วิธีอุ้มทารกแรกเกิด ประคองคอลูกให้ถูกใน 4 ท่าที่ใช้ได้จริง

มือหนึ่งประคองศีรษะและคอ อีกมือรองก้น แล้วยกลูกเข้าหาตัวช้า ๆ นี่คือหลักของการอุ้มทารกแรกเกิดทุกท่า ที่เหลือเป็นเรื่องเลือกท่าให้เหมาะกับสิ่งที่กำลังทำอยู่ ให้นม เรอ ปลอบ หรือเดินไปมา

ทารกแรกเกิดไม่ได้เปราะบางจนต้องกลัวแตะ แต่ศีรษะหนักเมื่อเทียบกับลำตัวและคอยังเกร็งทรงตัวเองไม่ได้ ถ้ามือคุณมั่นคงและเคลื่อนไหวช้า ลูกจะรู้สึกปลอดภัยเร็วกว่าที่คิด ความมั่นใจของผู้อุ้มมาจากการทำซ้ำ หลายคนอุ้มลูกคนแรกเก้ ๆ กัง ๆ ในสัปดาห์แรกและคล่องขึ้นภายในเดือนเดียว

ก่อนแตะตัวลูก: สามสิ่งที่ทำได้ใน 20 วินาที

1. ล้างมือด้วยสบู่ ทารกแรกเกิดภูมิคุ้มกันยังไม่พร้อม มือผู้ใหญ่จึงเป็นทางเข้าหลักของเชื้อ
2. ถอดสิ่งที่ครูดหรือแหลม เช่น นาฬิกาเรือนแข็ง สร้อยห้อย เข็มกลัด และตรวจว่าเล็บไม่คม เพราะผิวทารกบางและเกาหน้าตัวเองได้ง่ายอยู่แล้ว
3. บอกลูกก่อน ใช้เสียงเบา ๆ และสบตา การถูกยกขึ้นโดยไม่ทันตั้งตัวทำให้ลูกสะดุ้ง ตัวเกร็ง และร้อง

ถ้าอุ้มหลังกินข้าวเสร็จหรือมีมือเปียก ให้เช็ดมือให้แห้งก่อน มือลื่นเป็นสาเหตุของอุบัติเหตุหลุดมือที่ป้องกันได้ง่ายที่สุด

ยกลูกขึ้นจากที่นอนทีละขั้น

คนที่ลังเลที่สุดคือตอนยกลูกครั้งแรกจากเตียงหรือเปล ลำดับนี้ช่วยได้

1. ยืนชิดที่นอน ก้มเข่าเล็กน้อย ไม่ก้มเอวอย่างเดียว
2. สอดมือข้างหนึ่งไว้ใต้ศีรษะและคอ ให้นิ้วโอบด้านหลังศีรษะ
3. สอดมืออีกข้างใต้ก้นและสะโพก
4. ยกขึ้นพร้อมกัน เบามือ ให้ศีรษะไม่ตกไปด้านหลัง
5. ดึงลูกเข้าแนบอกก่อนยืนตรง เมื่อลูกใกล้ตัวคุณ น้ำหนักจะกดที่ลำตัวคุณแทนแขน
6. ปรับเป็นท่าที่ต้องการ โดยให้มือใดมือหนึ่งรองศีรษะอยู่เสมอ ไม่ปล่อยทั้งสองมือพร้อมกัน

ห้ามยกลูกโดยจับใต้รักแร้แล้วดึงขึ้น เพราะศีรษะจะตกไปด้านหลังและลูกที่คอยังไม่แข็งไม่มีกล้ามเนื้อรั้งไว้ได้

4 ท่าที่เหมาะกับทารกแรกเกิด

ศูนย์กายภาพบำบัด คณะกายภาพบำบัด มหาวิทยาลัยมหิดล จัดท่าอุ้มช่วง 0-3 เดือนที่คอยังไม่แข็งเป็นท่าไกวเปลกับท่าพาดบ่า ส่วนท่านั่งหันหน้าออกใช้เมื่ออายุ 3 เดือนขึ้นไป ตารางนี้รวมท่าที่พ่อแม่ใช้บ่อยพร้อมจังหวะที่เหมาะ

