ทำไมชิวาว่าถึงดุ สาเหตุจากงานวิจัยและวิธีรับมือ

ชิวาว่าที่ดุมักเป็นหมาที่กลัว ไม่ใช่หมาที่ก้าวร้าวโดยกำเนิด ข้อมูลที่พอเชื่อถือได้บอกว่าหมาตัวเล็กโดยเฉลี่ยมีคะแนนความกลัวและความก้าวร้าวสูงกว่าหมาตัวใหญ่ และส่วนหนึ่งเกี่ยวกับวิธีที่คนเลี้ยงหมาตัวเล็กต่างจากหมาตัวใหญ่ ข้อมูลเฉพาะชิวาว่ามีจำกัด ผมจึงเขียนจากงานวิจัยหมาตัวเล็กโดยรวมและบอกขอบเขตไว้ในแต่ละข้อ

งานวิจัยบอกอะไรเรื่องหมาตัวเล็ก

Scientific American รายงานข้อมูลจาก Dog Aging Project ที่เก็บจากเจ้าของกว่า 50,000 ราย ชุดข้อมูลที่ใช้วิเคราะห์มี 42,941 ตัว เป็นหมาพันธุ์แท้ 19,354 ตัวจาก 56 สายพันธุ์ และหมาพันธุ์ผสม 23,587 ตัว ผลคือพันธุ์เล็กและพันธุ์ทอยได้คะแนนจากเจ้าของด้านความก้าวร้าวและความกลัวสูงกว่า และคะแนนความสามารถในการฝึกต่ำกว่า ส่วนพันธุ์ใหญ่และยักษ์เฉลี่ยฝึกง่ายที่สุด และก้าวร้าวหรือวิตกกังวลน้อยที่สุด

ข้อควรจำสามข้อ

1. คะแนนมาจากการให้เจ้าของประเมิน ไม่ได้มาจากการวัดโดยผู้สังเกต
2. เป็นค่าเฉลี่ยของพันธุ์ บทความย้ำว่านิสัยเฉพาะตัวสำคัญที่สุด
3. บทความไม่ได้ระบุผลเฉพาะชิวาว่าในเนื้อหา ชื่อชิวาว่าปรากฏแค่ในพาดหัวรอง

เจ้าของหมาเล็กเลี้ยงต่างจากหมาใหญ่

AKC สรุปงานของ Christine Arhant จากมหาวิทยาลัยสัตวแพทยศาสตร์เวียนนา ที่ตีพิมพ์ใน Applied Animal Behaviour Science โดยใช้แบบสอบถามเจ้าของ 1,276 ราย พบว่าเจ้าของหมาเล็กมักสม่ำเสมอน้อยกว่าในการปฏิบัติและฝึก และใช้เวลาทำกิจกรรมร่วมกัน เช่น ฝึกเชื่อฟัง ฟิตเนสสุนัข เล่นเก็บของ หรือวิ่ง น้อยกว่าเจ้าของหมาใหญ่ มากอย่างมีนัยสำคัญ ผู้วิจัยแยกหมาตัวเล็กไว้ที่ต่ำกว่า 44 ปอนด์ (ราว 20 กิโลกรัม) ซึ่งบทความระบุว่าเป็นเกณฑ์ที่กำหนดขึ้นเอง

ผลที่ตามมาคือ ความสม่ำเสมอของเจ้าของและกิจกรรมร่วมกันสัมพันธ์กับการเชื่อฟังที่ดีขึ้น ไม่ว่าหมาจะตัวเล็กหรือใหญ่ ผู้วิจัยจึงสรุปว่าพฤติกรรมของเจ้าของมีบทบาทสำคัญ ไม่ได้มาจากพันธุกรรมอย่างเดียว

ตัวอย่างที่เห็นได้ในชีวิตจริง ชิวาว่าที่ถูกอุ้มตลอดเวลาตามห้างหรือร้านกาแฟ แทบไม่ได้ฝึกเจอคนแปลกหน้าหรือหมาตัวอื่นบนพื้นเลย พอวันหนึ่งต้องลงเดินเอง ความกลัวก็แสดงออกมาเป็นเห่าหรือคำราม ตัวอย่างนี้เป็นการอธิบายภาพ ไม่ใช่ข้อมูลจากงานวิจัยที่อ้างถึง

