ห้องปลอดฝุ่นที่บ้านทำยังไง เลือกห้อง อุดช่อง และคุมค่า PM2.5

ห้องปลอดฝุ่นที่บ้านทำได้โดยเลือกห้องที่มีช่องลมเข้าน้อยที่สุด ปิดประตูหน้าต่างและอุดรอยรั่ว งดสิ่งที่ก่อควันในห้อง เช็ดฝุ่นด้วยผ้าชื้นทุกวัน แล้วเสริมเครื่องฟอกอากาศถ้าต้องการให้ได้ผลมากขึ้น กรมอนามัยกำหนดเป้าหมายไว้ว่าค่า PM2.5 เฉลี่ย 24 ชั่วโมงในห้องต้องไม่เกิน 50 ไมโครกรัมต่อลูกบาศก์เมตร และ PM10 ไม่เกิน 120

ห้องปลอดฝุ่นตามนิยามของกรมอนามัย

คู่มือของกองประเมินผลกระทบต่อสุขภาพ กรมอนามัย (ปี 2565) ให้ความหมายห้องปลอดฝุ่นว่าเป็นห้องที่จัดไว้ในบ้านหรืออาคารสาธารณะเพื่อลดการสัมผัสฝุ่นขนาดไม่เกิน 2.5 ไมครอน (PM2.5) และไม่เกิน 10 ไมครอน (PM10) โดยในห้องต้องมีค่าเฉลี่ย 24 ชั่วโมงตามที่กล่าวข้างต้น

ถ้าไม่มีเครื่องวัดฝุ่น เราจะไม่รู้ว่าห้องผ่านเกณฑ์หรือยัง เครื่องวัดฝุ่นขนาดพกพาหรือแอปรายงานค่าฝุ่นของหน่วยงานทางการช่วยดูแนวโน้มได้ แต่ค่าจากแอปเป็นค่านอกบ้าน ไม่ใช่ค่าในห้อง

เลือกห้องไหนในบ้าน

คู่มือให้หลักการเลือกห้องสามข้อ

1. อยู่ห่างแหล่งฝุ่น เช่น ถนน ลานจอดรถ พื้นที่ก่อสร้าง และไม่มีแหล่งควันในห้อง เช่น จุดเทียน ธูป หรือสูบบุหรี่
2. มีช่องทางเข้าของฝุ่นน้อยที่สุด เช่น ช่องว่างรอบประตูหรือหน้าต่าง ถ้ามีห้องแอร์ให้เลือกห้องนั้น
3. ไม่มีวัสดุสะสมฝุ่น เช่น พรมและเฟอร์นิเจอร์ที่ไม่จำเป็น

ถ้ามีหลายห้องให้เทียบตามสามข้อนี้ ห้องแอร์ที่อยู่ห่างถนนจะได้เปรียบ ห้องที่หน้าต่างเป็นบานเลื่อนเก่ามักมีช่องรั่วมากกว่าบานเปิด ดูข้อดีข้อเสียของบานแต่ละแบบที่หน้าต่างบานเลื่อน และหน้าต่างอลูมิเนียม

ขั้นพื้นฐาน ทำได้โดยไม่ต้องซื้ออะไรแพง

กรมอนามัยเรียกชุดนี้ว่าการควบคุมอย่างง่าย

• ปิดประตูหน้าต่างให้มิดชิด
• ทำความสะอาดห้อง
• ปิดช่องหรือรูที่อากาศนอกเข้าได้ด้วยวัสดุปิดผนึก เช่น ซีลประตู หรือเทปปิดร่องประตูและหน้าต่าง
• ไม่ทำกิจกรรมที่ก่อฝุ่นหรือควันในห้อง
• เปิดพัดลมหรือแอร์เพื่อหมุนเวียนอากาศในห้อง
• เช็ดฝุ่นเป็นประจำทุกวันด้วยผ้าชุบน้ำ แทนการใช้ไม้กวาดหรือปัดฝุ่น

มีข้อที่คนมักพลาดคือพัดลมดูดอากาศ คู่มือระบุว่าถ้าเป็นพัดลมดูดอากาศที่ไม่มีระบบดักฝุ่น ไม่ควรเปิด เพราะจะดูดอากาศนอกห้องที่มีฝุ่นสูงเข้ามา เช่น พัดลมระบายอากาศในห้องน้ำที่เปิดสู่ภายนอกโดยตรง