ท่า	วิธี	ใช้เมื่อ	ระวัง
ไกวเปล	ศีรษะอยู่ในข้อพับแขน แขนท่อนล่างรองหลัง มืออีกข้างรองก้น ลูกอยู่ระดับอก	ให้นม ปลอบ มองหน้ากัน	ข้อพับแขนต้องไม่สูงกว่าลำตัวลูกจนหน้าอุดผ้า
พาดบ่า	ลูกอยู่ตั้งแนบบ่า มือหนึ่งรองศีรษะและคอ อีกมือรองก้น	เรอหลังกินนม	ห้ามให้ศีรษะตกไปด้านหลังบ่า
ฟุตบอล	ลูกนอนบนท่อนแขนข้างลำตัว ศีรษะอยู่ฝ่ามือ ขาซุกใต้ข้อศอก	ผู้เลี้ยงมือเดียว หรือแม่หลังผ่าคลอดที่เลี่ยงแรงกดหน้าท้อง	ใช้หมอนรองแขนเมื่ออุ้มนาน
นั่งหันหน้าออก	ลูกนั่งพิงอก มือหนึ่งรองก้น อีกมือกอดหน้าอก	อายุ 3 เดือนขึ้นไปที่คอแข็งแล้ว	ไม่ใช้กับทารกที่หัวยังตกไปข้างหน้า

ท่าฟุตบอลเป็นท่าที่นิยมในการให้นม ดูตำแหน่งลูกดูดนมเพิ่มเติมที่ ท่าให้นมลูก ส่วนท่าพาดบ่าคือท่าเดียวกับที่ใช้ช่วยให้ลูกเรอ อ่านขั้นตอนเต็มที่ วิธีทำให้ลูกเรอ

เด็กชันคอได้เมื่อไร แล้วเริ่มผ่อนการประคองได้ตอนไหน

CDC ระบุว่าเด็กส่วนใหญ่ถือศีรษะนิ่งโดยไม่ต้องพยุงเมื่ออุ้มตั้งได้ราว 4 เดือน และยันตัวขึ้นด้วยศอกเมื่อนอนคว่ำ ฉะนั้นจนถึงเวลานั้นให้ถือว่าคอทุกวันต้องมีมือประคอง

ช่วงรอยต่อ 3-4 เดือน ลูกจะเริ่มยกหัวได้นานขึ้นเป็นช่วง ๆ แล้วหมดแรงกะทันหัน ดูว่าลูกพร้อมหรือยังจากท่าพาดบ่า ถ้าหัวลูกตั้งนิ่งโดยไม่โยกไปมาแม้คุณแค่วางมือแตะเบา ๆ ค่อยลดแรงประคองลง แต่ยังไม่ต้องปล่อยทั้งหมด อ่านการฝึกคอและสัญญาณว่าล่าช้าที่ ลูกคอแข็งเมื่อไร

วางลูกลง: ขั้นตอนที่มักทำให้ลูกตื่น

การวางลูกที่หลับแล้วทำให้พ่อแม่หลายคนเสียเวลาที่สุด ลูกหลับสนิทในอ้อมแขนแล้วสะดุ้งทันทีที่แผ่นหลังแตะที่นอน

• ค้อมตัวลงจนลูกเกือบแตะที่นอนก่อนค่อยปล่อย อย่าปล่อยจากความสูง
• ก้นลงก่อน แล้วค่อยหลัง แล้วศีรษะ ขณะที่มือรองศีรษะยังไม่ดึงออก
• ค้างมืออยู่ใต้ตัวลูกสัก 10-20 วินาที ให้ความอบอุ่นยังอยู่
• ถ้าลูกสะดุ้ง แล้วแขนสะบัดออก (รีเฟล็กซ์ตกใจ ซึ่งเป็นเรื่องปกติ) ให้วางมือบนอกเบา ๆ แล้วรอ
• วางนอนหงายบนที่นอนราบแข็ง ตามแนวทางนอนปลอดภัย ไม่ปล่อยให้หลับต่อบนบ่าหรือโซฟา

ผ้าห่อตัวกระชับพอดีช่วยลดการสะดุ้ง แต่ต้องไม่รัดสะโพกแน่น ถ้าสงสัยเรื่องการดูแลช่วงแรกทั้งหมด คู่มือดูแลทารกแรกเกิด รวมเรื่องห่อตัวและการนอนไว้ให้

