เลี้ยงแฮมสเตอร์สำหรับมือใหม่ กรง ความร้อน และสัปดาห์แรกที่ต้องผ่าน

ถ้าจะเลี้ยงแฮมสเตอร์ให้ได้ผล ให้เริ่มจากรู้ว่าน้องมีชีวิตอยู่กับเราราว 2 ปี ตื่นเต็มที่ตอนกลางคืน ไม่ชอบถูกจับ และเป็นสัตว์ที่ร้อนง่ายมาก เรื่องกรงใหญ่ ล้อวิ่งแบบทึบ ห้องแอร์ และการปล่อยให้น้องอยู่เงียบๆ ในสามวันแรก ตัดสินว่าน้องจะแข็งแรงและเชื่องหรือเครียดและกัดมากกว่าเรื่องราคาตัวหรือสีขน

ซีเรียนหรือพันธุ์แคระ เลือกก่อนไปร้าน

ร้านสัตว์เลี้ยงมักตั้งตู้ที่มีแฮมสเตอร์ตัวเล็กหลายตัวอยู่รวมกัน ซึ่งทำให้มือใหม่คิดว่าเลี้ยงรวมกันได้ ความจริงแล้วพันธุ์ที่พบบ่อยมีนิสัยต่างกันพอสมควร

พันธุ์	ขนาดโดยทั่วไป	อยู่รวมกันได้ไหม	จับเลี้ยงง่ายแค่ไหน
ซีเรียน (โกลเด้น, ทีดี้แบร์)	ตัวใหญ่สุด เท่ากำปั้น	ไม่ได้ ต้องแยกตัวเดียว	ค่อนข้างง่าย ถ้าจับตั้งแต่เล็ก
วินเทอร์ไวท์ และแคมป์เบลล์	เล็กลงมา ราวครึ่งหนึ่งของซีเรียน	บางคู่ได้ ถ้าโตมาด้วยกันและเข้ากัน	ปานกลาง ตื่นตกใจง่ายกว่าซีเรียน
โรโบรอฟสกี้	เล็กที่สุด วิ่งไว	ไม่แนะนำสำหรับมือใหม่	ยาก เหมาะกับการดูมากกว่าจับ
ไชนีส	ตัวเรียว หางยาวกว่า	แยกเลี้ยงดีกว่า	ปานกลาง

VCA Animal Hospitals ระบุว่าซีเรียนเป็นพันธุ์ที่เลี้ยงกันบ่อยที่สุด และพันธุ์แคระตื่นเต้นง่ายกว่าจึงจับยากกว่า ส่วน RSPCA แนะนำว่าซีเรียนและไชนีสเลี้ยงตัวเดียวดีกว่า ส่วนพันธุ์แคระอาจอยู่เป็นคู่หรือเป็นกลุ่มได้ถ้าเริ่มเลี้ยงด้วยกันตั้งแต่เล็กและเข้ากันดี แม้เป็นอย่างนั้นก็ควรมีกรงสำรองไว้แยกทันทีที่เริ่มกัดกัน

ถ้าไม่เคยเลี้ยงมาก่อน ซีเรียนตัวเดียวคือทางเลือกที่ง่ายที่สุด เพราะไม่มีปัญหาเรื่องทะเลาะ ไม่ต้องสงสัยว่าตัวไหนกินอะไรเท่าไร และตัวใหญ่พอให้ถือได้มั่นคง ถ้าอยากได้พันธุ์แคระ ให้ถามร้านว่าอายุเท่าไร เป็นเพศอะไร และมาจากครอกเดียวกันหรือไม่ แล้วเตรียมกรงสำรองไว้ตั้งแต่วันแรก

ชีวิตสั้น ตื่นกลางคืน และไม่ใช่สัตว์ที่ชอบให้กอด

แฮมสเตอร์ที่เลี้ยงในบ้านมีอายุราว 18 ถึง 24 เดือน บางตัวถึง 36 เดือน ตามข้อมูลของ VCA ซึ่งหมายความว่าเด็กที่ขอเลี้ยงตอนอายุ 8 ขวบอาจต้องเจอการสูญเสียก่อนจบชั้นประถม เจ้าของควรบอกเรื่องนี้กับเด็กตั้งแต่ก่อนรับน้องมา

