉลาก และไม่ถูกผสมกับสารอื่น คนส่วนใหญ่ฉีดแล้วเช็ดทันทีด้วยผ้าที่เปื้อน ซึ่งเสียน้ำยาไปเปล่า CDC ของสหรัฐฯ สรุปไว้ว่า ให้ทำความสะอาดก่อน แล้วค่อยฆ่าเชื้อถ้าจำเป็น

ฆ่าเชื้อไม่ใช่ทำความสะอาด และบ้านส่วนใหญ่ไม่ต้องทำทุกวัน

การทำความสะอาด (cleaning) ใช้สบู่หรือผงซักฟอกกับน้ำ เอาคราบและเชื้อส่วนใหญ่ออกไป การฆ่าเชื้อ (disinfecting) ใช้สารเคมีทำลายเชื้อที่เหลือบนพื้นผิว สองอย่างนี้ทำต่อกัน ไม่ใช่ทดแทนกัน เพราะ CDC ระบุว่าสิ่งสกปรกบังสารเคมีไม่ให้ถึงเชื้อ

บ้านที่ทุกคนสุขภาพดีไม่ต้องฆ่าเชื้อทั้งบ้านทุกวัน CDC ระบุว่าควรฆ่าเชื้อเมื่อมีคนป่วยหรือมีผู้ที่ภูมิคุ้มกันอ่อนแอในบ้าน ส่วนการทำความสะอาดจุดที่แตะบ่อย เช่น สวิตช์ไฟ ลูกบิด และท็อปครัว ให้ทำเป็นประจำและหลังแขกมา

สถานการณ์	ควรทำ
ไม่มีคนป่วย ทุกคนปกติ	ทำความสะอาดด้วยสบู่และน้ำ ฆ่าเชื้อเฉพาะห้องน้ำหรือจุดแตะบ่อยเป็นครั้งคราว
มีคนป่วยท้องเสียหรืออาเจียน	ล้างคราบก่อน แล้วฆ่าเชื้อโถ ที่จับ ก๊อก และพื้นรอบ ทุกวันจนหาย
ใครในบ้านภูมิคุ้มกันต่ำ ผู้สูงอายุ ทารก	ฆ่าเชื้อจุดแตะบ่อยสัปดาห์ละสองถึงสามครั้ง
เด็กเล็กคลานพื้น	ล้างพื้นด้วยน้ำยาปกติ ฆ่าเชื้อเฉพาะเมื่อมีการเปื้อนของเหลวจากร่างกาย
ของเล่นและที่นั่งของเด็ก	ล้างด้วยสบู่ เสร็จแล้วล้างน้ำตาม ไม่ต้องฆ่าเชื้อทุกครั้ง

ลำดับ 5 ขั้นที่ทำให้น้ำยาทำงานจริง

1. ใส่ถุงมือ เปิดประตูหน้าต่างหรือเปิดพัดลมให้อากาศถ่ายเท CDC ระบุให้ระบายอากาศทุกครั้งที่ใช้ผลิตภัณฑ์ในบ้าน
2. ทำความสะอาดพื้นผิวด้วยสบู่และน้ำ เช็ดจนมองไม่เห็นคราบ
3. ใช้น้ำยาฆ่าเชื้อตามฉลาก ฉีดหรือเช็ดให้เปียกทั่ว ไม่ต้องให้นองเป็นแอ่ง
4. ปล่อยทิ้งไว้ให้เปียกตลอดเวลาตามที่ฉลากกำหนด พื้นผิวต้องไม่แห้งก่อน ถ้าแห้งเร็วให้ฉีดหรือเช็ดซ้ำ
5. เช็ดหรือล้างออกตามฉลาก พื้นผิวที่สัมผัสอาหารหรือที่เด็กเอาเข้าปากต้องล้างน้ำสะอาดหลังฆ่าเชื้อ แล้วล้างมือ

เวลาที่ต้องรอ (contact time) เขียนอยู่บนฉลาก และพื้นผิวต้องเปียกต่อเนื่องตลอดช่วงนั้น CDC ระบุเรื่องนี้ชัดเจน ผลิตภัณฑ์ต่างกันใช้เวลาต่างกัน ตั้งแต่ไม่กี่นาทีถึงสิบนาที (ดูฉลากของแต่ละขวด)

