ทำไมแมวท้องป่อง สาเหตุที่เจอบ่อย และแบบไหนห้ามรอดูอาการ

แมวท้องป่องมีสาเหตุเป็นสิบอย่าง ตั้งแต่พยาธิในลูกแมวและความอ้วนที่ดูแลได้เอง ไปจนถึงมดลูกอักเสบเป็นหนองหรือน้ำในช่องท้อง ซึ่งรอไม่ได้ จุดตัดสินใจแรกคือท้องใหญ่ขึ้นเร็วแค่ไหน และแมวยังกินและเคลื่อนไหวเป็นปกติหรือเปล่า ถ้าท้องกางเร็วภายในไม่กี่วันหรือแมวซึม ให้ไปหาสัตวแพทย์ ไม่ต้องรอไล่สาเหตุเองก่อน

สามกลุ่มสาเหตุที่หมอแบ่งไว้

VCA เรียกอาการนี้ว่า abdominal enlargement คือท้องใหญ่หรือตึงกว่าปกติและนูนออกจากแนวลำตัว แล้วแบ่งสาเหตุเป็นสามกลุ่ม

• สาเหตุธรรมดา ได้แก่ พยาธิในลำไส้ ความอ้วน และการตั้งท้อง
• สาเหตุจากโรค เช่น อวัยวะในช่องท้องโต น้ำในช่องท้อง เนื้องอก โรคหัวใจ และ FIP
• สาเหตุที่พบน้อย ได้แก่ ไทรอยด์ทำงานต่ำและโรคคุชชิง

การแบ่งแบบนี้มีประโยชน์เพราะบอกว่าอะไรเริ่มตรวจก่อน กลุ่มแรกมักไล่ได้จากอายุ การกิน และประวัติถ่ายพยาธิ กลุ่มที่สองต้องใช้เลือด เอกซเรย์ หรืออัลตราซาวด์

ท้องป่องจากพยาธิ เจอในลูกแมวเป็นหลัก

VCA ระบุว่าพยาธิในลำไส้จำนวนมากทำให้ท้องดู "เหมือนหม้อ" (pot-bellied) พบบ่อยในลูกแมว และรักษาด้วยยาถ่ายพยาธิ ลูกแมวที่กินดีแต่ตัวผอม ขนหยาบ ท้องกางผิดสัดส่วน ควรให้หมอตรวจอุจจาระและกำหนดยา ห้ามซื้อยามาป้อนเอง เพราะน้ำหนักตัวลูกแมวเล็กมาก

ดูตารางรอบการถ่ายพยาธิได้ใน ถ่ายพยาธิแมว ทำยังไง และอาการที่เห็นในอุจจาระหรืออาเจียนใน แมวเป็นพยาธิ

ท้องป่องเพราะอ้วน

ไขมันสะสมรอบอวัยวะในช่องท้องจากการกินเกินหรือขยับตัวน้อย ทำให้ท้องห้อย VCA เพิ่มว่าในแมว ความอ้วนบางครั้งเป็นสัญญาณของฮอร์โมนผิดปกติได้ด้วย เมื่อน้ำหนักขึ้นเร็วโดยไม่เปลี่ยนการกิน ควรให้หมอตรวจเลือด

ท้องที่ห้อยจากไขมันมักนุ่ม ไม่ตึง และเสริมด้วยไขมันที่ซี่โครงกับหลัง ส่วนท้องกลมตึงแต่ซี่โครงนูนชัด ผอม เป็นสัญญาณที่ไม่ใช่ไขมัน คือพยาธิ น้ำ หรือเนื้องอก ข้อสังเกตนี้เป็นหลักทั่วไปเพื่อช่วยตัดสินใจ ไม่ใช่การวินิจฉัย สำหรับแผนลดน้ำหนักดู อาหารแมวอ้วน ลดน้ำหนัก

ตั้งท้อง

VCA ระบุว่าการท้องเห็นชัดในช่วงกลางถึงปลายการตั้งท้อง และแมวที่ไม่ได้ทำหมันและออกนอกบ้านอาจท้องโดยเจ้าของไม่ทันสังเกต ระยะการตั้งท้องและวิธีเตรียมตัวอยู่ใน แมวท้องกี่เดือน ส่วนการทำหมันก่อนท้องดูได้ใน แมวตัวเมียทำหมันกี่เดือน

ท้องที่กลมตึงในแมวตัวเมียไม่ทำหมัน ไม่ได้แปลว่าท้องเสมอ มดลูกอักเสบก็ทำให้ท้องกางได้ แยกด้วยการตรวจเท่านั้น

มดลูกอักเสบเป็นหนอง (pyometra)

รายละเอียดอาการและการรักษาอยู่ใน แมวมดลูกอักเสบ ส่วนภาพรวมสั้นๆ คือ VCA ระบุว่ามดลูกที่โตและเต็มไปด้วยหนองหรือของเหลวเป็นภาวะที่ถึงชีวิตได้ และต้องผ่าตัดทำหมันฉุกเฉิน MSD Veterinary Manual อธิบายว่าเป็นการติดเชื้อแบคทีเรียในมดลูกจากการเปลี่ยนแปลงฮอร์โมนในแมวที่ไม่ได้ทำหมัน พบน้อยกว่าในสุนัข อาการคือซึม กินน้อย กินน้ำและปัสสาวะมากขึ้น และอาเจียน ถ้าปากมดลูกเปิดจะมีหนองบางครั้งปนเลือดไหลออก แต่ถ้าปากมดลูกปิดจะไม่มีอะไรไหลออกมาให้เห็น มดลูกที่โตอย่างเดียวทำให้ท้องกาง และอาการอาจเลวลงเร็วจนช็อก

