พาลูกขึ้นเครื่องบิน ทำอย่างไรตั้งแต่จองตั๋วจนลงจากเครื่อง

เที่ยวบินแรกกับลูกเล็กมักทำให้พ่อแม่กังวลเรื่องเดียว คือลูกจะร้องจนผู้โดยสารคนอื่นหันมามอง ความจริงแล้วเรื่องที่ควรใช้เวลาเตรียมมากกว่าคือที่นั่ง การนั่งให้ปลอดภัยตอนเครื่องสั่น และการช่วยหูลูกตอนขึ้นลง ส่วนเสียงร้องเป็นเรื่องที่คนบนเครื่องส่วนใหญ่เข้าใจ

ลูกอายุเท่าไรบินได้

AAP อธิบายว่าทารกที่คลอดครบกำหนดและแข็งแรงเดินทางโดยเครื่องบินได้โดยทั่วไปหลังอายุ 7 วัน แต่ถ้าเลือกได้ แนะนำให้รอจนลูกอายุราว 2 ถึง 3 เดือน ทารกแรกเกิดภูมิคุ้มกันยังไม่พัฒนาเต็มที่ ในห้องโดยสารที่คนอยู่ชิดกันหลายชั่วโมง โอกาสติดเชื้อจึงมากกว่า และทารกแรกเกิดที่มีไข้มักต้องได้รับการตรวจละเอียดกว่าเด็กโต

CDC Yellow Book แนะนำว่าเด็กที่มีโรคหัวใจหรือโรคปอดเรื้อรัง ควรปรึกษาแพทย์ก่อนบิน ลูกที่เกิดก่อนกำหนดหรือเคยต้องใช้ออกซิเจน ให้ถามกุมารแพทย์ก่อนจองตั๋วเช่นกัน

นั่งตักหรือซื้อที่นั่งแยก

สายการบินส่วนใหญ่ให้เด็กต่ำกว่า 2 ปีนั่งตักผู้ใหญ่ได้ ซึ่งถูกกว่า แต่ AAP ระบุว่าที่นั่งแยกพร้อมอุปกรณ์ยึดตัวปลอดภัยที่สุด เหตุผลคือการตกหลุมอากาศเป็นสาเหตุหลักของการบาดเจ็บบนเครื่องบิน เมื่อเครื่องสั่นแรงโดยไม่มีสัญญาณเตือน แขนผู้ใหญ่จับเด็กไว้ไม่อยู่

แบบที่นั่ง	ข้อดี	ข้อจำกัด
ลูกนั่งตัก (lap infant)	ไม่ต้องซื้อที่นั่งเต็ม ลูกอยู่ใกล้ตัว	ปลอดภัยน้อยที่สุดเมื่อตกหลุมอากาศ พื้นที่แคบในเที่ยวบินยาว
ที่นั่งแยกพร้อมคาร์ซีท	ปลอดภัยที่สุดตาม AAP ลูกหลับในที่คุ้นเคย	ต้องซื้อตั๋ว ต้องเช็กว่าคาร์ซีทรับรองและพอดีเบาะ
เปลติดผนังเครื่อง (bassinet)	ลูกได้นอนราบในเที่ยวบินยาว	ใช้ได้ราวต่ำกว่า 6 เดือนหรือน้ำหนักราว 9 กิโลกรัม ตามแต่ละสายการบิน ต้องอุ้มออกเมื่อไฟคาดเข็มขัดติด
สายรัดแบบ CARES	น้ำหนักเบา ไม่ต้องพกคาร์ซีท	ใช้กับเด็กน้ำหนักราว 10 ถึง 20 กิโลกรัม ไม่ใช่สำหรับทารก

AAP ระบุว่าคาร์ซีทที่ใช้บนเครื่องต้องมีฉลากรับรองว่าใช้ได้ทั้งในรถยนต์และเครื่องบิน ข้อความภาษาอังกฤษบนฉลากคือ "certified for use in motor vehicles and aircraft" คาร์ซีทบางรุ่นที่ขายในไทยมีมาตรฐานยุโรปหรือมาตรฐานอื่นที่ไม่ได้ระบุเรื่องเครื่องบิน CDC Yellow Book จึงแนะนำให้ถามสายการบินล่วงหน้าเสมอ ส่งชื่อรุ่นและรูปฉลากไปให้สายการบินยืนยันก่อนวันเดินทาง