เรื่องเวลา แฮมสเตอร์ตื่นช่วงค่ำถึงดึกและวิ่งล้อเสียงดังได้ทั้งคืน ถ้ากรงอยู่ในห้องนอนแล้วเป็นคนนอนเบา ย้ายกรงไปห้องที่ไม่มีใครนอนใกล้ตั้งแต่แรก การปลุกน้องตอนกลางวันเพื่อเล่นทำให้น้องตกใจและกัดได้ VCA ระบุว่าแฮมสเตอร์กัดเมื่อตกใจหรือถูกจับแน่น และไม่ควรปล่อยให้อยู่กับเด็กเล็กโดยไม่มีผู้ใหญ่ดู

บ้านที่มีแมวหรือสุนัข ต้องวางกรงในห้องที่ปิดประตูได้ Merck Veterinary Manual เตือนว่าแฮมสเตอร์ถูกเหยียบง่าย และถูกสุนัขหรือแมวทำร้ายได้ ตั้งกรงให้สูงจากพื้นและห่างจากที่ที่แมวกระโดดขึ้นได้ ใครที่เพิ่งเริ่มเลี้ยงแมวและยังอยู่ในช่วงปรับตัว ดูภาพรวมได้ที่ คู่มือเลี้ยงแมวสำหรับมือใหม่ แล้วเลื่อนเวลารับแฮมสเตอร์ออกไปจนแมวเข้าที่

กรงที่ใหญ่พอ และของที่ต้องมีข้างใน

กรงเล็กพลาสติกสีสดที่ขายพร้อมท่อเชื่อมต่อเป็นสิ่งที่มือใหม่ซื้อกันบ่อยที่สุด และเล็กเกินไปสำหรับน้องแทบทุกตัว Merck ให้เกณฑ์ขั้นต่ำว่ากรงต้องสูงอย่างน้อย 15 ซม. และ 20 ซม. ขึ้นไปจะดีกว่า เพราะใส่วัสดุรองนอนได้หนาพอให้ขุด พื้นต้องเป็นพื้นทึบ ไม่มีขอบคมหรือไม้ที่น้องแทะได้ ส่วน RSPCA เตือนว่าพื้นตาข่ายลวดทำให้เท้าเป็นแผล และแนะนำกรงที่ฝาปิดสนิท ซี่ลวดหรือผนังสแตนเลส

ตัวเลขพื้นที่กรงมีหลายสำนัก หลักที่ใช้ได้คือให้พื้นกว้างเท่าที่บ้านวางได้ และกรงแบบถังแก้วหรือพลาสติกใสยาวราว 100 ซม. ลึกราว 50 ซม. เป็นจุดเริ่มต้นที่สบายสำหรับซีเรียน ตัวเลขนี้เป็นแนวปฏิบัติจากองค์กรสวัสดิภาพสัตว์บางแห่งในต่างประเทศ ไม่ใช่กฎหมาย แต่ช่วยให้ตัดกรงเล็กที่ไม่เหมาะออกไปได้ทันที

