หมาเกาหูเกิดจากอะไร ไล่สาเหตุทีละข้อ และเมื่อไรต้องพาไปหาหมอ

หมาเกาหูแล้วสะบัดหัวตามไม่ใช่โรคเดียว แต่เป็นอาการของช่องหูที่คัน เจ็บ หรืออักเสบ และต้นเหตุมีให้ไล่ตั้งแต่ไรหูไปจนถึงภูมิแพ้ที่เป็นๆ หายๆ ตำราเมอร์คสำหรับเจ้าของสัตว์เลี้ยงจัดกลุ่มสาเหตุไว้ 5 ข้อ คือปรสิต ของแปลกปลอม ภูมิแพ้ ยีสต์หรือแบคทีเรียที่เจริญมากเกิน และการติดเชื้อในหูชั้นกลาง การรู้ว่าน้องอยู่ข้อไหนช่วยให้เล่าอาการให้หมอได้ตรงจุดขึ้น

เกาหูอย่างเดียวหรือมีอาการอื่นพ่วง

ก่อนไล่สาเหตุ ให้ดูว่านอกจากเกาแล้วเห็นอะไรอีก เมอร์คระบุอาการของช่องหูอักเสบไว้ว่า สะบัดหัว มีกลิ่นเหม็น หูแดง บวม มีสิ่งคัดหลั่ง และผิวหนังเป็นสะเก็ด หูอาจเจ็บหรือคัน และเป็นได้ทั้งข้างเดียวหรือสองข้าง

VCA เพิ่มรายละเอียดเรื่องสีของสิ่งคัดหลั่งว่าเป็นสีดำหรือเหลือง และในรายที่เป็นเรื้อรังใบหูอาจแข็งเป็นสะเก็ดหนาขึ้น จนช่องหูตีบ (stenosis) ซึ่งยาหยอดจะเข้าไปไม่ถึงอีกต่อไป

อาการเหล่านี้ช่วยแยกคร่าวๆ ได้ แต่ยังไม่พอสำหรับบอกสาเหตุ เพราะสาเหตุหลายข้อให้ภาพหน้าตาคล้ายกัน สัตวแพทย์จึงต้องส่องช่องหูด้วยกล้อง otoscope และมักตรวจสิ่งคัดหลั่งใต้กล้องจุลทรรศน์ด้วย

ภูมิแพ้ ต้นเหตุที่เจอบ่อยและทำให้เป็นซ้ำ

VCA ระบุว่าภูมิแพ้เกี่ยวข้องกับช่องหูอักเสบมากถึง 43% ของเคส โดยเฉพาะเคสเรื้อรังหรือเป็นซ้ำ และในหมาที่แพ้อาหาร มีหูอักเสบถึง 65% ถึง 80%

ตรงนี้คือเหตุผลที่บางบ้านหยอดยาหายแล้วอีกสองเดือนก็กลับมา ยาจัดการการติดเชื้อที่ซ้ำเติมอยู่ แต่ภูมิแพ้ที่เป็นพื้นยังอยู่ ตำราเมอร์คเตือนไว้ตรงๆ ว่าถ้าไม่รักษาต้นเหตุให้ครบ ปัญหามักกลับมา

ลักษณะที่ชวนให้สงสัยภูมิแพ้ คือหมาเลียเท้า เกาตัว หรือผิวแดงตามรักแร้และท้องร่วมด้วย ถ้าเป็นแบบนี้ลองอ่านเรื่อง หมาเลียเท้าตัวเองบ่อย เทียบกัน แล้วเล่าให้หมอฟังพร้อมกัน เพราะเรื่องอาหารกับภูมิแพ้ผิวหนังมักไปด้วยกัน

ไรหู ติดง่ายและพบบ่อยในลูกหมา

VCA Canada อธิบายว่าไรหูใช้เวลาประมาณ 3 สัปดาห์จากไข่จนโตเต็มวัย ตัวเต็มวัยอยู่ได้ราว 2 เดือน และติดต่อได้ง่ายมากผ่านการสัมผัสโดยตรง เจอบ่อยในลูกหมาและลูกแมว แต่เกิดกับวัยไหนก็ได้ อาการคือเกาหู สะบัดหัว ขี้หูสีเข้ม เป็นขุยหรือเป็นสะเก็ด ถ้าเกาจนเป็นแผลก็มีขนร่วงรอบหู

ข้อสำคัญสำหรับบ้านที่เลี้ยงหลายตัว คือไรหูข้ามสายพันธุ์ได้ ทั้งหมา แมว และเฟอร์เรต ถ้าตัวหนึ่งเป็น ตัวอื่นในบ้านควรให้หมอตรวจด้วย VCA Canada ระบุว่ายากำจัดไรจัดการตัวเต็มวัยและตัวอ่อน แต่ไม่ถึงไข่และดักแด้ จึงต้องทำตามรอบที่หมอกำหนด ไม่ใช่หยุดเมื่อเกาน้อยลง

บ้านที่มีแมวด้วยอ่านต่อได้ที่ แมวเป็นไรหู ซึ่งแยกอาการและวิธีดูแลฝั่งแมวไว้ต่างหาก

ยีสต์และแบคทีเรีย ตัวร้ายที่ตามมาทีหลัง

เมอร์คอธิบายว่ายีสต์และแบคทีเรียอยู่ในหูที่แข็งแรงตามปกติในปริมาณน้อย เมื่อช่องหูอับชื้น อักเสบ หรือผิวถูกทำลาย เชื้อเหล่านี้โตจนเกินและทำให้เกิดกลิ่นเหม็นกับสิ่งคัดหลั่ง ดังนั้นการพบเชื้อในหูไม่ได้แปลว่าเชื้อเป็นต้นเหตุเสมอไป มักเป็นผลจากสาเหตุข้างต้น เช่น ภูมิแพ้ที่ทำให้ผิวอักเสบก่อน