ตัวเลขช่วงน้ำหนักของเปลติดผนังในตารางเป็นค่าโดยประมาณตามที่ AAP ระบุ แต่ละสายการบินกำหนดต่างกัน และมีจำนวนจำกัดต่อเที่ยวบิน ให้ขอตอนจองตั๋ว ไม่ใช่ตอนเช็กอิน

ถ้าใช้คาร์ซีทที่บ้านอยู่แล้ว อ่านวิธีเลือกรุ่นได้ในเลือกคาร์ซีทให้เหมาะกับลูก

เลือกที่นั่งตรงไหนดี

• ริมหน้าต่าง หรือที่นั่งกลางถ้าลูกมีที่นั่งของตัวเอง AAP แนะนำให้วางคาร์ซีทริมหน้าต่างเพื่อไม่ขวางทางผู้โดยสารคนอื่นออก
• ห้ามนั่งแถวทางออกฉุกเฉิน เด็กเล็กนั่งแถวนี้ไม่ได้
• แถวแรกหลังผนังกั้น (bulkhead) มีที่วางขามากกว่า และเป็นแถวที่ติดเปลได้ แต่ที่เท้าแขนบางลำยกไม่ได้และไม่มีที่ใต้เบาะด้านหน้าให้วางกระเป๋า
• ถ้าเดินทางสองคน บางคนจองริมหน้าต่างกับริมทางเดินแถวเดียวกัน แล้วหวังว่าที่กลางจะว่าง ถ้าไม่ว่าง ผู้โดยสารคนกลางมักยินดีแลกที่

ช่วยหูลูกตอนขึ้นและลง

ตอนเครื่องไต่ระดับและลดระดับ ความดันในห้องโดยสารเปลี่ยน หูชั้นกลางต้องปรับตาม ผู้ใหญ่กลืนน้ำลายหรือหาวเองได้ ทารกยังทำเองไม่ได้ จึงร้องเพราะหูอื้อหรือเจ็บ

AAP และ CDC แนะนำตรงกันว่าการกลืนหรือดูดนมช่วยได้ วิธีที่ใช้ได้จริง

1. ไม่ต้องให้นมตั้งแต่ลูกนั่งลง เก็บมื้อไว้ใช้ตอนเครื่องเริ่มวิ่งบนรันเวย์
2. ให้ดูดนมแม่ นมขวด หรือจุกหลอกจนเครื่องไต่ระดับเสร็จ
3. ช่วงลงจอด ให้เริ่มดูดตั้งแต่ประกาศว่าเครื่องเริ่มลดระดับ ความดันเปลี่ยนตลอดช่วงนั้น ไม่ได้เปลี่ยนแค่ไม่กี่นาทีสุดท้าย
4. ถ้าลูกหลับตอนลง ไม่ต้องปลุก ทารกที่หลับยังกลืนน้ำลายเองอยู่ ถ้าตื่นร้อง ค่อยให้ดูด
5. เด็กโตให้จิบน้ำผ่านหลอดหรือเคี้ยวขนมนุ่มๆ

AAP แนะนำให้ถามแพทย์ก่อนบิน ถ้าลูกผ่าตัดหูหรือมีหูอักเสบในช่วง 2 สัปดาห์ก่อนเดินทาง เรื่องจุกหลอกที่ใช้ช่วยตอนเครื่องขึ้นลง อ่านข้อดีข้อเสียได้ในจุกหลอกดีหรือไม่

ยาให้ลูกหลับ ห้ามใช้

พ่อแม่บางคนได้ยินคำแนะนำให้ใช้ยาแก้แพ้ที่ทำให้ง่วงเพื่อให้ลูกหลับตลอดเที่ยวบิน AAP แนะนำไม่ให้ใช้ไดเฟนไฮดรามีนหรือยาที่ทำให้ง่วงโดยไม่ได้ปรึกษาแพทย์ CDC Yellow Book ระบุว่ายาแก้แพ้ห้ามใช้ในเด็กต่ำกว่า 1 ปี และยาลดน้ำมูกไม่ควรใช้ในเด็กต่ำกว่า 4 ปี