เพราะสัญญาณภายนอกอาจมีแค่ท้องใหญ่กับซึม แมวตัวเมียที่ไม่ได้ทำหมันและท้องกางพร้อมซึมจึงควรไปหาหมอวันนั้น

น้ำในช่องท้องและ FIP

VCA แจกแจงว่าน้ำอิสระในช่องท้องอาจเป็นปัสสาวะ (จากบาดเจ็บหรือท่อปัสสาวะอุดตัน) เลือด (จากบาดเจ็บ ผ่าตัด ความผิดปกติของการแข็งตัวของเลือด หรือก้อนเนื้อบางชนิด) หรือสารน้ำที่ซึมจากโรคตับ โรคหัวใจ โปรตีนในเลือดต่ำ เนื้องอก หรือการอักเสบของเยื่อบุช่องท้อง และระบุว่า "ต้องสืบหาสาเหตุเสมอ"

FIP เป็นหนึ่งในสาเหตุ Cornell อธิบายว่ารูปแบบ "เปียก" (wet form) ทำให้น้ำสะสมในช่องท้องหรือช่องอก แมวจึงท้องป่องแบบหม้อ ประมาณ 70% ของเคสพบในแมวอายุต่ำกว่า 1 ปีครึ่ง และ 50% ในแมวต่ำกว่า 7 เดือน อาการระยะแรกไม่เฉพาะเจาะจง เช่น กินน้อย น้ำหนักลด ซึม และมีไข้ ไม่มีการตรวจเดียวที่ยืนยัน FIP ได้ 100% หมอจึงรวมประวัติ การตรวจร่างกาย และผลแล็บ ข้อมูลเรื่องยาและการรักษาอ่านเพิ่มที่ โรคเอฟไอพีในแมว ซึ่งเป็นยาที่ต้องได้รับการสั่งโดยสัตวแพทย์เท่านั้น

ท้องป่องจากโรคอื่นๆ

โรคหัวใจล้มเหลวทำให้ตับโตและมีน้ำในช่องท้อง ก้อนเนื้อของอวัยวะในช่องท้องทำให้ท้องใหญ่ได้ ไทรอยด์ทำงานต่ำและโรคคุชชิงพบน้อย แต่ VCA ระบุไว้ว่าทำให้ไขมันสะสมรอบอวัยวะหรือตับโต สัตวแพทย์จะแยกด้วยการเจาะเลือดนับเม็ดเลือดและเคมีในเลือด ตรวจปัสสาวะ เอกซเรย์และอัลตราซาวด์ ถ้าสงสัยโรคหัวใจจะตรวจเสียงหัวใจและอาจตรวจ ProBNP และถ้ามีน้ำจะเจาะไปตรวจ

ท่อปัสสาวะอุดตัน ท้องล่างตึงและแมวตัวผู้

VCA ยกท่อปัสสาวะอุดตัน โดยเฉพาะในตัวผู้ ว่ากระเพาะปัสสาวะขยายและอาจแตกได้ ถ้าแมวตัวผู้เข้ากระบะบ่อยแต่ไม่มีปัสสาวะออก ร้องเจ็บ และท้องล่างตึงแข็ง ไม่ต้องรอ ไปห้องฉุกเฉินทันที ดู แมวเป็นนิ่ว เรื่องการดูแลระยะยาวหลังหมอรักษาแล้ว

จดอะไรไปบอกหมอ

• ท้องใหญ่ขึ้นเมื่อไร เร็วหรือค่อยเป็นค่อยไป (VCA ถือว่าความเร็วของอาการเป็นข้อมูลแรกที่หมอถาม)
• กินน้ำกินอาหารเท่าเดิมหรือไม่ น้ำหนักขึ้นหรือลด
• ถ่ายพยาธิครั้งสุดท้ายเมื่อไร วัคซีนครบหรือยัง
• เป็นตัวเมียที่ไม่ได้ทำหมันหรือไม่ ออกนอกบ้านหรือไม่
• กระบะทรายแมวมีอะไรผิดปกติ เช่น ปัสสาวะน้อย อุจจาระเหลว
• เลี้ยงรวมกับแมวตัวอื่นหรืออยู่ในศูนย์พักพิงหรือไม่ เพราะ Cornell ระบุว่าเกี่ยวกับความเสี่ยงของ FIP

พาแมวไปหาหมอทันทีถ้า

• ท้องใหญ่เร็วภายในไม่กี่วัน หรือตึงแข็งเมื่อแตะ
• หายใจเร็ว ลำบาก หรืออ้าปากหายใจ
• ซึม ไม่กินเกิน 1 วัน หรืออาเจียนซ้ำ
• แมวตัวผู้เข้ากระบะบ่อยแต่ปัสสาวะไม่ออก
• ตัวเมียที่ไม่ได้ทำหมัน ซึมและกินน้ำมาก หรือมีหนองเลือดไหลจากช่องคลอด

อาการอื่นของแมวป่วยที่ควรเฝ้าระวังรวมอยู่ใน แมวป่วยดูยังไง การวินิจฉัยและการรักษาทุกกรณีเป็นหน้าที่ของสัตวแพทย์