ของที่ต้องมี	เลือกแบบไหน	เหตุผล
วัสดุรองนอน	กระดาษอัดเม็ด หรือกระดาษฉีก ใส่หนาให้ขุดได้	Merck ระบุว่าไม้ซีดาร์และไม้สนอาจเป็นพิษ ให้หลีกเลี่ยง
วัสดุทำรัง	กระดาษทิชชูไม่พิมพ์ลาย ฉีกเป็นเส้น	ห้ามใช้ปุยสำลี เพราะพันนิ้วเท้าได้
บ้านซ่อน	อย่างน้อยหนึ่งหลัง ทึบ มีทางเข้าออกกว้างพอ	RSPCA แนะนำให้มีที่ซ่อนอย่างน้อยหนึ่งแห่งต่อหนึ่งตัว
ล้อวิ่ง	พื้นทึบ ไม่เป็นซี่ ใหญ่พอให้หลังไม่โก่ง	พื้นซี่ทำให้นิ้วเท้าบาดเจ็บ ตามคำแนะนำของ Merck
ขวดน้ำ	แบบลูกกลิ้งหรือหัวจุก ติดผนังสูงเท่าปากน้อง	ล้างทุกวันและเช็กว่าหัวไม่ตัน
ชามอาหาร	เซรามิกหนัก ล้มยาก	ล้างง่าย ไม่โดนแทะ
ของแทะ	ไม้กระดานเล็กที่ปลอดภัย	ฟันหน้างอกตลอดชีวิต ต้องมีของให้ขบ

ล้อวิ่งเป็นของชิ้นเดียวที่มือใหม่มักประหยัดไม่ได้ เพราะน้องวิ่งคืนละหลายกิโลเมตร ซื้อล้อพื้นทึบขนาดใหญ่ตั้งแต่แรกดีกว่าเปลี่ยนซ้ำ ลูกบอลวิ่งใช้ได้ถ้าขนาดพอดี มีช่องอากาศ และปิดสนิท ให้จำกัดเวลาไม่เกินช่วงสั้นๆ และต้องมีคนดูตลอด

กรงเล็กเกินไป ล้อพื้นลวด และวัสดุรองนอนบาง เป็นสามข้อที่ควรแก้ก่อน วัสดุที่หนาพอให้น้องขุดอุโมงค์ได้ตามสัญชาตญาณ แทนที่จะแทะซี่กรงทั้งคืน

ความร้อนของเมืองไทย ข้อที่เจ้าของมือใหม่ประเมินต่ำที่สุด

Merck ระบุอุณหภูมิที่เหมาะกับแฮมสเตอร์ไว้ราว 18 ถึง 26 องศาเซลเซียส VCA บอกชัดว่าแฮมสเตอร์ไม่ทนความร้อน เมืองไทยมีหลายเดือนที่ห้องไม่เปิดแอร์ร้อนกว่านั้นมาก จึงตัดสินได้เลยว่าถ้าบ้านไม่มีห้องที่คุมอุณหภูมิได้ ให้รอก่อน

สิ่งที่ทำได้จริง ได้แก่

1. วางกรงในห้องแอร์ที่เปิดตลอดวัน ตั้งค่าไว้ราว 25 ถึง 26 องศา วางเทอร์โมมิเตอร์ไว้ระดับเดียวกับกรง
2. อย่าตั้งกรงใกล้หน้าต่างที่แดดส่อง หรือใกล้ลมแอร์พ่นตรง RSPCA เตือนให้เลี่ยงแดดตรงและลมโกรก
3. ไฟดับหรือแอร์เสียกลางวัน ให้ย้ายกรงไปที่เย็นที่สุดของบ้านทันที วางกระเบื้องเย็นให้น้องนอนทับ แต่ไม่วางน้ำแข็งสัมผัสตัวโดยตรง
4. ถ้าน้องนอนแผ่ ตัวร้อน ซึมมาก หายใจแรง ให้โทรหาสัตวแพทย์ระหว่างพาไป

ห้องที่ปิดแอร์ตอนเจ้าของออกไปทำงานเป็นสาเหตุที่น้องหมดแรงได้ง่าย ให้เปิดแอร์ทิ้งไว้หรือหาคนช่วยดูแล ถ้าต้องเดินทางหลายวัน ดูวิธีฝากสัตว์เลี้ยงใน ฝากสัตว์เลี้ยงที่ไหนดี ว่ามีสถานที่รับสัตว์เล็กหรือไม่