ยาหยอดหูที่สัตวแพทย์สั่งส่วนใหญ่ผสมยาปฏิชีวนะ ยาต้านเชื้อรา และยาลดอักเสบเข้าด้วยกัน ตามที่เมอร์คระบุ เคสรุนแรงอาจต้องกินยาปฏิชีวนะเสริม ระยะรักษาของเคสแบคทีเรียหรือยีสต์มักต้องนัดตรวจซ้ำราว 2 ถึง 4 สัปดาห์ และต้องให้ยาจนหายสนิท

รูปหูกับพันธุ์ มีผลแต่ไม่ได้ตัดสิน

VCA ระบุว่าหูใหญ่ ตก หรือมีขนมาก ทำให้เป็นช่องหูอักเสบง่ายกว่า และยกพันธุ์คอกเกอร์สแปเนียล พุดเดิ้ลเล็ก และโอลด์อิงลิชชีพด็อกเป็นตัวอย่างพันธุ์ที่เสี่ยง ส่วนเมอร์คบอกแค่ว่ารูปใบหูหรือช่องหูมีผล โดยไม่ระบุพันธุ์

พูดอย่างระวังคือ หูตกอับลมกว่าจริง แต่หูตั้งก็เป็นได้ และมีภูมิแพ้ได้เหมือนกัน พันธุ์ที่ขนในหูหนาให้สังเกตความชื้นหลังอาบน้ำเป็นพิเศษ

ของแปลกปลอมและก้อนในช่องหู

เมอร์คนับของแปลกปลอมที่ติดในช่องหูเป็นสาเหตุหนึ่ง VCA เสริมว่าโพลิปและเนื้องอกก็ทำให้เกิดได้ เคสแบบนี้มักชวนสงสัยเมื่อเกาหูแรงข้างเดียวอย่างฉับพลัน โดยเฉพาะหลังไปเล่นหญ้าหรือวิ่งในพงรก ห้ามเขี่ยเอง เพราะดันของให้ลึกขึ้นหรือทำให้เจ็บจนหมาขยับ

เกาแรงๆ แล้วใบหูบวมเป็นก้อน

VCA ระบุว่าหูอักเสบที่ปล่อยไว้อาจทำให้เกิด aural hematoma คือหลอดเลือดในใบหูแตก เลือดคั่งทำให้ใบหูบวมเจ็บ ต้องรักษาด้วยการผ่าตัด และการอักเสบลึกยังทำลายแก้วหูจนการได้ยินเสียได้

ถ้าใบหูหนา นุ่มเป็นก้อนเหมือนหมอน ให้ไปหาหมอในวันนั้น ไม่ต้องรอสังเกตต่อ

หยอดหูเองได้ไหม

ไม่ควร VCA ระบุว่าไม่ควรใช้ยาหยอดหูทั่วไปรักษาอาการเอง เพราะถ้าแก้วหูทะลุอยู่ ยาบางตัวเป็นอันตราย ซึ่งเจ้าของดูจากภายนอกไม่ออก เมอร์คเตือนเพิ่มเรื่องสูตรบ้านๆ อย่างส่วนผสมน้ำส้มสายชู ว่าอาจทำให้อักเสบมากขึ้น และห้ามใช้ไม้พันสำลีหรือสิ่งที่ดันเศษสกปรกลงลึก

สิ่งที่เจ้าของทำได้อย่างปลอดภัยคือจดข้อมูลไปบอกหมอ ได้แก่ เกาข้างไหน เริ่มเมื่อไร มีกลิ่นหรือไม่ ขี้หูสีอะไร หมาอาบน้ำหรือว่ายน้ำบ่อยแค่ไหน และเพิ่งเปลี่ยนอาหารหรือเปล่า ถ้าเกาถี่ขึ้นและมีกลิ่นหรือสิ่งคัดหลั่ง ควรไปเร็ว เพราะช่องหูที่ตีบจากการอักเสบเรื้อรังรักษายากกว่าตอนเพิ่งเริ่มเป็น

พาไปหาหมอเมื่อ

• เกาหูหรือสะบัดหัวต่อเนื่องเกิน 1 ถึง 2 วัน
• หูมีกลิ่น แดง หรือมีสิ่งคัดหลั่งสีดำหรือเหลือง
• ใบหูบวมหนาเป็นก้อน
• เอียงคอ เดินเซ หรือไม่ตอบสนองเสียงเหมือนเดิม ซึ่งชวนให้สงสัยการอักเสบลึกเข้าไปด้านใน
• หูเคยหายแล้วกลับมาเป็นอีกภายในไม่กี่เดือน ให้ถามหมอเรื่องตรวจภูมิแพ้และอาหาร

ที่คลินิกจะส่องหู ดูสิ่งคัดหลั่งใต้กล้อง และบางรายต้องเพาะเชื้อ หมอจะเป็นคนบอกว่าต้องยาอะไรนานเท่าไร ตามที่เมอร์คและ VCA ระบุ อย่าหยุดยาก่อนนัดตรวจซ้ำแม้อาการดูดีขึ้น ถ้าเรื่องภูมิแพ้ผิวหนังเป็นมากเกินหู ดูแนวทางในเรื่อง หมาเป็นโรคผิวหนัง เพิ่มเติม