แมวเป็นไรหู อาการ วิธีสังเกต และทำไมต้องให้หมอตรวจก่อนหยอดยา

แมวเป็นไรหูมักเกาหูไม่หยุด สะบัดหัวบ่อย และมีขี้หูสีเข้มเหนียวกลิ่นเหม็นอยู่ในรูหู ไรหูที่พบบ่อยชื่อ Otodectes cynotis ติดต่อกันง่ายระหว่างสัตว์ที่อยู่ใกล้ชิดกัน และอาการที่คล้ายกันอาจมาจากเชื้อราหรือแบคทีเรียได้ จึงควรให้สัตวแพทย์ยืนยันก่อนใช้ยาหยอดหู

ไรหูคืออะไร

Cornell Feline Health Center อธิบายว่าไรหูตัวเล็กราวหัวเข็มหมุด คลานได้แต่กระโดดหรือบินไม่ได้ เมื่ออยู่ในรูหูจะกินอาหารและขยายพันธุ์ ทำให้ช่องหูเสียหายได้ถ้าไม่กำจัดทันที ไรที่เกาะตามตัวมักถูกแมวเลียกลืนไป แต่ตัวที่เข้าไปในรูหูเกินกว่าที่แมวจะเอื้อมถึง

VCA Canada ให้ตัวเลขวงจรชีวิตไว้ว่า ไข่ผ่าน 5 ระยะจนเป็นตัวเต็มวัยในราว 3 สัปดาห์ ตัวเต็มวัยอยู่ราว 2 เดือนและขยายพันธุ์ต่อเนื่อง วงจรทั้งหมดเกิดบนตัวสัตว์ แม้ไรจะอยู่รอดในสิ่งแวดล้อมได้ชั่วครู่ ตัวเลขนี้อธิบายว่าทำไมการรักษาครั้งเดียวจึงไม่พอเสมอ

ติดต่อกันอย่างไร

ทั้งสองแหล่งตรงกันว่าติดต่อง่ายผ่านการสัมผัสใกล้ชิดกับสัตว์ที่มีไร Cornell ระบุว่าพบมากในแมวที่ออกนอกบ้าน รวมถึงแมวที่ทะเลาะหรือกอดกัน ส่วน VCA Canada ระบุว่าลูกแมวและลูกสุนัขพบบ่อย แต่สัตว์ทุกวัยเป็นได้ และไรหูเป็นปรสิตภายนอกที่พบบ่อยเป็นอันดับสองรองจากหมัด

ถ้าบ้านมีหลายตัว หรือเพิ่งรับแมวจรเข้าบ้าน ให้สังเกตตั้งแต่แรกรับ เมื่อพาไปตรวจสุขภาพครั้งแรกควรให้หมอดูหูด้วย ดูแนวทางเพิ่มใน เลี้ยงแมวครั้งแรก

อาการที่สังเกตได้

Cornell และ VCA Canada ระบุสัญญาณไว้ใกล้เคียงกัน

• ใบหูอักเสบ แมวพับหูแนบหัว
• เกาหูแทบตลอดเวลาและสะบัดหัวบ่อย
• ขี้หูสีเข้ม เหนียว กลิ่นเหม็น ผสมซากไร
• ผมร่วงจากการเกาเอง ผื่นเป็นสะเก็ดในหูหรือรอบหู
• ใบหูบวมเป็นก้อนเลือด (aural hematoma) จากการเกาแรงจนหลอดเลือดแตก
• ถ้าเกาแรงมาก อาจเกิดแผลที่หูและใบหน้า แล้วติดเชื้อเพิ่ม

VCA Canada เตือนว่าอาการแต่ละตัวรุนแรงไม่เท่ากัน และโรคหูอื่นก็ดูคล้ายกัน นี่คือเหตุผลที่การตรวจโดยสัตวแพทย์มีความหมายมากกว่าการเดาจากขี้หูเพียงอย่างเดียว