อาหารประจำวัน และการเก็บอาหารที่น้องซ่อน

Merck แนะนำให้ใช้อาหารเม็ดสำหรับหนูหรือแฮมสเตอร์ที่มีโปรตีน 15 ถึง 20 เปอร์เซ็นต์เป็นอาหารหลัก ขนมผลไม้ ผักหรือขนมสัตว์ฟันแทะรวมกันไม่เกิน 10 เปอร์เซ็นต์ และจำกัดเมล็ดทานตะวันหรือเมล็ดพืช เพราะน้องเลือกกินแต่เมล็ดที่ชอบแล้วทิ้งเม็ดอาหาร VCA เสริมว่าอาหารเมล็ดล้วนไขมันสูงทำให้อ้วน

สองข้อที่ทำให้กรงสะอาดและปลอดภัย

• น้องซ่อนอาหารในรัง ให้ตรวจทุกสองสามวันและเอาของสดที่ซ่อนไว้ออก ไม่อย่างนั้นขึ้นรา RSPCA ก็เตือนเรื่องนี้
• โปรยอาหารเม็ดหรือซ่อนในกรงแทนวางชามเดียว น้องได้ใช้สัญชาตญาณหาอาหาร ลดความเบื่อ

เรื่องรายการอาหารที่ให้ได้และห้ามให้ แยกไว้ใน แฮมสเตอร์กินอะไรได้บ้าง ในที่นี้จำสั้นๆ ว่า RSPCA ระบุองุ่นและรูบาร์บเป็นของที่ทำให้สัตว์ฟันแทะเป็นพิษได้ และเปลี่ยนอาหารทีละน้อยเสมอ

น้ำสะอาดต้องมีตลอดและล้างขวดทุกวัน Merck ย้ำเรื่องนี้ เพราะหัวขวดตันแล้วน้องไม่ได้น้ำโดยที่เจ้าของไม่รู้

วันแรกถึงสัปดาห์แรก ทำน้อยแล้วผลดี

น้องที่เพิ่งย้ายบ้านถูกเขย่า เปลี่ยนกลิ่น เปลี่ยนเสียง เจ้าของมือใหม่ส่วนมากอยากอุ้มน้องทันที ซึ่งทำให้ไม่เชื่องและกัดบ่อยกว่า ลำดับที่ใช้ได้จริงเป็นดังนี้

ช่วงเวลา	สิ่งที่ทำ	สิ่งที่ยังไม่ทำ
ก่อนวันรับน้อง	ตั้งกรง ใส่วัสดุ ล้อ น้ำ อาหาร บ้านซ่อนให้เสร็จ	ซื้อของเสริมจนกรงแน่น
วัน 1 ถึง 3	ใส่อาหารกับน้ำตามเวลา เปลี่ยนน้ำเงียบๆ ปิดเสียงทีวีใกล้กรง	จับ อุ้ม ถ่ายรูปแฟลช
ภายใน 48 ถึง 72 ชั่วโมง	พาไปตรวจครั้งแรกกับสัตวแพทย์ที่รู้จักสัตว์เลี้ยงพิเศษ ตามคำแนะนำของ VCA	เลื่อนการตรวจออกไปเป็นเดือน
วันที่ 4 ถึง 7	วางมือนิ่งในกรง ให้น้องดมเอง วางขนมบนมือ	คว้าตัวน้องขึ้นมา
สัปดาห์ที่ 2	ช้อนตัวเมื่อน้องขึ้นมือเอง ใช้สองมือรองใต้ตัวทั้งหมด	ยกจากคอ หรือถือสูงเกินระดับเข่า

Merck อธิบายวิธีจับที่ถูกว่าให้สอดมือใต้ตัวทั้งตัวแล้วยกขึ้นเบาๆ พร้อมมืออีกข้างช่วยให้น้องรู้สึกมั่นคง และ VCA แนะนำให้ส่งสัญญาณก่อนจับ เช่น พูดเบาๆ หรือปลุกให้ตื่นเต็มที่ ไม่ใช่คว้าตอนหลับ

ช่วงจับ ให้นั่งบนพื้นนุ่ม เพราะ Merck เตือนว่าแฮมสเตอร์ตกจากโต๊ะหรือวิ่งหนีเร็วมาก และแฮมสเตอร์หลายตัวบาดเจ็บหนักหลังหนีออกจากกรง ตรวจกรงให้ปิดล็อกทุกครั้ง

