จ้างพี่เลี้ยงเด็ก สัมภาษณ์ ทดลองงาน และสิทธิตามกฎหมาย

คุณแม่ที่ต้องกลับไปทำงานหลังลาคลอดมักเริ่มหาพี่เลี้ยงช้ากว่าที่ควร แล้วต้องรีบตัดสินใจภายในสองสัปดาห์สุดท้าย การจ้างคนมาอยู่กับลูกทั้งวันเป็นการตัดสินใจที่ควรมีเวลาสัมภาษณ์ ทดลองงาน และสอนงานอย่างน้อยหนึ่งเดือน ถ้าเริ่มตอนลูกอายุราวสองเดือน ก็ยังทันก่อนวันกลับเข้าออฟฟิศ

ส่วนสำคัญที่พ่อแม่หลายบ้านไม่รู้คือ ตั้งแต่ปี 2567 ลูกจ้างทำงานบ้าน ซึ่งรวมพี่เลี้ยงเด็กที่จ้างโดยตรง ได้รับความคุ้มครองตามกฎหมายแรงงานมากขึ้นกว่าเดิม ข้อตกลงที่เคยคุยกันปากเปล่าจึงควรเขียนให้สอดคล้องกับกฎหมายตั้งแต่วันแรก

เขียนงานให้ชัดก่อนหาคน

ปัญหาระหว่างนายจ้างกับพี่เลี้ยงส่วนใหญ่ไม่ได้มาจากนิสัย มาจากความคาดหวังที่ไม่เคยพูดออกมา เช่น พ่อแม่คิดว่าพี่เลี้ยงจะซักผ้าลูกและทำอาหารเด็กด้วย ส่วนพี่เลี้ยงเข้าใจว่าดูแลลูกอย่างเดียว ลองตอบคำถามเหล่านี้ลงกระดาษก่อนลงประกาศ

• ดูแลลูกกี่คน อายุเท่าไร มีลูกคนโตที่ต้องรับส่งโรงเรียนไหม
• งานที่รวมอยู่ เช่น เตรียมนม ล้างขวด ซักผ้าลูก ทำอาหารเด็ก จัดห้องลูก
• งานที่ไม่รวม เช่น ทำความสะอาดทั้งบ้าน ทำอาหารให้ผู้ใหญ่ ดูแลผู้สูงอายุ
• อยู่ประจำหรือไปกลับ ถ้าอยู่ประจำ ห้องพักเป็นแบบไหน
• ชั่วโมงงานเริ่มและเลิกกี่โมง วันหยุดประจำสัปดาห์วันไหน
• ค่าจ้าง วันจ่าย และค่าทำงานล่วงเวลาถ้าต้องอยู่ดึก
• ต้องเดินทางไปกับครอบครัวต่างจังหวัดหรือไม่

งานที่เขียนไว้ชัดช่วยตอนสัมภาษณ์มาก ผู้สมัครที่ไม่อยากทำงานบ้านจะบอกตั้งแต่แรก แทนที่จะลาออกหลังทำได้สามเดือน

สิทธิของลูกจ้างทำงานบ้านที่นายจ้างต้องรู้

Thai PBS รายงานว่า กฎกระทรวงฉบับที่ 15 (พ.ศ. 2567) ที่ออกตามพระราชบัญญัติคุ้มครองแรงงาน พ.ศ. 2541 มีผลบังคับใช้ตั้งแต่ 30 เมษายน 2567 และเพิ่มความคุ้มครองลูกจ้างทำงานบ้าน 11 เรื่อง ข้อที่เกี่ยวกับการจ้างพี่เลี้ยงโดยตรงสรุปได้ตามตารางนี้

