หมาท้องบวมเกิดจากอะไร แยกท้องป่องธรรมดากับกระเพาะบิดที่รอไม่ได้

หมาท้องบวมมีทั้งสาเหตุที่ดูแลได้ไม่รีบ เช่น พยาธิในลูกหมา น้ำหนักเกิน การตั้งท้อง และสาเหตุที่เป็นเรื่องชีวิต เช่น กระเพาะบิด (GDV) หรือมดลูกอักเสบเป็นหนอง ตัวแยกแรกที่ต้องดูคือท้องบวมเร็วแค่ไหน ถ้าใหญ่ขึ้นภายในไม่กี่ชั่วโมง น้องกระสับกระส่าย หรือพยายามอ้วกแต่ไม่มีอะไรออกมา ให้พาไปคลินิกที่เปิดอยู่ทันที ไม่ต้องรอดูอาการ

สามกลุ่มสาเหตุตามที่ VCA แบ่งไว้

VCA นิยามท้องบวมว่าท้องใหญ่หรือเต็มกว่าปกติ แล้วแบ่งสาเหตุคร่าวๆ เป็นกลุ่มธรรมดา กลุ่มที่เกี่ยวกับโรค และกลุ่มแก๊สกับการบิดซึ่งเป็นเหตุฉุกเฉิน การแบ่งแบบนี้ช่วยให้เจ้าของรู้ว่าเรื่องไหนรอได้ เรื่องไหนรอไม่ได้

กลุ่มธรรมดา พยาธิ อ้วน และการตั้งท้อง

พยาธิ ถ้ามีพยาธิในลำไส้จำนวนมาก ท้องจะกลมคล้ายหม้อ VCA ระบุว่าพบบ่อยในลูกสุนัข และรักษาด้วยยาถ่ายพยาธิ ลูกหมาที่กินดีแต่ตัวไม่โต ขนหยาบ ท้องกางผิดสัดส่วน ควรพาไปตรวจอุจจาระและให้หมอกำหนดยาตามน้ำหนักตัว อย่าซื้อยามาป้อนเอง ตารางรอบการถ่ายพยาธิอยู่ใน ถ่ายพยาธิหมา

อ้วน กินเกินหรือขยับน้อย ไขมันสะสมรอบอวัยวะในช่องท้อง VCA ย้ำว่าความอ้วนบางครั้งเป็นสัญญาณฮอร์โมนผิดปกติด้วย ถ้าน้ำหนักขึ้นโดยไม่ได้เพิ่มอาหาร ควรให้หมอตรวจเลือด วิธีคำนวณปริมาณที่เหมาะอยู่ใน คำนวณปริมาณอาหารหมา

ตั้งท้อง VCA ระบุว่าตัวเมียที่ท้องเริ่มเห็นท้องใหญ่ชัดในช่วงกลางถึงปลายการตั้งท้อง ระยะเวลาและสัญญาณใกล้คลอดดูได้ใน หมาท้องกี่เดือนคลอดลูก และอย่าลืมว่าตัวเมียที่ไม่ได้ทำหมันอาจท้องบวมจากมดลูกอักเสบได้ ไม่ได้แปลว่าท้องทุกครั้ง

กลุ่มโรค อวัยวะโต น้ำในท้อง และฮอร์โมน

อวัยวะในช่องท้องโต จากการติดเชื้อ อักเสบ หรือก้อนเนื้อ (ทั้งชนิดร้ายและไม่ร้าย) ทำให้ท้องใหญ่ขึ้น ในตัวเมียที่ไม่ได้ทำหมัน มดลูกที่โตอาจเป็น pyometra คือมดลูกเต็มด้วยหนอง เมือก หรือของเหลว VCA ระบุว่าเป็นภาวะที่เป็นอันตรายถึงชีวิตและต้องผ่าตัดทำหมันฉุกเฉิน

น้ำอิสระในช่องท้อง VCA ถือว่าการมีน้ำในท้องเป็นเรื่องที่ต้องกังวลทุกกรณี และต้องหาต้นเหตุ ชนิดของน้ำที่หมอแยกได้ ได้แก่

• ปัสสาวะ มักมาจากกระเพาะปัสสาวะหรือท่อทางเดินปัสสาวะฉีกขาดหลังอุบัติเหตุ เช่น ถูกรถชน หรือท่อปัสสาวะตันจากนิ่วจนกระเพาะปัสสาวะขยายและอาจแตก
• เลือด จากบาดเจ็บ ผ่าตัด ความผิดปกติของการแข็งตัวของเลือด หรือเนื้องอกบางชนิด
• สารน้ำที่ซึมจากโรคตับ โรคหัวใจ โปรตีนในเลือดต่ำ เนื้องอกในช่องท้อง หรือเยื่อบุช่องท้องอักเสบ