ลูกหลับบนเครื่อง

ถ้าได้เปลติดผนัง ให้วางลูกนอนหงายตามหลักการนอนปลอดภัย และอุ้มออกทุกครั้งที่ไฟคาดเข็มขัดติด ถ้าลูกหลับบนตัก AAP แนะนำให้ผู้ใหญ่ที่อุ้มอยู่ไม่หลับไปด้วย ถ้าเดินทางสองคน ให้สลับกันอุ้ม อีกคนได้พัก

เสียงเครื่องยนต์ในห้องโดยสารดังต่อเนื่องหลายชั่วโมง AAP แนะนำให้ใช้ที่อุดหูหรือหูฟังลดเสียงสำหรับเด็ก เพื่อลดเสียงที่ลูกได้รับ หลายบ้านพบว่าลูกหลับง่ายขึ้นด้วย

กระเป๋าติดตัวที่จัดตามชั่วโมงบิน

กะของตามเวลาเดินทางรวม ไม่ใช่เวลาบินอย่างเดียว รวมเวลารอที่สนามบิน และเผื่อเที่ยวบินล่าช้าอีกครึ่งหนึ่ง

ของ	ปริมาณโดยประมาณ
ผ้าอ้อม	1 ชิ้นต่อทุก 2 ถึง 3 ชั่วโมง บวกสำรอง 3 ชิ้น
นมผสมหรือนมแม่ที่ปั๊มไว้	มื้อตามเวลาเดินทางรวม บวกสำรอง 1 ถึง 2 มื้อ
ชุดเปลี่ยนของลูก	2 ชุด
เสื้อสำรองของผู้ใหญ่	1 ตัว (ลูกแหวะนมใส่บ่อยกว่าที่คิด)
ผ้าห่อตัวบาง หรือเสื้อคลุม	1 ผืน ห้องโดยสารเย็น
ทิชชูเปียก ถุงใส่ผ้าอ้อมใช้แล้ว	ตามจำนวนผ้าอ้อม
ของเล่นเล็กที่ไม่มีเสียง	2 ถึง 3 ชิ้น ให้ทีละชิ้น
ยาประจำตัวและยาลดไข้ขนาดที่แพทย์เคยสั่ง	พร้อมใบสั่งยา

AAP ระบุว่านมผสม นมแม่ และอาหารเด็กนำผ่านจุดตรวจความปลอดภัยได้ แม้ปริมาณจะเกินกฎของเหลวทั่วไป ให้แยกใส่ถุงไว้ด้านบนกระเป๋า และแจ้งเจ้าหน้าที่ก่อนเข้าเครื่องสแกน กฎของแต่ละสนามบินและประเทศอาจละเอียดต่างกัน ให้ดูเว็บไซต์สนามบินต้นทางก่อนเดินทาง

ที่สนามบิน

• เช็กอินออนไลน์หรือมาเร็ว เด็กเล็กทำให้ทุกขั้นตอนช้าลง
• รถเข็นเด็กส่วนใหญ่ฝากที่ประตูขึ้นเครื่องได้ (gate check) ถามตอนเช็กอินว่าสายการบินนี้ทำได้ไหม และจะได้คืนที่ประตูหรือที่สายพาน
• เปลี่ยนผ้าอ้อมก่อนขึ้นเครื่อง ห้องน้ำบนเครื่องแคบ บางลำมีที่เปลี่ยนผ้าอ้อมแค่บางห้อง
• ให้ลูกได้คลานหรือเดินในพื้นที่เล่นของสนามบินก่อนขึ้น ใช้พลังให้หมดบางส่วน
• สายการบินหลายแห่งให้ครอบครัวที่มีเด็กเล็กขึ้นก่อน ถ้าเดินทางสองคน คนหนึ่งขึ้นก่อนพร้อมกระเป๋าไปจัดที่ อีกคนพาลูกเดินเล่นแล้วขึ้นทีหลัง ลูกจะอยู่บนเครื่องสั้นลง

ตัวอย่างวางแผนเที่ยวบินเช้า 2 ชั่วโมงกับลูกวัย 8 เดือน

สมมติเที่ยวบินออก 10.00 น. ลูกตื่นนอนราว 06.30 น. และงีบเช้าราว 09.30 น. แผนที่ใช้เวลางีบให้เป็นประโยชน์มีหน้าตาประมาณนี้

