สีเคลือบเงาคืออะไร แล็กเกอร์ วานิช และยูรีเทนต่างกันอย่างไร ใช้กับงานไหน

สีเคลือบเงาคือฟิล์มใสที่ทาทับไม้เพื่อกันน้ำ คราบ และรอย โดยยังเห็นลายไม้ ในร้านวัสดุจะเจอสามชื่อหลัก แล็กเกอร์ วานิช และโพลียูรีเทน (ช่างเรียกยูรีเทนหรือ PU) ถ้าจำแค่ข้อเดียว ให้จำว่าแล็กเกอร์เร็วแต่บาง ส่วนวานิชกับ PU ช้ากว่าแต่ทนกว่า ที่เหลือคือการเลือกให้ตรงงานและการทาไม่ให้ผิวขุ่น

งานเคลือบไม้ที่พังบ่อยที่สุดมักไม่ได้มาจากยี่ห้อ แต่มาจากการใช้แล็กเกอร์กับโต๊ะที่วางแก้วน้ำทุกวัน หรือใช้ PU ภายในกับประตูหน้าบ้านที่โดนแดดบ่าย

แต่ละชนิดแห้งอย่างไร และทำไมถึงทนต่างกัน

แล็กเกอร์ (ไนโตรเซลลูโลสเป็นชนิดที่เจอบ่อย) แห้งเพราะทินเนอร์ระเหยออก ฟิล์มที่เหลือละลายได้อีกเมื่อโดนทินเนอร์ ข้อดีคือทาชั้นใหม่แล้วเชื่อมกับชั้นเก่าเป็นเนื้อเดียว ซ่อมรอยได้ง่าย แห้งสัมผัสได้ในเวลาไม่นาน ช่างเฟอร์นิเจอร์จึงชอบ ข้อเสียคือฟิล์มบาง ทนน้ำร้อน แอลกอฮอล์ และรอยขูดได้น้อย

วานิชและโพลียูรีเทนแห้งด้วยปฏิกิริยา โมเลกุลจับกันเป็นโครงข่ายหลังตัวทำละลายระเหย ฟิล์มจึงเหนียวและไม่ละลายกลับง่าย ทนน้ำ รอยแก้ว และการเช็ดถูบ่อย ส่วนแลกคือแห้งช้า ต้องรอนานระหว่างรอบ และรอยซ่อมเฉพาะจุดมักเห็นขอบ

PU มีทั้งชนิดหนึ่งส่วนที่เปิดกระป๋องทาได้เลย และชนิดสองส่วนที่ต้องผสมตัวเร่ง ชนิดสองส่วนแข็งกว่า ใช้กับพื้นไม้และท็อปที่ใช้งานหนัก แต่มีเวลาใช้งานหลังผสมจำกัด ผสมเกินที่ทาทันก็ทิ้ง

ชนิดน้ำ (water-based) ใช้น้ำแทนทินเนอร์เป็นตัวพา กลิ่นน้อยกว่า เหลืองช้ากว่า เหมาะกับไม้สีอ่อนที่อยากคงสีเดิม ข้อสังเกตคือรอบแรกทำให้เสี้ยนไม้ฟูขึ้น ต้องขัดเบาก่อนทารอบสอง

น้ำมันบำรุงไม้ไม่สร้างฟิล์มบนผิว แต่ซึมเข้าเนื้อไม้ ได้ผิวด้านดูเป็นธรรมชาติ ซ่อมเฉพาะจุดได้แนบเนียน แต่กันน้ำได้น้อยกว่าและต้องทาซ้ำบ่อยกว่าฟิล์มแข็งมาก

ชนิด	กลไกแห้ง	ทนน้ำและความร้อน	ซ่อมเฉพาะจุด	เหลืองตามเวลา	เหมาะกับ
แล็กเกอร์	ตัวทำละลายระเหย	ต่ำ	ง่ายมาก	ปานกลาง	ตู้ ชั้น งานตกแต่งภายใน
วานิช	ปฏิกิริยากับอากาศ	ดี	ยาก	มากในชนิดน้ำมัน	ประตู หน้าต่าง รุ่นภายนอก
PU หนึ่งส่วน	ปฏิกิริยา	ดีมาก	ยาก	ปานกลาง	โต๊ะ ท็อป พื้นใช้งานปานกลาง
PU สองส่วน	ผสมตัวเร่ง	ดีที่สุดในกลุ่ม	ยาก	ขึ้นกับสูตร	พื้นไม้ ท็อปใช้งานหนัก
PU ชนิดน้ำ	น้ำระเหยและจับตัว	ดี	ยาก	น้อย	ไม้สีอ่อน ห้องที่ห่วงกลิ่น
น้ำมันบำรุงไม้	ซึมเข้าเนื้อ	ต่ำถึงปานกลาง	ง่าย	ไม้เข้มขึ้น	งานโชว์ลายไม้ ต้องทาซ้ำบ่อย