โรคหัวใจ หัวใจล้มเหลวทำให้ตับโตและมีน้ำสะสมในท้อง ถ้าน้องไอ เหนื่อยง่าย หรือหายใจเร็วตอนหลับร่วมกับท้องกาง ให้พบหมอเรื่องหัวใจ อ่านเพิ่มที่ โรคหัวใจในสุนัข

ฮอร์โมน VCA ระบุว่าไทรอยด์ทำงานต่ำ (hypothyroidism) ทำให้ซึม น้ำหนักขึ้นแม้กินน้อยลง และไขมันสะสมรอบอวัยวะในช่องท้อง ส่วนโรคคุชชิง (Cushing's disease) ซึ่งเป็นความผิดปกติของต่อมหมวกไต ทำให้ตับโต ไขมันสะสมที่ท้อง และผนังท้องอ่อนแอ ภาพที่หมอมักยกเป็นตัวอย่างคือสุนัขวัยกลางคนที่อ้วนขึ้นและท้องใหญ่ขึ้นทีละน้อย ทั้งสองโรคมีโอกาสควบคุมได้ดีเมื่อวินิจฉัยถูก

กลุ่มฉุกเฉิน กระเพาะบิดและลำไส้บิด

VCA ระบุว่าสุนัขพันธุ์ใหญ่อกลึก เช่น เกรทเดน เซนต์เบอร์นาร์ด และเยอรมันเชพเพิร์ด เสี่ยงต่อแก๊สสะสมและการบิด ทั้งกระเพาะบิด (GDV) และลำไส้บิด (mesenteric torsion) เป็นอันตรายถึงชีวิตและต้องผ่าตัดฉุกเฉิน

ACVS อธิบายว่า GDV คือภาวะที่กระเพาะขยายด้วยอาหารและแก๊ส กดทับการไหลกลับของเลือดสู่หัวใจ และกดกะบังลมจนปอดขยายตัวไม่เต็มที่ กระเพาะอาจบิดตัวจนตัดเลือดไปเลี้ยงกระเพาะและม้าม ถ้าปล่อยไว้อวัยวะอื่นเสียหายจากขาดออกซิเจน หัวใจเต้นผิดจังหวะ และอาจติดเชื้อในกระแสเลือด

ปัจจัยเสี่ยงที่ ACVS ระบุ ได้แก่

• อกลึกเมื่อเทียบกับความกว้าง
• กินอาหารมื้อใหญ่มื้อเดียวต่อวัน หรือกินเร็ว
• อายุมากขึ้น
• ญาติสายเลือดเคยเป็น
• เคยตัดม้าม
• สุนัขพันธุ์ใหญ่หรือยักษ์ และสุนัขที่เครียด

ACVS อ้างงานวิจัยปี 2006 ที่พบว่าอาหารเม็ดที่มีน้ำมันหรือไขมันสัตว์อยู่ใน 4 อันดับแรกของส่วนประกอบสัมพันธ์กับความเสี่ยงที่สูงขึ้นในสุนัขที่เสี่ยงอยู่แล้ว สายพันธุ์ที่พบบ่อยคือเกรทเดน ไวมาราเนอร์ เซนต์เบอร์นาร์ด ไอริชเซตเตอร์ และกอร์ดอนเซตเตอร์

สัญญาณที่ ACVS ระบุ

• ระยะแรก ท่าทางกังวล จ้องท้อง กระสับกระส่าย ยืดตัว น้ำลายไหล ท้องกาง และพยายามอ้วกแต่ไม่มีอะไรออก
• ระยะหลัง หอบ ท้องบวมตึง อ่อนแรง และล้มลง

ACVS เน้นว่าสัญญาณใดสัญญาณหนึ่งก็ควรไปหาสัตวแพทย์ทันที เพราะอัตราตายสูงขึ้นเมื่ออาการลุกลาม รายงานอัตราตายราว 15% ในกลุ่มที่ได้รับการรักษา ความเสี่ยงสูงขึ้นถ้าอาการนานเกิน 6 ชั่วโมง มีหัวใจเต้นผิดจังหวะก่อนผ่าตัด หรือต้องตัดกระเพาะบางส่วนหรือม้าม