เรื่อง	สิ่งที่กฎกระทรวงกำหนด	ผลต่อการตกลงกับพี่เลี้ยง
เวลาทำงาน	ไม่เกินวันละ 8 ชั่วโมง	ถ้าต้องการคนดูแล 10 ชั่วโมง ต้องคิดเรื่องค่าล่วงเวลาหรือจ้างเพิ่ม
เวลาพัก	ไม่น้อยกว่า 1 ชั่วโมงต่อวัน	ต้องมีช่วงที่พี่เลี้ยงได้พักจริง ไม่ใช่พักขณะอุ้มลูก
ลากิจ	ลากิจธุระอันจำเป็นได้	ตกลงวิธีแจ้งล่วงหน้าและคนดูแลลูกแทน
พี่เลี้ยงตั้งครรภ์	ห้ามทำงาน 22.00 ถึง 06.00 น. ห้ามทำล่วงเวลาและห้ามทำงานในวันหยุด	ต้องจัดเวลางานใหม่เมื่อพี่เลี้ยงตั้งครรภ์
ลาคลอด	98 วัน ได้ค่าจ้าง 45 วัน	วางแผนคนดูแลลูกช่วงที่พี่เลี้ยงลาคลอด
เลิกจ้างเพราะตั้งครรภ์	ห้าม	การตั้งครรภ์ไม่ใช่เหตุเลิกจ้าง
ค่าจ้าง	ไม่ต่ำกว่าอัตราค่าจ้างขั้นต่ำ	ตรวจอัตราของจังหวัดที่ทำงาน
การหักเงิน	ห้ามหักค่าจ้าง ค่าล่วงเวลา และค่าทำงานในวันหยุด	ค่าของเสียหายห้ามหักจากเงินเดือนเอง
จ้างเด็ก	ต้องแจ้งการจ้างลูกจ้างเด็ก และจ่ายค่าจ้างช่วงฝึกงาน 30 วันแรก	ตรวจอายุผู้สมัครทุกคน

เหตุผลที่ควรใส่ใจเรื่องนี้ไม่ได้มีแค่ด้านกฎหมาย พี่เลี้ยงที่ได้พักจริงและได้หยุดตามที่ตกลง จะดูแลลูกได้ดีกว่าคนที่ทำงานต่อเนื่องจนล้า ความล้าคือเหตุให้ละสายตาจากเด็กชั่วขณะ ซึ่งเป็นช่วงที่อุบัติเหตุเกิด

หาผู้สมัครจากที่ไหน

แต่ละช่องทางมีข้อดีข้อเสียต่างกัน

ช่องทาง	ข้อดี	สิ่งที่ต้องระวัง
คนรู้จักแนะนำ	มีคนยืนยันประวัติการทำงาน	เกรงใจกันจนไม่กล้าคุยเรื่องเงื่อนไข
บริษัทจัดหาแม่บ้านพี่เลี้ยง	มีคนให้เลือก มักมีการรับประกันเปลี่ยนคน	ค่าบริการ เงื่อนไขการเปลี่ยนคน และใครเป็นนายจ้างตามกฎหมาย
กลุ่มโซเชียลและเว็บประกาศงาน	มีผู้สมัครมาก ได้คุยตรง	ต้องตรวจประวัติเองทั้งหมด
ศูนย์ฝึกพี่เลี้ยงเด็ก	ผ่านการอบรมพื้นฐานมาแล้ว	ประสบการณ์จริงอาจยังน้อย

ถ้าใช้บริษัทจัดหา ให้ขอสัญญาบริการมาอ่านก่อน ดูว่าใครจ่ายค่าจ้างพี่เลี้ยง ระยะรับประกันกี่เดือน และถ้าพี่เลี้ยงลาออกช่วงไหนจะได้คนใหม่หรือเงินคืน

สัมภาษณ์ด้วยสถานการณ์จริง

คำถามว่า "รักเด็กไหม" หรือ "เคยเลี้ยงเด็กมาก่อนไหม" ได้คำตอบเดียวกันจากทุกคน ลองเปลี่ยนเป็นสถานการณ์ แล้วให้ผู้สมัครเล่าว่าจะทำอะไรก่อนหลัง

1. ลูกอายุ 4 เดือนร้องไม่หยุดมาครึ่งชั่วโมง ป้อนนมแล้ว เปลี่ยนผ้าอ้อมแล้ว จะทำอะไรต่อ
2. ลูกสำลักนมแล้วหน้าเริ่มคล้ำ จะทำอะไรเป็นอย่างแรก
3. ลูกตัวร้อนตอนบ่ายและพ่อแม่ยังไม่กลับ จะวัดไข้อย่างไรและโทรหาใคร
4. ลูกหลับในอ้อมแขนแล้ว จะวางลงในท่าไหน ในเปลมีอะไรบ้าง
5. ลูกวัยเตาะแตะตีหรือกัดตอนโกรธ เคยรับมืออย่างไร
6. ถ้าแม่บอกให้ทำแบบหนึ่ง แต่ยายของเด็กบอกอีกแบบ จะทำอย่างไร
7. เคยเลิกงานกับครอบครัวก่อนหน้าเพราะอะไร