ชื่อการค้าในไทยใช้คำปนกันมาก บางยี่ห้อเรียกสินค้า PU ว่าวานิช บางยี่ห้อเรียกแล็กเกอร์ว่าเคลือบเงา ให้ดูที่ฉลากว่าล้างอุปกรณ์ด้วยอะไร ใช้ภายในหรือภายนอก และต้องผสมตัวเร่งหรือไม่ สามข้อนี้บอกชนิดได้แม่นกว่าชื่อบนกระป๋อง

ภายในหรือภายนอก จุดที่คนเลือกผิดบ่อยที่สุด

คู่มือ Wood Handbook บทที่ 16 ของห้องปฏิบัติการผลิตภัณฑ์ป่าไม้ กรมป่าไม้สหรัฐฯ ระบุว่าสำหรับไม้ที่ใช้ภายนอก หน้าที่ทางเทคนิคที่สำคัญที่สุดของสารเคลือบคือปกป้องไม้จากน้ำ แสงแดด และสภาพอากาศ แดดเมืองไทยแรงตลอดปี ฟิล์มใสภายนอกจึงเจอโจทย์หนักกว่าในคู่มือฝรั่งเสียอีก

ปัญหาของฟิล์มใสภายนอกคือแสงยูวีทะลุฟิล์มลงไปทำลายผิวไม้ด้านใต้ เมื่อผิวไม้ใต้ฟิล์มเสื่อม ฟิล์มก็หลุดเป็นแผ่นทั้งที่ตัวฟิล์มยังดูดี ผลิตภัณฑ์ภายนอกจึงใส่สารดูดกลืนยูวีและมักมีเม็ดสีบางส่วน ยิ่งมีสีมาก ยิ่งกันแดดได้ดี ยิ่งใสมาก ยิ่งต้องทาซ้ำถี่

กติกาสำหรับบ้านไทย

• ประตูหน้าบ้านใต้กันสาดลึก ใช้วานิชหรือยูรีเทนรุ่นภายนอกได้ ตรวจทุกปีหลังหน้าฝน
• ประตู หน้าต่าง หรือระแนงที่โดนแดดบ่ายตรง ฟิล์มใสจะอยู่ได้สั้น ถ้ารับการทาซ้ำบ่อยไม่ไหว ให้เปลี่ยนไปใช้สีย้อมไม้ภายนอกที่มีเม็ดสี หรือสีทาไม้ทึบ ดูทางเลือกในสีทาไม้
• พื้นระเบียงไม้กลางแจ้ง ไม่ควรใช้ฟิล์มเงา เพราะฟิล์มถูกเหยียบสึกและน้ำขังใต้ฟิล์มที่แตก ใช้น้ำมันหรือสีย้อมแบบซึมที่ทาซ้ำง่ายกว่า

เลือกตามงาน

โต๊ะทานข้าวและท็อปโต๊ะทำงาน

โจทย์คือรอยแก้วน้ำเย็น ถ้วยกาแฟร้อน และการเช็ดด้วยผ้าชื้นทุกวัน ใช้ PU หนึ่งส่วนหรือสองส่วนอย่างน้อยสามรอบบนท็อป ด้านใต้ท็อปควรทาอย่างน้อยหนึ่งถึงสองรอบด้วย ไม้ที่ทาด้านเดียวดูดคายความชื้นไม่เท่ากันและโก่งได้