ผสมน้ำยาฟอกขาวให้ถูกสูตร

น้ำยาฟอกขาวชนิดโซเดียมไฮโปคลอไรต์เป็นตัวฆ่าเชื้อที่หาง่ายและราคาถูก แต่ต้องผสมให้พอดี CDC กำหนดสูตรไว้ดังนี้ (สำหรับน้ำยาฟอกขาวธรรมดาไม่มีกลิ่นหอม ความเข้มข้นราว 5 ถึง 9 เปอร์เซ็นต์ของโซเดียมไฮโปคลอไรต์ และไม่ใช่ชนิดสำหรับซักผ้าหรือ splashless)

ปริมาณน้ำ	น้ำยาฟอกขาวที่ใช้
1 แกลลอน (ประมาณ 3.8 ลิตร)	5 ช้อนโต๊ะ (ราว 1/3 ถ้วยตวง)
1 ควอร์ต (ประมาณ 0.95 ลิตร)	4 ช้อนชา
ขวดสเปรย์ 500 มล. (คำนวณจากสูตรข้างบน)	ราว 2 ช้อนชา แล้วเติมน้ำจนครบ 500 มล.

ใช้น้ำอุณหภูมิห้อง ผสมใหม่ทุกวัน เพราะ CDC ระบุว่าหลัง 24 ชั่วโมงประสิทธิภาพลดลง ติดป้ายวันที่บนขวดสเปรย์ และเก็บให้พ้นแสงและความร้อน เมื่อใช้ให้ปล่อยบนพื้นผิวอย่างน้อย 1 นาทีและให้เปียกตลอดถ้าฉลากไม่ได้ระบุเวลา ตามที่ CDC กำหนดไว้

ตัวอย่างคำนวณสำหรับขวดสเปรย์ 500 มิลลิลิตรที่ใช้ในบ้าน: สูตร 4 ช้อนชาต่อ 1 ควอร์ต (ราว 950 มล.) ลดครึ่งหนึ่งเป็นราว 2 ช้อนชาต่อ 475 มล. ปัดเป็น 2 ช้อนชาต่อ 500 มล. ใช้ช้อนตวงที่แยกไว้ใช้กับน้ำยาโดยเฉพาะ ตวงน้ำยาลงขวดก่อนแล้วจึงเติมน้ำ เพื่อไม่ให้น้ำยาเข้มข้นกระเด็น และเขียนวันที่ผสมไว้บนขวด

ลำดับตัวอย่างเมื่อมีคนท้องเสียที่บ้าน

ลองดูห้องน้ำที่ลูกหลานเพิ่งอาเจียนหรือท้องเสีย (ลำดับสมมติ เพื่อให้เห็นเวลาของแต่ละขั้น)

ขั้น	ทำอะไร	เวลาโดยประมาณ
1	สวมถุงมือ เปิดหน้าต่างและพัดลมดูดอากาศ	1 นาที
2	เช็ดของเหลวส่วนใหญ่ด้วยกระดาษ ทิ้งใส่ถุงปิดปาก	2 นาที
3	ล้างบริเวณที่เปื้อนด้วยน้ำยาปกติและน้ำ	3 ถึง 5 นาที
4	ฉีดน้ำยาฆ่าเชื้อที่ฝาและขอบโถ ที่กดชักโครก ก๊อก ลูกบิดประตู	2 นาที
5	ปล่อยให้เปียกตามเวลาบนฉลาก ถ้าแห้งก่อนให้ฉีดซ้ำ	1 ถึง 10 นาทีตามฉลาก
6	เช็ดหรือล้างออกตามฉลาก ล้างมือด้วยสบู่	3 นาที

ผ้าและกระดาษที่ใช้เช็ดคราบรอบแรกให้ทิ้ง ไม้ถูพื้นและผ้าถูให้ซักแยกด้วยน้ำร้อนเท่าที่ผ้าทนได้ ไม่ปนกับผ้าอื่น

