แมวมดลูกอักเสบเป็นหนอง อาการ สาเหตุ และทำไมต้องผ่าตัดเร็ว

แมวมดลูกอักเสบเป็นหนอง หรือ pyometra คือการติดเชื้อแบคทีเรียในมดลูกที่เกิดตามหลังการเปลี่ยนแปลงของฮอร์โมนในรอบเป็นสัด พบในแมวตัวเมียที่ยังไม่ได้ทำหมัน เป็นภาวะที่อันตรายถึงชีวิต VCA ระบุว่าต้อง "รักษาอย่างรวดเร็วและเด็ดขาด" ทางที่ได้ผลที่สุดคือผ่าตัดเอามดลูกและรังไข่ออก ถ้าแมวตัวเมียที่ไม่ทำหมันซึม ดื่มน้ำมากขึ้น และมีหนองหรือท้องบวม ให้ไปหาหมอวันนั้น

เกิดขึ้นได้อย่างไร

VCA อธิบายกลไกว่าเชื่อกันว่าฮอร์โมนโปรเจสเตอโรนเป็นตัวขับเคลื่อน ระดับที่สูงนานทำให้ผนังมดลูกหนาตัวและเกิดถุงน้ำที่หลั่งของเหลว ซึ่งเป็นที่ที่แบคทีเรียเจริญได้ดี ผนังมดลูกที่หนายังหดตัวขับของเหลวและเชื้อออกไม่ได้ ช่วงเป็นสัด มดลูกยังกดการทำงานของเม็ดเลือดขาวเพื่อให้อสุจิอยู่รอดได้ จึงอาจทำให้การติดเชื้อเติบโตโดยไม่ถูกควบคุม และแบคทีเรียที่อยู่ในช่องคลอดตามปกติเข้ามดลูกได้เมื่อปากมดลูกคลายตัวตอนเป็นสัด

VCA เตือนเรื่องยาด้วยว่ายากลุ่มโปรเจสตินเลียนแบบผลของรอบเป็นสัดต่อมดลูก ส่วนเอสโตรเจนและยาเอสโตรเจนสังเคราะห์จะเสริมผลของโปรเจสเตอโรน แมวที่ไม่ได้ทำหมันและได้รับยาฮอร์โมนจึงต้องถูกติดตามใกล้ชิด ห้ามใช้ยาคุมสัดเองโดยไม่ปรึกษาสัตวแพทย์ ดูเรื่องพฤติกรรมช่วงเป็นสัดใน แมวติดสัดเป็นยังไง

ใครเสี่ยง และเกิดเมื่อไร

• แมวตัวเมียที่ไม่ได้ทำหมัน ตั้งแต่วัยสาวถึงวัยกลางคน แต่พบมากที่สุดในแมวอายุมากที่ผ่านรอบเป็นสัดหลายรอบโดยไม่ท้อง
• แมวส่วนใหญ่เพิ่งเป็นสัดภายใน 4 สัปดาห์ก่อนหน้า
• โรคอาจปรากฏได้ 2 ถึง 16 สัปดาห์หลังการเป็นสัดครั้งล่าสุด

ตัวเลขช่วงเวลานี้ช่วยให้เจ้าของโยงอาการเข้ากับรอบเป็นสัดที่ผ่านมา ถ้าจำได้ว่าน้องเพิ่งร้องเป็นสัดเมื่อสัปดาห์ก่อนๆ และตอนนี้เริ่มซึม ให้บอกหมอ

สองรูปแบบ ปากมดลูกเปิดกับปากมดลูกปิด

แบบเปิด หนองไหลออกทางช่องคลอด มักเห็นที่ขนใต้หางหรือบนที่นอนและเฟอร์นิเจอร์ แต่แมวมักเลียทำความสะอาดจนเจ้าของไม่ทันเห็น อาจมีไข้ ซึม กินน้อย และหดหู่ร่วมด้วย

แบบปิด หนองระบายออกไม่ได้ สะสมจนท้องบวม สารพิษเข้ากระแสเลือด แมวป่วยเร็ว เบื่ออาหาร ไม่มีแรง ซึม และบางตัวอาเจียนหรือท้องเสีย

สัญญาณที่พบในทั้งสองแบบคือไตทำงานแย่ลงเพราะสารพิษ ทำให้ปัสสาวะและดื่มน้ำมากขึ้น แต่แมวบางตัวดื่มน้ำเยอะอยู่แล้วจึงสังเกตยาก ถ้าอยากชวนแมวดื่มน้ำสม่ำเสมอดู น้ำพุแมว เพื่อให้เห็นความเปลี่ยนแปลงง่ายขึ้น

MSD Veterinary Manual อธิบายตรงกันว่าอาการได้แก่ซึม กินน้อย กินน้ำและปัสสาวะมากขึ้น และอาเจียน เมื่อปากมดลูกปิดจะไม่มีหนองให้เห็น แต่มดลูกที่โตทำให้ท้องกาง