ตู้ ชั้น และงานไม้ที่ไม่ค่อยโดนน้ำ

แล็กเกอร์เหมาะที่สุด แห้งเร็ว ทาหลายรอบในวันเดียวได้ และเมื่อมีรอยก็ซ่อมได้เนียน เฟอร์นิเจอร์ไม้จริงที่ซื้อมามักเคลือบระบบนี้ ถ้าจะทาทับให้ลองที่มุมซ่อนก่อน ดูการดูแลเฟอร์นิเจอร์ไม้จริงต่อได้ที่เฟอร์นิเจอร์ไม้จริง

พื้นไม้

พื้นต้องรับการเดิน ทราย และขาเก้าอี้ ใช้ PU เกรดพื้นเท่านั้น โดยทั่วไปผู้ผลิตกำหนดหลายรอบ และต้องรอให้ฟิล์มบ่มก่อนลากเฟอร์นิเจอร์กลับเข้า ข้อมูลพื้นไม้จริงทั้งระบบอยู่ในพื้นไม้จริง

งานที่ต้องการเปลี่ยนสีไม้ด้วย

ย้อมสีก่อนแล้วเคลือบใสทับ ได้ผลคุมเฉดได้ดีกว่าผลิตภัณฑ์สองอินหนึ่งที่รวมสีกับเคลือบไว้ด้วยกัน เพราะผลิตภัณฑ์รวมจะเข้มขึ้นทุกรอบที่ทา จุดที่ทาซ้อนจะดำกว่าจุดอื่น วิธีย้อมให้สีเรียบอยู่ในสีย้อมไม้

ระดับความเงา เลือกให้ไม่เห็นรอย

ระดับ	สิ่งที่เห็น	เหมาะกับ
เงามาก	สะท้อนแสงชัด เห็นฝุ่น รอยขีด และคลื่นผิวทุกจุด	งานโชว์ที่ไม่ค่อยสัมผัส
กึ่งเงา	ประกายพอดี ทำความสะอาดง่าย	ประตู โต๊ะ ตู้
ด้านหรือกึ่งด้าน	ผิวดูเป็นธรรมชาติ ซ่อนรอยใช้งาน	พื้นไม้ ท็อปที่ใช้งานหนัก

ความเงายิ่งสูง การเตรียมผิวยิ่งต้องละเอียด ผิวไม้ที่ขัดไม่เรียบจะดูเป็นคลื่นใต้ฟิล์มเงามาก ถ้าไม่ได้ใช้ช่างเฟอร์นิเจอร์ฝีมือดี กึ่งเงาหรือด้านให้ผลที่ดูดีกว่า

เตรียมผิวไม้ให้ฟิล์มเกาะ

1. ลอกฟิล์มเดิมที่ลอก แตกลาย หรือเหลืองออกให้หมด ด้วยน้ำยาลอกสีหรือการขัด ถ้าใช้น้ำยาลอก ให้ทำนอกบ้านหรือในที่โล่ง
2. ขัดตามแนวเสี้ยน เริ่มกระดาษทรายเบอร์หยาบพอลบรอย เช่นเบอร์ 120 แล้วไล่ไปเบอร์ 180 ถึง 220 ไม่ข้ามเบอร์เกินหนึ่งขั้น ไม่อย่างนั้นรอยเบอร์หยาบจะโผล่หลังเคลือบ
3. อุดรูตะปูและรอยแตกด้วยวัสดุอุดที่สีใกล้ไม้ ลองบนเศษไม้ก่อน เพราะวัสดุอุดบางชนิดรับสีย้อมไม่เหมือนเนื้อไม้
4. ดูดฝุ่นแล้วเช็ดด้วยผ้าเก็บฝุ่น ฝุ่นที่ค้างคือที่มาของเม็ดหยาบบนผิว
5. ตรวจว่าไม้แห้ง ไม้ที่เพิ่งล้าง เพิ่งโดนฝน หรือเพิ่งมาจากโกดังชื้น ให้พักในที่ร่มหลายวันก่อน
6. ทาซีลเลอร์หรือรองพื้นไม้ถ้าผู้ผลิตระบบนั้นกำหนด ซีลเลอร์ช่วยปิดรูพรุน ทำให้รอบถัดไปเรียบและใช้เนื้อน้อยลง

ไม้สักและไม้ที่มีน้ำมันในเนื้อ ทำให้ PU บางสูตรแห้งช้าหรือเกาะไม่ดี ช่างบางคนเช็ดผิวด้วยตัวทำละลายตามที่ผู้ผลิตแนะนำก่อนทา ให้ถามผู้ขายว่ารุ่นที่ซื้อมีคำแนะนำสำหรับไม้น้ำมันหรือไม่