ทำความสะอาดกรงโดยไม่ทำให้น้องเครียด

RSPCA แนะนำให้เก็บมูล อาหารเหลือ และวัสดุเปียกออกทุก 2 ถึง 3 วัน แล้วล้างกรงใหญ่เดือนละหนึ่งถึงสองครั้ง ทำตอนที่น้องตื่น ไม่ใช่ตอนหลับกลางวัน และเก็บวัสดุเก่าที่ยังสะอาดไว้ส่วนหนึ่งเพื่อรักษากลิ่นของน้อง

ถ้าล้างทั้งกรงแล้วใส่ของใหม่ทั้งหมด น้องจะเสียกลิ่นประจำตัวและตื่นตระหนก ให้ล้างกรงสลับกับการเก็บมูลเฉพาะจุด มุมที่น้องใช้เป็นห้องน้ำมักเป็นมุมเดิมทุกครั้ง ให้ทำความสะอาดมุมนั้นถี่กว่าและเปลี่ยนวัสดุเฉพาะส่วนนั้น

งบเริ่มต้นและงบต่อเดือน

ตัวเลขในตารางนี้เป็นราคาโดยประมาณจากร้านสัตว์เลี้ยงและร้านออนไลน์ในไทย ราคาจริงต่างกันตามพันธุ์และร้าน

รายการ	ประมาณการ	หมายเหตุ
ตัวแฮมสเตอร์	100 ถึง 800 บาท	ซีเรียนและพันธุ์แปลกมักแพงกว่า
กรงขนาดใหญ่	800 ถึง 3,000 บาท	กรงถังหรือกรงพื้นทึบที่สูง
ล้อวิ่งพื้นทึบ	150 ถึง 500 บาท
บ้านซ่อน ขวดน้ำ ชาม ของแทะ	200 ถึง 600 บาท
ตรวจสุขภาพครั้งแรกกับสัตวแพทย์	ตามคลินิก มักเริ่มหลักร้อย	ถามอัตราค่าตรวจสัตว์เลี้ยงพิเศษก่อนนัด
อาหารเม็ดและขนม	100 ถึง 300 บาทต่อเดือน	ตามพันธุ์และยี่ห้อ
วัสดุรองนอน	150 ถึง 400 บาทต่อเดือน	ตามขนาดกรงและความถี่ในการเปลี่ยน
ค่าไฟแอร์เพิ่ม	ขึ้นกับห้อง	คิดเป็นค่าใช้จ่ายจริงที่มือใหม่ลืมบวก

ถ้างบจำกัด ให้ตัดตัวสัตว์และของตกแต่งก่อน แต่ไม่ตัดกรง ล้อพื้นทึบ และห้องที่เย็น

พาไปหาหมอทันทีถ้าเห็นอาการเหล่านี้

Merck และ VCA ระบุสัญญาณที่ต้องไม่รอ

อย่าให้ยาปฏิชีวนะหรือครีมที่เหลือจากสัตว์ตัวอื่นเด็ดขาด Merck เตือนว่ายาปฏิชีวนะบางชนิดทำลายระบบย่อยของแฮมสเตอร์ได้ และตัวยาเกินขนาดง่ายเพราะตัวเล็ก ให้ใช้ยาตามที่สัตวแพทย์สั่งเท่านั้น

ให้พาไปหาสัตว์แพทย์ที่รักษาสัตว์เลี้ยงพิเศษ (exotic) ถ้าโรงพยาบาลใกล้บ้านไม่ได้รับ ให้โทรสอบถามก่อนที่น้องจะป่วย และจดเบอร์ไว้ ถ้าไม่แน่ใจว่าอาการแบบไหนเร่งด่วน ให้ถือว่าเร่งด่วนไว้ก่อน เพราะสัตว์ตัวเล็กอย่างแฮมสเตอร์ทรุดเร็ว ไม่ควรรอดูข้ามคืน