ข้อ 2 และ 4 เป็นข้อที่ฟังได้ชัดที่สุดว่าผู้สมัครมีความรู้ความปลอดภัยพื้นฐานหรือไม่ คำตอบที่ให้ลูกนอนคว่ำเพราะ "หลับนานกว่า" หรือ "หัวทุย" บอกว่าต้องสอนเรื่องนี้ตั้งแต่วันแรก หรือข้ามผู้สมัครคนนี้ไป วิธีช่วยเด็กสำลักที่ถูกต้องอ่านเทียบได้ในปฐมพยาบาลเบื้องต้นเด็กทารก

เอกสารและการตรวจประวัติ

ขอดูเอกสารต่อไปนี้และถ่ายสำเนาเก็บไว้โดยได้รับความยินยอม

• บัตรประชาชน หรือหนังสือเดินทางและใบอนุญาตทำงานกรณีเป็นแรงงานต่างด้าว
• เบอร์โทรนายจ้างเก่าอย่างน้อยหนึ่งราย และโทรไปคุยจริง
• ใบรับรองแพทย์ที่ออกไม่นาน
• ประวัติการฉีดวัคซีน โดยเฉพาะไข้หวัดใหญ่ และวัคซีนที่ป้องกันไอกรน ถ้ามี ให้ปรึกษากุมารแพทย์ของลูกว่าควรขอดูอะไรบ้าง

ตอนโทรหานายจ้างเก่า ถามคำถามที่ตอบเป็นเรื่องเล่า เช่น "ช่วงที่ทำงานกับคุณ มีเหตุการณ์ไหนที่ประทับใจ หรือไม่สบายใจ" และ "ถ้ามีลูกเล็กอีก จะจ้างคนนี้อีกไหม" ถ้านายจ้างเก่าเงียบนานก่อนตอบข้อหลัง ให้ถามต่อ

ข้อมูลส่วนตัวของพี่เลี้ยง เช่น สำเนาบัตรและใบรับรองแพทย์ ให้เก็บไว้ในที่ปลอดภัย ไม่ส่งต่อในกลุ่มแชตครอบครัว

ช่วงทดลองงาน ให้มีคนอยู่บ้านด้วย

สัปดาห์แรกควรมีคุณแม่ คุณพ่อ หรือญาติที่ไว้ใจอยู่บ้านด้วย ไม่ใช่เพื่อจับผิด แต่เพื่อสอนวิธีของบ้านนี้ และดูว่าลูกตอบสนองต่อพี่เลี้ยงอย่างไร

ช่วง	สิ่งที่ทำ
วันที่ 1 ถึง 3	พ่อแม่ทำเป็นหลัก พี่เลี้ยงดูและช่วย
วันที่ 4 ถึง 7	พี่เลี้ยงทำเป็นหลัก พ่อแม่อยู่ใกล้และคอยตอบคำถาม
สัปดาห์ที่ 2	พ่อแม่ออกไปข้างนอกครั้งละ 2 ถึง 3 ชั่วโมง แล้วกลับมาคุย
สัปดาห์ที่ 3 ถึง 4	ทำงานเต็มวันตามจริง นัดคุยทุกสิ้นสัปดาห์

ระหว่างทดลองงาน สังเกตสิ่งเหล่านี้มากกว่าความเร็วในการทำงาน

• พูดกับลูก ร้องเพลง หรือเล่านิทานให้ฟังไหม หรือเงียบและเล่นโทรศัพท์
• ล้างมือก่อนเตรียมนมและหลังเปลี่ยนผ้าอ้อมไหม
• วางลูกในเปลถูกท่าทุกครั้งไหม
• เล่าเหตุการณ์ระหว่างวันให้ฟังเองหรือต้องถาม
• ยอมรับเมื่อทำพลาด เช่น ลืมให้นม หรือปล่อยลูกร้องนาน

กติกาความปลอดภัยที่ต้องเขียนติดไว้

ความรู้เรื่องการนอนปลอดภัยของคนแต่ละรุ่นต่างกันมาก AAP แนะนำให้ทารกนอนหงายทุกครั้งที่หลับ บนที่นอนแข็งเรียบ ไม่มีหมอน ผ้าห่ม กันชน หรือตุ๊กตาในเปล และไม่ให้ทารกหลับบนโซฟาหรือเก้าอี้นวมกับผู้ใหญ่ กติกานี้ต้องใช้กับทุกคนที่ดูแลลูก ทั้งพ่อแม่ ปู่ย่าตายาย และพี่เลี้ยง ไม่ว่าจะมีประสบการณ์เลี้ยงเด็กมากี่ปี