ขั้นตอนทาให้ได้ฟิล์มใสเรียบ

1. อ่านฉลากเรื่องอัตราผสมทินเนอร์ ระยะเวลาระหว่างรอบ และจำนวนรอบ แต่ละยี่ห้อต่างกันจริง
2. คนช้า ๆ อย่าเขย่ากระป๋อง วานิชและ PU ที่เขย่าแล้วจะมีฟองซึ่งค้างอยู่ในฟิล์ม
3. ทาด้วยแปรงขนนุ่มสำหรับงานเคลือบ ตามแนวเสี้ยน ทาบางและเกลี่ยจบในทิศเดียว
4. รอให้แห้งตามเวลาบนฉลาก ในวันฝนตกหรือความชื้นสูงให้รอนานกว่าที่เขียน
5. ขัดเบาด้วยกระดาษทรายละเอียดมาก เช่นเบอร์ 320 ถึง 400 แค่ให้ผิวด้านเสมอกัน แล้วเช็ดฝุ่น
6. ทารอบถัดไป โดยทั่วไปสองถึงสามรอบสำหรับงานภายใน มากกว่านั้นสำหรับพื้นและท็อป
7. ปล่อยให้บ่มก่อนใช้งานหนัก ฟิล์มที่แห้งสัมผัสได้แล้วยังไม่แข็งเต็มที่ วางของหนักหรือแก้วร้อนเร็วเกินไปจะเกิดรอยฝัง

อาการเสียที่เจอบ่อยและวิธีแก้

อาการ	สาเหตุที่เป็นไปได้	วิธีแก้
ผิวขุ่นขาว	ความชื้นสูงตอนทา ไม้ชื้น	รอวันอากาศแห้ง บางครั้งฝ้าหายเองเมื่อแห้ง ถ้าไม่หายต้องขัดออกแล้วทาใหม่
ฟองในฟิล์ม	เขย่ากระป๋อง ทาหนา แปรงลากเร็ว	ขัดเรียบ ทาบางลง เกลี่ยช้าลง
เม็ดหยาบทั่วผิว	ฝุ่นในอากาศหรือบนผิว	ขัดละเอียด ทำความสะอาดห้องก่อนทา ปิดพัดลม
เหนียวไม่แห้ง	ทาหนา ผสมผิดอัตรา ไม้มีน้ำมัน	รอเพิ่มในที่อากาศถ่ายเท ถ้ายังเหนียวต้องลอกออก
ฟิล์มย่นเป็นคลื่น	ทารอบใหม่ทับรอบเก่าที่ยังไม่แห้งพอ	รอให้แห้งเต็มที่ ขัดออกส่วนที่ย่น
ลอกเป็นแผ่น	ผิวมีคราบน้ำมันหรือขี้ผึ้ง ทาทับระบบเดิมที่เข้ากันไม่ได้	ลอกฟิล์มทั้งหมด ล้างคราบ แล้วเริ่มใหม่
เหลืองเร็ว	ชนิดน้ำมันเหลืองตามอายุและแสง	เลือก PU ชนิดน้ำถ้าต้องการไม้สีอ่อน

ปัญหาทาทับระบบเดิมที่เข้ากันไม่ได้เจอบ่อยในงานซ่อม เช่นเอา PU ไปทาทับแล็กเกอร์เก่าโดยไม่ขัด หรือทาแล็กเกอร์ที่มีทินเนอร์แรงทับฟิล์มอื่นแล้วฟิล์มเดิมย่น ถ้าไม่รู้ว่าของเดิมคืออะไร ให้ขัดผิวเดิมให้ด้านแล้วลองทาเป็นจุดเล็ก ๆ ทิ้งไว้หนึ่งวันก่อน