ให้ญาติหรือแขกที่มาเยี่ยมอุ้ม: กติกาที่พูดได้สุภาพ

หลายบ้านมีเรื่องนี้ที่พ่อแม่เกรงใจ ผู้ใหญ่ที่เลี้ยงลูกมาแล้วมักอุ้มเก่ง แต่แขกบางคนไม่เคยอุ้มทารกเล็ก ลองตั้งกติกาสั้น ๆ ไว้ก่อน

• ล้างมือหรือใช้เจลแอลกอฮอล์ก่อนอุ้ม และคนที่ป่วยเป็นหวัดหรือไอ งดก่อน
• นั่งลงก่อนรับลูก ไม่ยืนอุ้ม เพราะถ้ามือพลาดลูกจะไม่ตกจากที่สูง
• คนรับต้องเห็นว่ามือประคองศีรษะแล้ว คุณจึงปล่อย
• ไม่เขย่าตัวเล่น ไม่โยนขึ้นลงเล่น ไม่ใช้นิ้วจิ้มแก้ม
• ไม่จูบหน้าหรือปากทารกโดยตรง
• ลูกเริ่มงอแงเมื่อไร ให้รับคืนทันที ไม่ต้องรอให้ร้อง

AAP แนะนำให้บอกทุกคนที่ดูแลลูก ทั้งพ่อแม่ พี่เลี้ยง ญาติ พี่น้องที่โตกว่า และเพื่อนบ้าน ให้รู้ว่าการเขย่าหรือกระแทกศีรษะทารกอันตรายแค่ไหน ถ้าผู้ใหญ่ในบ้านคุ้นกับการ "เขย่าให้หลับ" ให้บอกตรง ๆ ว่าหมอไม่ให้ทำ

ท่าและนิสัยที่ควรเลี่ยง

ที่มักทำ	ทำไมไม่ควร	ทำแทน
ยกลูกด้วยการจับใต้รักแร้	ศีรษะและคอตกไปด้านหลัง	สอดมือใต้ศีรษะและก้นเสมอ
เขย่าตัวให้หลับ	AAP ระบุว่าการเขย่าอาจทำให้สมองได้รับบาดเจ็บ ตาบอด หูหนวก ชัก หรือเสียชีวิต	โยกเบา ๆ เดินไปมา กระซิบเสียงต่ำ
โยนเล่นขึ้นลง	กระชากศีรษะและสมองภายใน	อุ้มชูใกล้ตัว เดินช้า ๆ
อุ้มแล้วใช้โทรศัพท์มือถือสองมือ	ละสายตาและมือจากลูก	วางลูกบนที่นอนถ้าต้องใช้สองมือ
อุ้มข้ามบันไดขณะเหนื่อยหรือง่วงมาก	หกล้มพร้อมลูก	วางลูกที่ปลอดภัยก่อน หรือให้คนอื่นอุ้ม
ห่อให้ร้อนเกินแล้วอุ้มนาน	ตัวร้อนเหงื่อออก	ลดชั้นผ้า ดูคอและหลังว่าไม่เปียก

เมื่อลูกร้องไม่หยุดจนคุณใกล้หมดแรง

ทารกบางคนร้องโยเยหลายชั่วโมงต่อวัน โดยเฉพาะช่วงเย็น CDC บอกว่าเด็กร้องหนักที่สุดในไม่กี่เดือนแรกและดีขึ้นเมื่อโตขึ้น โดยช่วงที่ร้องมากอยู่ประมาณ 4-20 สัปดาห์ และ AAP ระบุว่าทารกสุขภาพดีร้องได้ 1-2 ชั่วโมงต่อวันหรือมากกว่า การร้องไม่ได้แปลว่าลูกไม่ชอบคุณ