1. 06.30 น. ลูกตื่น ให้นมที่บ้านตามปกติ เปลี่ยนผ้าอ้อม แต่งตัวด้วยชุดที่ใส่สบายและถอดง่าย
2. 07.15 น. ออกจากบ้าน ลูกนั่งคาร์ซีทในรถ
3. 08.00 น. ถึงสนามบิน เช็กอิน โหลดกระเป๋า ผ่านจุดตรวจ แยกถุงนมไว้ให้เจ้าหน้าที่ดู
4. 08.45 น. ให้ลูกคลานในมุมเด็กเล่นหรือเดินจูงมือ เปลี่ยนผ้าอ้อมอีกครั้ง
5. 09.20 น. ขึ้นเครื่อง ไม่ให้นมทันที ให้ดูของเล่นหรือหน้าต่างแทน
6. 09.50 น. เครื่องเคลื่อนตัวไปรันเวย์ เริ่มให้นม ลูกที่ง่วงอยู่แล้วมักหลับระหว่างเครื่องไต่ระดับ
7. 11.15 น. เครื่องเริ่มลดระดับ ถ้าลูกตื่นให้จิบน้ำหรือดูดจุกหลอก ถ้าหลับอยู่ปล่อยให้หลับ

แผนแบบนี้ใช้ได้เมื่อเลือกเวลาบินที่ตรงกับเวลางีบของลูก ถ้าเที่ยวบินตรงกับช่วงที่ลูกตื่นเต็มที่ ให้เตรียมของเล่นและกิจกรรมมากขึ้นแทน และอย่าพยายามบังคับให้ลูกหลับ

เที่ยวบินยาวและเวลาที่ต่างกัน

เที่ยวบินข้ามทวีปที่เวลาปลายทางต่างจากไทยหลายชั่วโมง ทำให้ลูกตื่นกลางดึกหรือง่วงกลางวันในช่วงแรก ไม่มีวิธีลัด ที่ช่วยได้คือพาลูกออกไปรับแสงกลางวันที่ปลายทาง ให้กินมื้ออาหารตามเวลาท้องถิ่น และคงกิจวัตรก่อนนอนแบบเดิม เช่น อาบน้ำ เปลี่ยนชุด อ่านนิทาน ร้องเพลงเดิม ลูกที่ตื่นกลางดึกให้ปลอบในห้องมืดและเงียบ ไม่เปิดไฟหรือเปิดหน้าจอให้ดู

พ่อแม่ก็เหนื่อยจากเวลาที่ต่างกันเช่นกัน วันแรกที่ถึงปลายทางไม่ควรวางโปรแกรมแน่น ถ้าต้องขับรถเอง ให้พักก่อน

เมื่อลูกร้องบนเครื่อง

ลองไล่เช็กทีละอย่าง หิว ผ้าอ้อม ร้อนหรือหนาว หูอื้อ ง่วงแต่หลับไม่ได้ ถ้าไม่ใช่ข้อไหนเลย การลุกเดินไปบริเวณห้องครัวท้ายเครื่อง (เมื่อไฟคาดเข็มขัดดับ) แล้วโยกเบาๆ มักช่วยได้มากกว่านั่งปลอบอยู่ที่เดิม เด็กวัยเตาะแตะที่เบื่อ ให้ของเล่นใหม่ทีละชิ้น หรือสติกเกอร์แปะบนหน้าต่าง

ลูกที่ร้องหลังลงจากเครื่องแล้วยังดึงหูหรือมีไข้ อาจมีหูอักเสบซ้อนกับหวัด ให้พบแพทย์ที่ปลายทาง ดูวิธีดูแลไข้เบื้องต้นได้ในลูกเป็นไข้

ถ้าตั้งครรภ์อยู่ด้วย

บางครอบครัวพาลูกคนแรกบินขณะที่คุณแม่ตั้งครรภ์คนที่สอง ข้อจำกัดของสายการบินเรื่องอายุครรภ์และใบรับรองแพทย์ อ่านได้ในตั้งครรภ์ขึ้นเครื่องบินได้ไหม