ข้อผิดพลาดที่ทำให้น้ำยาแพงแต่ไม่ได้ผล

ที่ทำ	ผลที่เกิด	แก้อย่างไร
ฉีดแล้วเช็ดทันที	น้ำยาไม่มีเวลาทำงาน	ปล่อยให้เปียกตามเวลาบนฉลาก
ฉีดบนพื้นผิวที่ยังมีคราบ	สิ่งสกปรกบังเชื้อ	ล้างก่อนเสมอ
ผสมน้ำยาเข้มกว่าสูตรเพราะ "ให้แรงขึ้น"	ไอระคายเคือง พื้นผิวเสียหาย ไม่ได้ฆ่าเชื้อดีขึ้น	ผสมตามสูตรที่ฉลากหรือ CDC ระบุ
เก็บน้ำยาผสมไว้ข้ามวัน	ประสิทธิภาพลด	ผสมใหม่ทุกวัน
ใช้ผ้าผืนเดียวทั้งบ้าน	พาเชื้อไปห้องอื่น	ผ้าหนึ่งผืนต่อหนึ่งห้อง หรือกระดาษทิ้ง
ฉีดในอากาศ	หายใจไอระคายเข้าไป ไม่ได้ฆ่าเชื้อบนพื้นผิว	เช็ดที่พื้นผิวโดยตรง

ถ้าไม่แน่ใจว่าขวดที่มีอยู่คือสูตรอะไร ให้หาชื่อสารสำคัญบนฉลากด้านหลังก่อนใช้ ชื่อการค้าอย่างเดียวบอกไม่ได้ว่าผสมน้ำได้หรือไม่ได้ และเวลาที่ต้องรอเท่าไร

น้ำยาฆ่าเชื้อสำเร็จรูปที่ขายตามท้องตลาดมีหลายสูตร เช่นสารกลุ่มควอเทอร์นารีแอมโมเนียม ไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์ หรือแอลกอฮอล์ ให้ทำตามฉลากของแต่ละสูตร ห้ามเอามาผสมกันหรือผสมกับน้ำยาฟอกขาวเองในถังเดียว

พื้นผิวไหนใช้อะไร

พื้นผิว	ทำอย่างไร	ระวัง
ลูกบิด สวิตช์ ก๊อกน้ำ ที่กดชักโครก	ล้างด้วยสบู่ แล้วเช็ดด้วยน้ำยาตามฉลากทิ้งไว้ตามเวลา	อย่าฉีดตรงสวิตช์ไฟ ฉีดใส่ผ้าก่อน
โถชักโครกและพื้นห้องน้ำ	ทำความสะอาด แล้วใช้น้ำยาที่ฉลากบอกว่าใช้ได้ ดูวิธีทำความสะอาดชักโครก	ห้ามผสมกับน้ำยาล้างห้องน้ำชนิดกรด
ท็อปครัวและเขียง	ล้างด้วยน้ำยาล้างจาน เช็ดแห้ง ใช้น้ำยาฆ่าเชื้อที่ฉลากบอกว่าปลอดภัยกับพื้นผิวสัมผัสอาหาร	ล้างน้ำตาม ให้แห้งก่อนวางอาหาร
พื้นห้อง	ถูด้วยน้ำยาถูพื้นก่อน ดูวิธีเลือกน้ำยาถูพื้น แล้วจุดที่เปื้อนจึงฆ่าเชื้อ	พื้นไม้และหินอ่อนเสียหายเมื่อโดนน้ำยาแรง
จอสัมผัส รีโมท คีย์บอร์ด	เช็ดตามคู่มือผู้ผลิตอุปกรณ์ ใช้ผ้านุ่มหมาด	อย่าฉีดตรง น้ำยาฟอกขาวทำให้ผิวด้านหรือกัดโลหะ
ผ้าม่าน โซฟาผ้า ที่นอน	ซักหรือทำความสะอาดตามฉลากผ้า ดูวิธีทำความสะอาดที่นอน	น้ำยาฆ่าเชื้อสำหรับพื้นผิวแข็งไม่เหมาะกับผ้า

โลหะบางชนิด เช่นสเตนเลสและอลูมิเนียม เสียหายถ้าสัมผัสบลีชนานหรือบ่อย ล้างน้ำตามหลังครบเวลาและเช็ดให้แห้ง

