ต้นไม้ในบ้านเลือกยังไงให้รอด แสง ความชื้น สัตว์เลี้ยง และกระถางที่ไม่เป็นปัญหา

ต้นไม้เป็นของแต่งบ้านที่ถูกที่สุดอย่างหนึ่ง และเป็นของที่ตายบ่อยที่สุดด้วย สมมติว่าซื้อต้นไม้ใบใหญ่มาวางมุมห้องที่ไม่มีแสง สามเดือนต่อมาอาจเหลือแต่กระถางเปล่ากับจานรองที่มีน้ำขัง ปัญหาไม่ได้อยู่ที่มือไม่เย็น แต่อยู่ที่เลือกต้นไม้ก่อนดูห้อง บทนี้ไล่ตามลำดับที่ควรตัดสินใจ แสงก่อน แล้วสัตว์เลี้ยง น้ำ น้ำหนัก และค่อยเลือกรูปทรง

วัดแสงห้องก่อนเลือกต้นไม้

ห้องเดียวกันมีแสงต่างกันหลายจุด ยืนในห้องช่วงสิบโมงและบ่ายสามโมงแล้วดูเงา ตารางนี้ใช้แยกจุดวางแบบคร่าว ๆ โดยไม่ต้องใช้เครื่องวัด

จุดในห้อง	ลักษณะแสง	ต้นไม้ที่เข้ากัน
ริมหน้าต่างทิศใต้หรือตะวันตก	แดดตรงหลายชั่วโมง ร้อนในช่วงบ่าย	ลิ้นมังกร ว่านหางจระเข้ กระบองเพชร ไม้อวบน้ำ
ใกล้หน้าต่างทิศเหนือหรือตะวันออก	แสงสว่างไม่โดนแดดแรง	พลูด่าง ฟิโลเดนดรอน เฟิร์นบางชนิด เปปเปอร์โรเมีย
กลางห้อง ห่างหน้าต่าง 2 ถึง 3 เมตร	เห็นเงาจาง ๆ	ซีแซด ลิ้นมังกร ต้นเงินไหลมา บางชนิดทนได้
มุมห้องมืดหรือห้องน้ำไม่มีหน้าต่าง	อ่านหนังสือไม่ได้โดยไม่เปิดไฟ	ไม่เหมาะกับไม้จริงระยะยาว ใช้ไฟปลูกต้นไม้หรือต้นไม้ปลอม

กฎง่ายคือ ถ้าอ่านหนังสือตรงจุดนั้นได้โดยไม่ต้องเปิดไฟตอนกลางวัน ต้นไม้ทนแสงน้อยพออยู่ได้ ถ้าอ่านไม่ได้ ต้นไม้จะค่อย ๆ ซีด ยืดยาว และทิ้งใบ

หน้าต่างที่ติดม่านทึบหรือฟิล์มกันแดดลดแสงลงมาก ดูตัวเลือกม่านที่ยังให้แสงเข้าได้ที่ชนิดของม่าน และถ้าห้องร้อนจนต้องปิดม่านทั้งวัน ต้นไม้จะอยู่ไม่ได้อยู่ดี แก้ที่ผ้าม่านกันแดด ที่ยังเปิดทางให้แสงอ่อนผ่าน

ต้นไม้ฟอกอากาศได้จริงไหม

ข้อนี้ต้องพูดตรง ๆ เพราะเป็นเหตุผลที่คนซื้อต้นไม้เข้าบ้านบ่อยที่สุด Cummings และ Waring ทบทวนงานวิจัยเรื่องการกำจัดสารอินทรีย์ระเหย หรือ VOC ด้วยต้นไม้ในกระถาง และสรุปว่าต้นไม้ในกระถางไม่ได้ปรับปรุงคุณภาพอากาศภายในอาคารในสภาพใช้งานจริง ผลที่เคยรายงานมาจากการทดลองในห้องปิดขนาดเล็ก และเมื่อนำมาคิดเทียบกับอัตราการระบายอากาศของบ้านจริง ต้นไม้ที่ต้องใช้มากจนเต็มห้องเป็นป่าจึงจะเทียบเท่าการเปิดหน้าต่างเล็กน้อย