การลงโทษทำให้ดุขึ้น

AKC รายงานว่า การลงโทษสัมพันธ์กับความวิตกกังวลและการทะเลาะเบาะแว้งมากขึ้นในหมาทุกขนาด โดยผลชัดกว่าในหมาเล็ก และการลงโทษ เช่น กระชากสายจูง ตี ดุ หรือจับหนังคอ สัมพันธ์กับการไม่เชื่อฟังมากขึ้น บทความระบุว่าการกระชากสายจูงและดุของเจ้าของชิวาว่าไม่ใช่วิธีที่แนะนำ เพราะอาจตอกย้ำความกลัวและความก้าวร้าวที่มาจากความกลัว

กล่าวอีกอย่างคือ หมาที่คำรามเพราะกลัวแล้วถูกดุ จะไม่ได้เรียนว่าไม่ต้องกลัว แต่เรียนว่ามีเรื่องแย่ลงอีก

อ่านสัญญาณก่อนที่หมาจะคำราม

ลำดับที่ผมเห็นว่ามีประโยชน์คือ จดว่าหมาแสดงอาการเมื่อไร ในสถานการณ์ใด โดยแยกเป็นสามกลุ่ม

สถานการณ์ที่ดุ	ความหมายที่เป็นไปได้	ทางเลือกแรก
คนแปลกหน้าเข้าใกล้ ขณะอยู่ในอ้อมแขนเจ้าของ	กลัวและปกป้องตำแหน่ง	วางลงพื้น ให้ระยะห่าง ไม่ให้คนแปลกหน้าเอื้อมมือ
หมาตัวอื่นเดินผ่านบนสายจูง	กลัวหรือตื่นเต้นเกินไป	เพิ่มระยะห่างจนหมาไม่เห่า ให้รางวัลเมื่อมองแล้วไม่ตอบสนอง
ถูกจับตัวหรือถูกอุ้ม	เจ็บหรือไม่ชอบถูกจับ	ตรวจหาจุดเจ็บ ฝึกให้คุ้นกับการจับทีละจุด

ท่าทางเตือนก่อนกัดที่ควรรู้จัก ดูได้ที่ ภาษากายหมา บอกอะไรได้บ้าง และเสียงขู่ที่ หมาขู่ คำราม เพราะอะไร สิ่งสำคัญคือ อย่าลงโทษการคำราม เพราะเสียงคำรามคือคำเตือนก่อนกัด

หมาที่ดุขึ้นกะทันหัน

ถ้าชิวาว่าเคยนิ่งแล้วเริ่มคำรามเมื่อถูกจับหรืออุ้ม ให้สัตวแพทย์ตรวจก่อนจะสรุปว่าเป็นเรื่องนิสัย หมาที่เจ็บฟัน สะบ้าเคลื่อน หรือเจ็บหลัง อาจดุเพราะไม่อยากถูกแตะ ข้อมูลในแหล่งที่ตรวจสอบไม่ได้ยืนยันความสัมพันธ์นี้โดยตรง นี่เป็นความเห็นของผมจากหลักที่ว่าอาการเปลี่ยนกะทันหันต้องคัดโรคก่อน ปัญหาสุขภาพของชิวาว่าที่เจอบ่อยอ่านได้ที่ ชิวาว่า วิธีเลี้ยงและนิสัย

วิธีฝึกที่ไม่ต้องลงโทษ

ผมเสนอขั้นตอนที่ใช้หลักเดียวกับที่ AKC สรุป คือ เพิ่มความสม่ำเสมอและเพิ่มกิจกรรมร่วม

1. กำหนดคำสั่งสั้น ๆ 3 ถึง 4 คำ เช่น นั่ง มา เอาออก ให้ทุกคนในบ้านใช้เหมือนกัน
2. ฝึกวันละ 5 ถึง 10 นาที หลายรอบ ให้รางวัลทันทีที่ทำถูก ดูเพิ่มที่ วิธีฝึกลูกสุนัข
3. พาออกเดินเอง ให้หมาเดินบนสายจูงแทนการอุ้ม เริ่มจากที่เงียบ ดู วิธีฝึกหมาเดินสายจูง
4. ให้คนแปลกหน้าอยู่ห่าง และให้ขนมที่หมาชอบเมื่อหมามองคนโดยไม่คำราม
5. ถ้าห้ามไม่อยู่ ขอคำแนะนำจากสัตวแพทย์หรือผู้เชี่ยวชาญด้านพฤติกรรมสัตว์ที่ใช้วิธีให้รางวัล

หมาที่ดุจนกัดคน หรือกัดบ่อยขึ้น ควรพบสัตวแพทย์และผู้เชี่ยวชาญด้านพฤติกรรมสัตว์ ไม่ควรแก้เองที่บ้านโดยไม่มีแผน