ลำดับที่ใช้ได้จริง

1. ตรวจพื้นฐาน: ผ้าอ้อมเปียกไหม หิวไหม ตัวร้อนหรือมีไข้ไหม ไม่สบายตัวจากเสื้อผ้าหรือไม่ ถ้ามีไข้ในทารกเล็กให้ไปพบแพทย์
2. ลองปลอบ ห่อตัว แนบอกเปลือยแบบเนื้อแนบเนื้อ ให้ดูดจุกหลอก โยกเบา ๆ ร้องเพลงเสียงต่ำ
3. ถ้าตัวคุณเริ่มโกรธหรือสั่น ให้วางลูกบนเปลหรือที่นอนที่ไม่มีหมอนตุ๊กตา เดินออกจากห้อง 10-15 นาที
4. ทำอะไรให้ตัวเองสงบ หายใจลึก ฟังเพลง โทรหาคนที่ช่วยได้ และกลับไปเช็กลูกโดยยังไม่ต้องอุ้มจนกว่าจะใจเย็น (CDC แนะนำเช็กลูกทุก 5-10 นาที)
5. ถ้าลูกร้องผิดปกติ ปลอบไม่ได้เลยทั้งวัน หรือมีอาการอื่นร่วม โทรถามแพทย์

ถ้าลูกร้องหลังกินนมและมีลมในท้อง อ่านเพิ่มที่ ลูกท้องอืดมีลม

อุ้มลูกแล้วไม่ปวดหลัง: ท่าของผู้อุ้ม

ทารกแรกเกิดหนักราว 3 กิโลกรัม แต่อุ้มวันละ 5-8 ชั่วโมงสะสมได้เป็นปัญหา ศูนย์กายภาพบำบัด มหาวิทยาลัยมหิดล แนะนำให้ยืนหลังตรง แขม่วท้อง ไม่แอ่นหลัง ไหล่ผ่อนคลาย น้ำหนักลงเท้าสองข้างเท่ากัน และอุ้มลูกชิดตัว

ตอนยกลูกจากพื้นหรือเตียงเตี้ย ให้ยืนใกล้ลูก วางเท้าหน้าหลังหรือกว้างเท่าไหล่ งอเข่าแทนงอเอว ไม่บิดตัว ผ่อนลมหายใจออกตอนยก ไม่กลั้นหายใจ แล้วค่อยยืดตัวขึ้นช้า ๆ

คุณแม่หลังผ่าคลอดต้องระวังแรงกดที่แผลหน้าท้อง ใช้ท่าฟุตบอลหรือหมอนรองแขนเพื่อไม่ให้ลูกทับแผล และขอให้คนอื่นยกลูกจากพื้นต่ำแทนในสัปดาห์แรก ดูการดูแลแผลที่ การดูแลแผลผ่าคลอด

ลูกบอกอะไรเวลาอุ้ม และเมื่อไรต้องพบแพทย์

ลูกที่อุ้มแล้วสบายจะตัวนิ่มผ่อนคลาย มือหรือนิ้วกำหลวม ๆ สบตาหรือหลับ ถ้าตัวแอ่นโก่งเกร็ง ร้องแหลมเมื่อถูกจับท่าใดท่าหนึ่ง หรือแขนขาข้างหนึ่งไม่ขยับ ให้บันทึกและถามกุมารแพทย์

พาไปโรงพยาบาลทันที หรือโทร 1669 เมื่อ

• ลูกซึมมาก ปลุกไม่ตื่น หรือตัวอ่อนปวกเปียกผิดปกติ
• หายใจลำบาก หายใจเร็วผิดปกติ ริมฝีปากหรือหน้าเขียว
• ชัก หรือตัวเกร็งเป็นจังหวะ
• ศีรษะถูกกระแทกแล้วอาเจียนซ้ำ ร้องไม่หยุด หรือกระหม่อมโป่ง
• ตกจากที่สูง แม้ดูเหมือนปกติ ก็ควรให้แพทย์ตรวจ

ถ้าต้องจำแค่ห้าข้อ

ข้อ	จำสั้น ๆ
1	ล้างมือ ถอดของครูดก่อนอุ้ม
2	มือหนึ่งรองศีรษะและคอ อีกมือรองก้น
3	ยกช้า ๆ และดึงเข้าชิดอก
4	ท่าไกวเปลหรือพาดบ่า จนกว่าคอจะแข็งราว 4 เดือน
5	หงุดหงิดเมื่อไรให้วางลูกบนที่นอนปลอดภัย แล้วเดินออกไปพักก่อน

ถ้าอุ้มแล้วยังไม่มั่นใจ ขอให้พยาบาลที่โรงพยาบาลสอนตอนก่อนกลับบ้าน หรือถามพยาบาลที่คลินิกเด็กดีตอนนัดครั้งแรก เพราะการได้ลองอุ้มโดยมีคนดูอยู่ช่วยได้มากกว่าอ่านอย่างเดียว