สรุปได้ดังนี้

• ซื้อต้นไม้เพราะชอบสีเขียว ไม่ใช่เพราะหวังให้ลดฝุ่นหรือสารเคมีในห้อง
• ถ้ากังวลอากาศ ให้แก้ที่ต้นเหตุ เช่น ระบายอากาศ ลดควัน ลดสีและสารระเหยจากเฟอร์นิเจอร์ใหม่
• อย่าเพิ่มจำนวนกระถางเพื่อหวังผลฟอก เพราะมีแต่เพิ่มงานดูแลและเพิ่มความชื้นให้ห้อง

ต้นไม้ช่วยเรื่องความรู้สึกของห้อง ซึ่งเป็นเหตุผลที่ดีพออยู่แล้ว

ถ้าบ้านมีแมวหรือสุนัข ตรวจรายชื่อก่อนซื้อ

ASPCA เผยแพร่รายชื่อพืชที่เป็นพิษและไม่เป็นพิษต่อแมว และมีรายชื่อสำหรับสุนัขด้วย จากที่ผมตรวจรายชื่อแมว ต้นไม้ในบ้านที่นิยมหลายชนิดอยู่ฝั่งเป็นพิษ เช่น มอนสเตอร่า (ชื่อในรายการคือ Mother-in-Law) และพลูด่าง (Taro Vine หรือ Golden Pothos) แหล่งรองที่อ้างรายการนี้ระบุว่าสารพิษของกลุ่มนี้คือแคลเซียมออกซาเลตชนิดไม่ละลาย ทำให้ปากระคายเคือง น้ำลายไหล และอาเจียน อาการระดับนี้ไม่ใช่ทุกกรณีรุนแรง แต่ไม่ควรปล่อยให้สัตว์เลี้ยงเคี้ยว

ถ้าบ้านมี	ทำอะไร
แมวที่ชอบแทะใบไม้	ตรวจชื่อต้นไม้ทุกชนิดกับรายชื่อ ASPCA ก่อนซื้อ เลือกชนิดที่อยู่ในรายชื่อไม่เป็นพิษ
สุนัขที่ขุดดิน	ใช้กระถางหนักหรือมีฝาตาข่ายครอบหน้าดิน
เด็กเล็ก	วางสูงจากพื้น เกินมือเอื้อม ไม่ปลูกต้นที่มียางหรือหนาม
ไม่แน่ใจชื่อต้นไม้	ถ่ายรูปไปให้ร้านต้นไม้ระบุชื่อก่อน อย่าเดาจากชื่อการค้า

ถ้าสัตว์เลี้ยงเคี้ยวต้นไม้ที่ไม่แน่ใจ ให้โทรหาสัตวแพทย์ทันทีพร้อมชื่อต้นไม้หรือรูปถ่าย ไม่ต้องรอให้เกิดอาการ และข้อมูลในรายชื่อเป็นของ ASPCA ซึ่งเป็นองค์กรสหรัฐฯ ชื่อทางการค้าในไทยอาจต่างจากชื่อวิทยาศาสตร์ ให้ยึดชื่อวิทยาศาสตร์เป็นหลัก

น้ำขังในจานรอง จุดที่ยุงลายชอบ

ต้นไม้ในบ้านทำให้มีน้ำนิ่งมากขึ้น ได้แก่ แจกัน จานรองกระถาง และกระถางไม้น้ำ กรมควบคุมโรคแนะนำหลัก "3 เก็บ ป้องกัน 3 โรค" ข้อแรกคือเก็บบ้านไม่ให้มีมุมอับทึบ ล้างคว่ำภาชนะ และเปลี่ยนน้ำในกระถางหรือแจกันทุกสัปดาห์

สิ่งที่ทำได้ทันที

1. ไม่ใช้จานรองที่เก็บน้ำ ถ้าต้องมี ให้เทน้ำทิ้งทุกครั้งหลังรดน้ำประมาณครึ่งชั่วโมง
2. ต้นไม้ปลูกในน้ำ เช่น พลูด่างแช่แจกัน เปลี่ยนน้ำและล้างภาชนะทุกสัปดาห์ ถูผนังด้านในแจกันด้วย เพราะไข่ยุงเกาะติดข้างภาชนะ
3. ระเบียงและพื้นที่โล่งที่ฝนสาด ให้ตรวจจานรองหลังฝนตก
4. ถ้าต้องไปเที่ยวหลายวัน ให้ย้ายต้นไม้ที่ต้องมีน้ำขังไปไว้ในที่ร่ม หรือเทน้ำทิ้งก่อนออกจากบ้าน