หมอวินิจฉัยอย่างไร

VCA บอกว่าระยะแรกอาจมีสารคัดหลั่งน้อยนิด แมวส่วนใหญ่ถูกวินิจฉัยเมื่อป่วยหนักแล้ว หมอจะสงสัย pyometra ในแมวตัวเมียที่ไม่ได้ทำหมัน ป่วยมาก ดื่มน้ำมาก โดยเฉพาะที่มีสารคัดหลั่งหรือท้องบวมและเจ็บ การตรวจที่ใช้ได้แก่

• เลือด มักพบเม็ดเลือดขาวสูงมาก
• ปัสสาวะ อาจเจือจาง
• เอกซเรย์ มักเห็นมดลูกโตถ้าปากมดลูกปิด แต่อาจไม่เห็นถ้าปากมดลูกเปิด
• อัลตราซาวด์ เห็นมดลูกเต็มด้วยของเหลวและแยกจากการตั้งท้องได้

ท้องบวมในแมวมีหลายสาเหตุ อ่านภาพรวมใน ทำไมแมวท้องป่อง

การรักษา

ผ่าตัด VCA ระบุว่าวิธีที่เลือกก่อนคือตัดมดลูกและรังไข่ออก (ovariohysterectomy) ซับซ้อนกว่าการทำหมันปกติ เพราะมดลูกโตและเปราะ แมวที่มาในระยะต้นเป็นผู้ป่วยผ่าตัดที่ดี ส่วนระยะท้ายเสี่ยงยาสลบและเสียชีวิตสูงกว่าและมักต้องรักษาภาวะติดเชื้อในกระแสเลือดหรือเยื่อบุช่องท้องอักเสบด้วย โดยทั่วไปแมวได้น้ำเกลือก่อนและหลังผ่าตัด และยาปฏิชีวนะที่มักเริ่มก่อนผ่าตัดและต่อหลังผ่าตัดประมาณ 2 สัปดาห์

ยา มีทางเลือกเป็นยากลุ่มพรอสตาแกลนดินสำหรับแมวที่เจ้าของต้องการเก็บไว้ผสมพันธุ์ VCA ระบุว่าเชื่อถือได้น้อยกว่าและเสี่ยง ยาลดโปรเจสเตอโรน เปิดปากมดลูก และกระตุ้นมดลูกบีบตัว ผลข้างเคียงเริ่มราว 15 นาทีหลังได้ยา เช่นกระสับกระส่าย หอบ อาเจียน น้ำลายไหล ปวดท้อง และอาจนานหลายชั่วโมง การตอบสนองใช้เวลาราว 48 ชั่วโมงจึงไม่เหมาะกับแมวที่ป่วยหนัก มดลูกที่บีบตัวอาจแตก โดยเฉพาะเมื่อปากมดลูกปิด เป็นซ้ำได้บ่อย และความสามารถในการมีลูกในอนาคตมีแนวโน้มลดลง การตัดสินใจนี้เป็นของสัตวแพทย์และเจ้าของร่วมกัน ไม่ควรเริ่มเอง

พยากรณ์โรค

ถ้าไม่ได้รักษาทันท่วงที พิษจากแบคทีเรียทำให้เสียชีวิตในหลายราย ถ้าปากมดลูกปิดแล้วมดลูกแตก เชื้อกระจายเข้าช่องท้อง VCA ระบุว่าถึงตาย การรักษาเร็วให้ผลลัพธ์ที่ดีที่สุด

VCA ไม่ได้ให้ตัวเลขอัตรารอดหรืออัตราการเกิด จึงไม่ควรอ้างตัวเลขจากที่อื่นโดยไม่มีแหล่ง

ป้องกันและวางแผนทำหมัน

VCA ระบุว่าการผ่าตัดเอามดลูกออกเป็นการรักษา และเห็นได้ว่าถ้าไม่มีมดลูก โรคนี้ก็เกิดไม่ได้ ถ้าไม่มีแผนจะให้แมวตัวเมียผสมพันธุ์ ให้คุยกับสัตวแพทย์เรื่องอายุที่เหมาะในการทำหมัน ดู แมวตัวเมียทำหมันกี่เดือน และ ทำหมันแมว รวมถึงค่าใช้จ่ายใน ทำหมันแมวราคา

พาแมวไปหาหมอทันทีถ้า

• ตัวเมียที่ไม่ได้ทำหมัน เพิ่งผ่านรอบเป็นสัดแล้วซึม กินน้อย หรืออาเจียน
• ดื่มน้ำและปัสสาวะมากขึ้นผิดปกติ
• มีหนองหรือสารคัดหลั่งผิดปกติจากช่องคลอด หรือขนใต้หางเปียกชื้น
• ท้องบวมและเจ็บเมื่อแตะ
• หายใจเร็ว เหงือกซีด หรือลุกไม่ไหว

ไม่ต้องรอดูว่าจะดีขึ้นเอง และอย่าให้ยาที่บ้านใดๆ ก่อนตรวจ