จุดที่ควรฆ่าเชื้อก่อน เมื่อจำเป็น

ถ้าต้องฆ่าเชื้อในบ้านที่มีคนป่วย ให้เริ่มจากพื้นผิวที่คนแตะบ่อยที่สุด เรียงตามลำดับ

1. ที่กดชักโครก ก๊อกน้ำ ที่แขวนผ้า และลูกบิดห้องน้ำ
2. ลูกบิดประตู ราวบันได สวิตช์ไฟ รีโมท
3. โต๊ะอาหาร ท็อปครัว ที่จับตู้เย็น
4. โต๊ะหัวเตียง ที่ชาร์จโทรศัพท์ ปากกา
5. พื้นเฉพาะส่วนที่เปื้อน

เริ่มจากที่สะอาดไปที่สกปรกและเปลี่ยนผ้าหรือกระดาษทุกพื้นที่ ถ้าใช้ผ้าเดียวทั้งบ้านจะเอาเชื้อจากห้องน้ำมาที่ครัว ผ้าที่ใช้แล้วให้ซักน้ำร้อนหรือทิ้ง

เก็บให้ปลอดภัย และกลิ่นแรงเกิน

CDC แนะนำให้เก็บน้ำยาทำความสะอาดและฆ่าเชื้อให้พ้นมือเด็กและสัตว์เลี้ยง และหลังใช้ต้องล้างมือ สิ่งที่ควรทำ

• ไม่ถ่ายน้ำยาใส่ขวดน้ำดื่มหรือภาชนะที่ไม่มีฉลาก
• แยกเก็บน้ำยาฟอกขาวจากน้ำยาล้างห้องน้ำคนละที่ ไม่เก็บใกล้กันในตู้เล็ก
• เปิดฝาและเทน้ำยาในที่อากาศถ่ายเท
• ผู้ที่เป็นหอบหืดหรือภูมิแพ้ ให้คนอื่นฆ่าเชื้อหรือใช้สูตรอ่อนกว่าและเปิดหน้าต่าง
• ถ้าน้ำยาเข้าตา ล้างด้วยน้ำสะอาดทันทีอย่างน้อยหลายนาที แล้วไปพบแพทย์พร้อมขวด

กลิ่นคลอรีนที่ฉุนหมายความว่ามีไอระเหยอยู่ ไม่ได้บอกว่าสะอาดกว่า ถ้าได้กลิ่นแรงเกินไป แสดงว่าผสมเข้มข้นกว่าสูตรหรือไม่ได้เปิดอากาศ

ใช้น้ำยาฆ่าเชื้อเท่าที่จำเป็น

งาน	ใช้	ห้าม
ห้องน้ำมีคนท้องเสีย	ล้างคราบ ฆ่าเชื้อที่กดชักโครกและก๊อกตามฉลาก ล้างมือ	ผสมน้ำยาสองชนิดให้ "แรงขึ้น"
ท็อปครัวหลังหั่นเนื้อดิบ	ล้างน้ำยาล้างจาน ล้างน้ำ แล้วฆ่าเชื้อตามฉลาก ล้างน้ำตาม	วางอาหารลงบนท็อปที่ยังเปียกน้ำยา
ลูกบิดและสวิตช์ในบ้านปกติ	เช็ดด้วยสบู่และน้ำ สัปดาห์ละครั้ง	ฉีดน้ำยาลงสวิตช์ไฟโดยตรง
ผสมบลีชไว้ใช้ทั้งสัปดาห์	ไม่ทำ ผสมใหม่ทุกวัน	เก็บเกิน 24 ชั่วโมง

เมื่อมีคนป่วยหนักในบ้านหรือสงสัยโรคติดต่อเฉพาะอย่าง ให้ถามแพทย์หรือสถานพยาบาลว่าต้องฆ่าเชื้อแบบใด และอ่านฉลากน้ำยาทุกขวดทุกครั้ง ตารางงานสะอาดทั้งบ้านดูที่ตารางทำความสะอาดประจำสัปดาห์ และเรื่องคราบราที่ไม่ควรแก้ด้วยการฉีดบลีชซ้ำๆ ดูวิธีกำจัดเชื้อราในบ้าน