การดูแลระบบรดน้ำอัตโนมัติหรือกระถางที่มีน้ำสำรองในตัวก็ต้องเปิดฝาตรวจเป็นประจำ ถ้ามีลูกน้ำให้เทน้ำทิ้งแล้วล้างภาชนะ

ดินชื้นและราในห้องแอร์

ห้องแอร์ปิดทึบมีอากาศไม่ถ่ายเทและดินกระถางแห้งช้า ดินที่ชื้นตลอดทำให้เกิดแมลงฝอย (fungus gnat) รากเน่า และราสีขาวหน้าดิน ผมแนะนำให้

• รดน้ำเมื่อดินแห้งถึงประมาณสองนิ้วแรก วัดด้วยนิ้วมือ ไม่รดตามตารางวัน
• ใช้กระถางที่มีรูระบายน้ำเสมอ ถ้าชอบกระถางสวยที่ไม่มีรู ให้ใส่กระถางพลาสติกมีรูไว้ข้างใน แล้วยกออกมารดน้ำที่อ่างล้างจาน
• ไม่วางต้นไม้ติดผนังที่เคยชื้น เพราะความชื้นจากกระถางทำให้ปัญหาเดิมแย่ลง ตรวจผนังตามที่ผนังชื้นและราขึ้น
• วางห่างเครื่องปรับอากาศและช่องลมเย็นโดยตรง ลมเย็นจัดทำให้ปลายใบไหม้

ถ้าคุณเริ่มเห็นราบนผนังหลังกระถาง อย่าเพิ่งโทษต้นไม้ ให้ตรวจก่อนว่าผนังชื้นจากรั่วหรือไม่ แล้วค่อยย้ายกระถาง

กระถางหนักกว่าที่คิด ระวังระเบียงและชั้นวาง

กระถางขนาดใหญ่ที่เต็มดินและเปียกน้ำหนักมาก ตัวเลขด้านล่างเป็นการประมาณคร่าว ๆ ใช้สำหรับตัดสินใจเท่านั้น

กระถาง	น้ำหนักเปียกโดยประมาณ	ข้อควรระวัง
กระถางพลาสติก 8 นิ้ว	2 ถึง 4 กก.	วางชั้นไม้หรือโต๊ะข้างได้
กระถางดินเผาหรือเซรามิก 12 นิ้ว	8 ถึง 15 กก.	ชั้นวางในครัวหรือชั้นลอยไม่ควรรับหลายใบ
กระถางไฟเบอร์ซีเมนต์ใหญ่พร้อมไม้พุ่ม	30 ถึง 60 กก. ขึ้นไป	คิดน้ำหนักระเบียงและพื้นห้องคอนโดก่อน
ชั้นวางต้นไม้ผนัง	ตามที่ผู้ผลิตกำหนด	ผนังยิปซัมยึดด้วยพุกที่ไม่เหมาะจะดึงหลุดได้

ถ้าระเบียงคอนโดจะวางกระถางหนักมากหลายใบ ให้เช็กกฎนิติบุคคลและน้ำหนักบรรทุกของพื้น ผนังเบาอย่างยิปซัมไม่เหมาะแขวนกระถางหนัก ดูข้อจำกัดที่ผนังยิปซัม และไอเดียการจัดระเบียงในที่ตกแต่งระเบียง

รดน้ำแล้วจานรองเต็ม ให้ยกกระถางไปรดที่อ่างล้างจานหรือห้องน้ำ รอน้ำหยดหมดค่อยวางกลับ ไม่ต้องมีจานรองเลย

งบและเวลาดูแลที่ควรคิดไว้ล่วงหน้า

ต้นไม้ไม่ได้จบที่ราคาต้นเดียว ผมแนะนำให้คิดต้นทุนเริ่มต้นและเวลาต่อสัปดาห์ก่อนซื้อหลายต้น ตัวเลขต่อไปนี้เป็นการประมาณ