ข้อที่บ้านควรตกลงเพิ่มให้ชัด

• ใช้มือถือระหว่างทำงานได้แค่ไหน ช่วงที่ลูกหลับหรือช่วงพัก
• พาลูกออกนอกบ้านได้ไหม ไปที่ไหน ใช้รถเข็นหรือเป้อุ้ม
• ใครเข้ามาในบ้านได้บ้างระหว่างพ่อแม่ไม่อยู่
• ลูกดูจอได้ไหม ถ้าได้ วันละเท่าไร
• ถ้าพี่เลี้ยงไม่สบาย ต้องแจ้งก่อนกี่โมงเพื่อหาคนแทน

เรื่องการนอนห้องเดียวกับพ่อแม่และการจัดที่นอนลูกให้ปลอดภัย อ่านเพิ่มได้ในลูกนอนห้องเดียวกับพ่อแม่ และเรื่องหน้าจอสำหรับเด็กเล็กในเด็กควรดูจอวันละเท่าไร

กล้องวงจรปิดในบ้าน

หลายบ้านติดกล้องในห้องเล่นของลูก สิ่งที่ช่วยให้ความสัมพันธ์ไม่เสียคือการบอกตรงๆ ตั้งแต่วันสัมภาษณ์ว่ามีกล้องอยู่ที่ไหน และไม่ติดกล้องในห้องน้ำหรือห้องพักของพี่เลี้ยง การดูภาพย้อนหลังควรใช้เพื่อดูว่าลูกปลอดภัยดี ไม่ใช่ใช้นับเวลาที่พี่เลี้ยงนั่งพัก เพราะการพักเป็นสิทธิที่กฎกระทรวงกำหนดไว้แล้ว

ถ้าเห็นภาพที่ไม่สบายใจ เช่น ลูกร้องนานโดยไม่มีใครมาดู ให้คุยกันตรงๆ พร้อมเวลาในคลิป ถามก่อนว่าเกิดอะไรขึ้น บางครั้งพี่เลี้ยงกำลังอุ่นนมอยู่ในครัว แต่ถ้าเห็นการตี เขย่า หรือขังเด็ก ให้หยุดการจ้างทันทีและพาลูกไปพบแพทย์

ค่าใช้จ่ายที่ควรคิดรวม

ค่าจ้างรายเดือนเป็นแค่ส่วนหนึ่ง เมื่อวางงบให้รวมรายการเหล่านี้ด้วย

• ค่าจ้างไม่ต่ำกว่าค่าจ้างขั้นต่ำของจังหวัด
• ค่าล่วงเวลา ถ้าพ่อแม่กลับดึกเป็นประจำ
• ค่าอาหารและที่พัก กรณีอยู่ประจำ
• ค่าบริการบริษัทจัดหา ถ้าใช้
• ค่าใบอนุญาตทำงานและค่าตรวจสุขภาพ กรณีจ้างแรงงานต่างด้าว
• โบนัสหรือเงินพิเศษช่วงเทศกาล ตามที่ตกลง
• คนดูแลแทนเมื่อพี่เลี้ยงลา ลาคลอด หรือกลับบ้านช่วงสงกรานต์

ดูภาพรวมค่าใช้จ่ายการเลี้ยงลูกต่อเดือนเพื่อเทียบกับทางเลือกอื่น เช่น เนอสเซอรี่ หรือให้ญาติช่วย ได้ในค่าใช้จ่ายเลี้ยงลูกต่อเดือน

เมื่อความสัมพันธ์เริ่มไม่ราบรื่น

ปัญหาเล็กที่ปล่อยไว้มักกลายเป็นเรื่องใหญ่ ลองนัดคุยสั้นๆ ทุกสัปดาห์ในเดือนแรก แล้วเว้นเป็นทุกเดือน ถามทั้งสองทาง ว่าพ่อแม่อยากให้ปรับอะไร และพี่เลี้ยงติดขัดอะไร คำถามง่ายๆ อย่าง "ช่วงไหนของวันที่เหนื่อยที่สุด" มักได้ข้อมูลที่พ่อแม่ไม่เคยรู้ เช่น ลูกงอแงหนักทุกบ่ายสามโมง

ถ้าตัดสินใจเลิกจ้าง ให้บอกเหตุผลตรงๆ จ่ายค่าจ้างที่ค้างให้ครบ และไม่หักเงินเพื่อชดเชยของเสียหาย ตามที่กฎกระทรวงห้ามไว้ ลูกที่ผูกพันกับพี่เลี้ยงอาจงอแงช่วงเปลี่ยนคน การเล่าให้ลูกฟังด้วยคำง่ายๆ และให้มีเวลาบอกลา ช่วยให้ลูกปรับตัวได้ดีกว่าการหายไปเฉยๆ