หมอวินิจฉัยอย่างไร

โดยทั่วไปสัตวแพทย์เห็นไรได้ด้วยกล้องส่องหู (otoscope) ถ้าแมวไม่ยอมให้ส่อง หมอจะป้ายขี้หูไปดูใต้กล้องจุลทรรศน์ VCA Canada ระบุว่าต้องแยกโรคอื่นออกก่อนเริ่มรักษา และถ้าหูเจ็บมาก อาจต้องใช้ยาซึมเพื่อตรวจและทำความสะอาด

การรักษา

Cornell เล่าว่าเริ่มจากทำความสะอาดหูเพื่อเอาขี้หูและเศษออก ให้ยาเข้าถึงไรได้ จากนั้นมียาหลายแบบ ทั้งยาหยอดหู ยากิน และยาที่ออกฤทธิ์ทั่วร่างกาย ซึ่งส่วนใหญ่ได้ผลสูง VCA Canada ยกตัวอย่างยาที่สัตวแพทย์เลือกใช้ ทั้งยาหยอดหูแบบทุกวันและแบบครั้งเดียว และอธิบายว่ายาไม่ทำลายไข่และดักแด้ จึงออกฤทธิ์ต่อตัวอ่อนและตัวเต็มวัยเท่านั้น ถ้ามีการติดเชื้อยีสต์หรือแบคทีเรียซ้อน ต้องรักษาเพิ่มต่างหาก และหมออาจนัดตรวจซ้ำเพื่อยืนยันว่าไรหายแล้ว ชนิดและขนาดยาให้เป็นไปตามที่สัตวแพทย์สั่ง บทความนี้ไม่แนะนำให้คำนวณเองตามน้ำหนัก

เรื่องเบบี้ออยล์ Cornell กล่าวไว้ว่าเป็นวิธีแบบเก่า หยอดไม่กี่หยดหลายครั้งต่อวันราวหนึ่งเดือนจึงมักทำให้ไรขาดอากาศ แต่การดูแลและติดตามที่บ้านควรทำตามคำแนะนำของสัตวแพทย์ที่สอนวิธีมาแล้ว

เรื่องเช็ดหูที่บ้าน ดูวิธีที่ถูกต้องและข้อห้ามใน วิธีเช็ดหูแมว

ถ้าไม่รักษาจะเป็นอย่างไร

Cornell ระบุผลที่ตามมา คือการติดเชื้อหูชั้นนอก (otitis externa) ที่อาจลุกลามเข้าหูชั้นกลางและชั้นใน และถ้าแก้วหูเสียหายอาจกระทบการได้ยินและการทรงตัวถาวร VCA Canada ยังระบุก้อนเลือดที่ใบหู (aural hematoma) เป็นผลจากการเกาแรงๆ รายละเอียดของภาวะนี้ดูใน ก้อนเลือดที่ใบหูสุนัข ซึ่งเขียนจากกรณีสุนัข

ดูแลสิ่งแวดล้อมและสัตว์ตัวอื่น

VCA Canada ระบุว่ายังไม่มีผลิตภัณฑ์ที่ขึ้นทะเบียนสำหรับใช้กำจัดไรในบ้านโดยตรง แต่ผลิตภัณฑ์กันหมัดหลายชนิดก็ได้ผลกับไรหู จึงควรถามหมอว่าจะป้องกันหมัดและไรในแผนเดียวกันอย่างไร ดู ป้องกันหมัดแมว เพราะสัตว์ที่อยู่ร่วมกันมีโอกาสติดต่อกัน ควรพาตรวจทุกตัว รวมถึง หมาที่เกาหู ด้วย เพราะ VCA Canada ระบุว่าพบไรหูในสุนัขได้ด้วย

พาแมวไปหาหมอถ้า

• เกาหูหรือสะบัดหัวต่อเนื่องเกิน 1 วัน
• ขี้หูสีเข้ม กลิ่นเหม็น หรือมีเลือดปน
• ใบหูบวมเป็นก้อน
• เอียงคอหรือเดินเซ (Cornell เตือนว่าหูชั้นในที่เสียหายกระทบการทรงตัว)
• ลูกแมวอายุน้อยหรือแมวที่ซึมร่วมด้วย

ทุกครั้งที่สงสัยไรหู ให้พามาตรวจก่อน แล้วค่อยใช้ยาตามที่สัตวแพทย์สั่ง