รายการ	ประมาณ	หมายเหตุ
ต้นไม้ขนาดกลางหนึ่งต้น	150 ถึง 800 บาท	ต้นใหญ่หรือชนิดแปลกราคาสูงกว่านี้มาก
กระถางมีรูพร้อมจานรองหรือกระถางซ้อน	100 ถึง 600 บาท	ราคากระถางมักสูงกว่าต้นไม้
ดินปลูกและปุ๋ยละลายช้า	100 ถึง 300 บาท	ใช้ได้หลายครั้ง
ไฟปลูกต้นไม้สำหรับมุมมืด	400 ถึง 1,500 บาท	เปิดวันละหลายชั่วโมง ดูตามคู่มือผู้ผลิต
เวลาดูแล	10 ถึง 20 นาทีต่อสัปดาห์	รดน้ำ เช็ดใบ หมุนกระถางให้ได้รับแสงทั่ว

ถ้าไม่มีเวลาแม้แต่ยี่สิบนาทีต่อสัปดาห์ ให้เริ่มจากต้นเดียวที่ทนแล้งอย่างลิ้นมังกรหรือซีแซด แล้วค่อยเพิ่มเมื่อดูแลได้สม่ำเสมอ การซื้อหกต้นพร้อมกันแล้วดูแลไม่ไหวทำให้ต้นไม้ตายและเสียค่ากระถางไปเปล่าๆ

การจัดวางที่ทำให้ดูดีแม้ต้นไม้ไม่ใหญ่

ต้นไม้ที่ดูดีไม่ได้มาจากจำนวน แต่มาจากการจัดวาง สามหลักที่ใช้ได้

• วางเป็นกลุ่มคี่ เช่นสามกระถางที่สูงต่างกัน แทนวางกระจายทีละใบ
• ต้นไม้ใหญ่หนึ่งต้นที่มุมห้องให้จุดสนใจ เลือกต้นที่เหมาะกับแสงของมุมนั้นจริง
• ใช้โทนกระถางสองสีไม่เกิน ห้องจะดูเรียบแม้ต้นไม้หลายชนิด

ห้องเล็กควรเลือกต้นไม้แนวตั้งมากกว่าต้นแผ่กว้าง และไม่วางกีดทางเดิน ดูเทคนิคพื้นที่ที่เฟอร์นิเจอร์สำหรับห้องเล็ก ส่วนต้นไม้ภายนอกบ้านอ่านที่จัดสวนหน้าบ้าน

ต้นไม้ปลอมเหมาะเมื่อไร

ต้นไม้ปลอมไม่ใช่ทางเลือกที่แย่ ในห้องไม่มีแสง ห้องน้ำปิด หรือบ้านที่ไม่มีเวลาดูแล ต้นไม้ปลอมเหมาะกว่าต้นจริงที่ตายใน 2 เดือน ข้อเสียคือสะสมฝุ่นต้องเช็ด และถ้าคุณภาพต่ำจะเห็นว่าเป็นพลาสติกชัดเจน ลองผสมกัน ต้นจริงตรงจุดที่มีแสง ต้นปลอมตรงจุดที่ไม่มี

ตัวเลือก	ข้อดี	ข้อเสีย
ต้นไม้จริง	มีชีวิตชีวา เปลี่ยนตามฤดู	ต้องมีแสง น้ำ เวลา และมีเรื่องน้ำขัง
ต้นไม้ปลอม	ไม่ตาย วางที่มืดได้	ฝุ่นจับ ต้องเช็ด อายุสีซีด
ไม้แห้งหรือกิ่งไม้ในแจกัน	ใช้ง่าย ไม่มีน้ำขัง	ฝุ่นจับและเปราะ

ก่อนซื้อต้นไม้ ถามสิ่งนี้กับตัวเอง

• จุดที่จะวางอ่านหนังสือได้โดยไม่เปิดไฟตอนกลางวันหรือไม่
• ชนิดนี้ปลอดภัยกับสัตว์เลี้ยงและเด็กในบ้านตามรายชื่อ ASPCA หรือไม่
• กระถางมีรูระบายน้ำไหม และจะรดน้ำที่ไหนโดยไม่ให้น้ำขังจานรอง
• น้ำหนักกระถางเมื่อเปียกเกินที่ชั้นหรือระเบียงรับได้หรือไม่
• ผนังหลังกระถางแห้งและไม่มีราอยู่เดิมหรือไม่
• ถ้าไปเที่ยวห้าวัน ต้นนี้อยู่ได้ไหม

ถ้าข้อใดตอบไม่ได้ เลื่อนการซื้อไปก่อน ต้นไม้ที่เหมาะกับห้องหนึ่งต้นอยู่ได้เป็นปี ต้นที่ซื้อตามรูปมักอยู่ได้ไม่กี่เดือน