เคลือบเงาไม่ได้กันปลวก

ฟิล์มเคลือบปิดผิวไม้ แต่ปลวกเข้ามาจากด้านที่สัมผัสผนังหรือพื้น หรือจากรอยต่อที่ฟิล์มไม่ได้ปิด ไม้ที่จะใช้ในจุดเสี่ยง เช่นวงกบชิดพื้น บันไดไม้ที่ติดผนังปูน หรือไม้พื้นชั้นล่าง ต้องผ่านการอาบน้ำยารักษาเนื้อไม้ก่อน แล้วรอให้น้ำยาแห้งตามที่ผู้ผลิตกำหนดก่อนเคลือบ วิธีป้องกันทั้งบ้านดูได้ในป้องกันปลวก

กลิ่น สารระเหย และความปลอดภัย

สารเคลือบชนิดตัวทำละลายมีสารอินทรีย์ระเหยง่าย EPA ระบุว่าสี วานิช และขี้ผึ้งล้วนมีตัวทำละลายอินทรีย์ ปล่อยสารออกมาระหว่างใช้และระหว่างเก็บ และแนะนำให้เพิ่มการระบายอากาศเมื่อใช้ผลิตภัณฑ์เหล่านี้ ทำตามข้อควรระวังบนฉลากเป็นอย่างน้อย และซื้อเท่าที่จะใช้

ทางปฏิบัติคือเปิดหน้าต่างอย่างน้อยสองด้านให้ลมผ่าน ใช้หน้ากากชนิดไส้กรองไอระเหยเมื่อทาในห้องปิด ห้ามมีเปลวไฟหรือบุหรี่ในบริเวณที่ทา และรอกลิ่นจางก่อนใช้ห้องนอน ห้องเด็กควรเลือกชนิดน้ำ ถ้าไม่แน่ใจว่าผลิตภัณฑ์ใช้กับของเล่นไม้หรือเขียงที่สัมผัสอาหารได้หรือไม่ ให้ดูเอกสารของผู้ผลิตว่าระบุการใช้งานนั้นไว้หรือเปล่า

เมื่อไรควรเคลือบใหม่ และเคลือบทับได้ไหม

สัญญาณว่าฟิล์มเริ่มหมดอายุ

• ผิวด้านลงแม้เช็ดสะอาด
• เห็นรอยแตกลายเล็ก ๆ เมื่อส่องแสงเฉียง
• หยดน้ำไม่เกาะเป็นเม็ดกลม แต่แผ่ซึมลงเนื้อไม้
• ไม้ใต้ฟิล์มเริ่มคล้ำเป็นดวง โดยเฉพาะขอบล่างของประตู

ถ้าฟิล์มแค่ด้านและยังติดแน่น ให้ล้างคราบ ขัดเบาให้ผิวด้านเสมอกัน แล้วเคลือบทับหนึ่งถึงสองรอบด้วยระบบเดิม ถ้าฟิล์มลอกเป็นแผ่น หรือไม้คล้ำจากน้ำที่ซึมเข้าไปแล้ว ต้องลอกออกทั้งหมด เพราะการเคลือบทับฟิล์มที่ไม่ยึดผิวคือการขังน้ำไว้ใต้ฟิล์มใหม่ พื้นไม้ที่มีรอยลึกแต่ฟิล์มส่วนใหญ่ยังดี ดูวิธีซ่อมเฉพาะจุดได้ในซ่อมรอยขีดข่วนพื้นไม้

ก่อนจ้างช่างเคลือบไม้ ถามสิ่งนี้

• จะใช้ผลิตภัณฑ์ชนิดไหน แล็กเกอร์ วานิช หรือ PU กี่ส่วน และกี่รอบ ขอดูกระป๋องจริง
• เตรียมผิวอย่างไร ขัดถึงเบอร์อะไร ลอกฟิล์มเดิมหมดหรือขัดทับ
• ทาด้วยแปรงหรือพ่น ถ้าพ่นในบ้าน จะกันฝุ่นและละอองสีเฟอร์นิเจอร์อื่นอย่างไร
• ต้องปิดห้องหรืองดใช้ห้องกี่วัน เมื่อไรวางเฟอร์นิเจอร์คืนได้
• ทาด้านหลังบาน ขอบบนและขอบล่างของประตูด้วยหรือไม่
• รับประกันกรณีฟิล์มขุ่นหรือลอกภายในกี่เดือน

คำตอบที่ระบุชนิดผลิตภัณฑ์และจำนวนรอบชัดเจน บอกได้มากกว่าราคาต่อบานว่าช่างคนนั้นรู้งานเคลือบจริงแค่ไหน