หมอทำอะไร

เริ่มด้วยน้ำเกลือและออกซิเจนเพื่อพยุงอาการ ใส่สายเข้ากระเพาะเพื่อระบายแก๊สและของเหลว ตรวจเลือด เอกซเรย์ช่องท้อง และคลื่นหัวใจ แล้วผ่าตัดคลายการบิด ประเมินกระเพาะและม้าม และเย็บยึดกระเพาะกับผนังท้อง (gastropexy) เพื่อกันไม่ให้บิดอีก สุนัขมักนอนโรงพยาบาลหลายวัน หลังกลับบ้านต้องจำกัดกิจกรรมสองสามสัปดาห์ และ ACVS แนะนำให้แบ่งอาหารเป็น 2 ถึง 3 มื้อเล็กต่อวันในระยะยาว

ป้องกันได้แค่ไหน

ACVS ระบุว่าศัลยแพทย์หลายท่านแนะนำ prophylactic gastropexy ในสายพันธุ์เสี่ยงหรือสุนัขที่มีญาติเคยเป็น มักทำพร้อมการทำหมัน การเย็บยึดไม่ได้กันการที่กระเพาะขยายหลังกินมื้อใหญ่ แต่ช่วยกันการบิดซึ่งเป็นส่วนที่อันตรายที่สุด ถ้าเลี้ยงสุนัขพันธุ์ใหญ่อกลึก ให้ถามหมอตอนวางแผนทำหมัน ดูเพิ่มที่ ทำหมันหมาอายุเท่าไร

หมอตรวจอะไรเมื่อสงสัยท้องบวมแบบไม่ฉุกเฉิน

VCA บอกลำดับการตรวจไว้ชัด เริ่มจากประวัติ ท้องบวมมานานแค่ไหนและเร็วแค่ไหน แล้วฟังหัวใจ ปอด คลำท้อง ตามด้วยตรวจเลือด (CBC และเคมีเลือด) และปัสสาวะ ค่าตับสูงอาจชี้ไปที่โรคตับหรือคุชชิง อัลบูมินต่ำมากอธิบายน้ำในท้อง คอเลสเตอรอลสูงอาจชี้ไทรอยด์ จากนั้นอาจเอกซเรย์หรืออัลตราซาวด์ ตรวจหัวใจ เจาะน้ำในท้อง (abdominocentesis) หรือเจาะชิ้นเนื้อถ้ามีก้อน

พยากรณ์โรคต่างกันมาก VCA สรุปว่าคุชชิงและไทรอยด์ต่ำมักควบคุมได้ GDV และ pyometra แก้ได้ด้วยการผ่าตัดฉุกเฉิน ส่วนมะเร็ง โรคหัวใจ และโรคตับอาจประคองได้ระยะหนึ่งแต่พยากรณ์ระยะยาวมักไม่ดี

ตัวอย่างบันทึกที่ควรเตรียมก่อนไปหาหมอ

• ท้องใหญ่ขึ้นตั้งแต่เมื่อไร เร็วหรือช้า
• มื้อล่าสุดกินอะไร กินเร็วหรือไม่ ออกกำลังกายหลังกินหรือไม่
• ถ่ายพยาธิครั้งล่าสุดเมื่อไร
• ตัวเมียทำหมันแล้วหรือยัง เป็นสัดล่าสุดเมื่อไร
• กินน้ำหรือปัสสาวะมากกว่าปกติไหม ไอหรือเหนื่อยง่ายไหม
• ญาติสายเลือดหรือเพื่อนพันธุ์เดียวกันเคยเป็นกระเพาะบิดหรือไม่

ถ้าจะให้คำแนะนำสั้นที่สุด ท้องกางช้าๆ ในน้องที่ยังปกติให้นัดตรวจเร็วๆ นี้ ท้องกางเร็วหรือไม่สบายให้ไปทันที

พาไปหาหมอทันทีถ้า

• ท้องบวมเร็วหรือแข็งตึงเมื่อแตะ
• พยายามอ้วกแต่ไม่มีอะไรออกมา น้ำลายไหลมาก
• กระสับกระส่าย ยืนนอนไม่สบายตัว หอบ หรือหายใจลำบาก
• เหงือกซีดหรืออ่อนแรง ล้มลง
• ตัวเมียที่ไม่ได้ทำหมัน ซึม กินน้ำมาก และมีหนองหรือเลือดออกจากช่องคลอด

อาการอื่นที่บอกว่าน้องไม่สบายอยู่ใน หมาป่วยดูยังไง การวินิจฉัยและรักษาทุกกรณีเป็นหน้าที่ของสัตวแพทย์