การปิดช่องรอบประตูต้องทำให้ใช้งานได้ ไม่ใช่ติดเทปปิดตายจนเปิดไม่ได้ ซีลยางกันฝุ่นแบบติดขอบประตูถอดออกได้ เหมาะกว่าเทปสำหรับห้องที่ใช้ทุกวัน

ทางเลือกเสริม เครื่องฟอกอากาศ

ถ้าทำขั้นพื้นฐานครบแล้วต้องการให้ได้ผลมากขึ้น คู่มือแนะนำให้เพิ่มระบบดักฝุ่น เช่น เครื่องฟอกอากาศหรืออุปกรณ์ที่ลดฝุ่นได้ โดยขนาดต้องเหมาะกับห้อง เอกสารไม่ได้ระบุยี่ห้อหรือตัวเลขความสามารถ จึงควรดูข้อมูลจากผู้ผลิต เช่น พื้นที่ห้องที่เครื่องรองรับ เทียบกับขนาดห้องจริง

ตัวอย่างการเทียบ (ตัวเลขสมมติ): ห้องนอนกว้าง 3 x 4 เมตร มีพื้นที่ 12 ตารางเมตร ควรเลือกเครื่องที่ระบุว่ารองรับพื้นที่มากกว่า 12 ตารางเมตรอย่างชัดเจน ไม่ใช่รุ่นที่รองรับพอดีหรือน้อยกว่า

ข้อควรคำนึง ห้องปิดนานก็มีปัญหา

กรมอนามัยเตือนเรื่องหนึ่งไว้ในคู่มือ คือให้เปิดหน้าต่างและประตูระบายอากาศในช่วงที่ฝุ่นน้อย เพื่อลดการสะสมของคาร์บอนไดออกไซด์ (CO2) ภายในห้อง ห้องปิดมิดที่มีคนนอนหลายคนโดยไม่มีการระบายเลยจะอึดอัดแม้ฝุ่นไม่เข้า จึงเลือกเวลาเปิดตอนค่าฝุ่นนอกบ้านต่ำ โดยดูค่าจริงของวันนั้นจากแอปหรือเว็บไซต์ของหน่วยงานที่รายงานคุณภาพอากาศ

จัดสภาพแวดล้อมรอบบ้านด้วย

คู่มือยังแนะนำสามเรื่องที่ทำนอกห้อง

• งดเผา และงดกิจกรรมที่ก่อควันรอบบ้าน
• ดูแลถนนและบริเวณรอบบ้านไม่ให้เกิดฝุ่น เช่น ลานดินหน้าบ้านที่เปิดโล่ง
• ปลูกต้นไม้ที่ดักฝุ่นได้ โดยเลือกใบหยาบ ผิวใบมาก มีขน

ไอเดียเลือกต้นไม้ในบ้านดูที่ต้นไม้ตกแต่งบ้าน แต่ต้องตระหนักว่าคู่มือเสนอเรื่องต้นไม้เป็นส่วนเสริมของการจัดสภาพแวดล้อม ไม่ใช่ตัวหลักที่ลดค่าฝุ่นในห้อง

พรมและเฟอร์นิเจอร์

เกณฑ์ข้อ 3 ของการเลือกห้องคือเลี่ยงวัสดุสะสมฝุ่น ถ้าต้องใช้ห้องที่มีพรมผืนใหญ่ ให้ม้วนเก็บชั่วคราวช่วงฝุ่นสูง หรือเลือกพรมที่ซักได้ ดูตัวเลือกที่พรมปูพื้น ส่วนห้องนอนเล็กที่ของเยอะ แนวทางจัดอยู่ในไอเดียห้องนอนเล็ก

เช็กลิสต์ทำห้องปลอดฝุ่นใน 1 วัน

1. เลือกห้อง และย้ายของที่สะสมฝุ่นออก
2. เช็ดห้องด้วยผ้าชื้น ไม่กวาด
3. ตรวจช่องรอบประตู หน้าต่าง ช่องแอร์ ติดซีลให้เรียบร้อย
4. ย้ายธูป เทียน และแหล่งควันออกจากห้อง
5. ตั้งเครื่องฟอกอากาศถ้ามี และเปิดแอร์ในห้อง
6. ตรวจค่าฝุ่นนอกบ้านทุกเช้า เปิดหน้าต่างระบายเฉพาะตอนค่าต่ำ

ถ้าในบ้านมีเด็กเล็ก ผู้สูงอายุ หรือผู้ที่มีโรคหัวใจและปอด ให้ปรึกษาแพทย์เรื่องการป้องกันฝุ่นที่เหมาะสมกับอาการของแต่ละคน เพราะห้องปลอดฝุ่นช่วยลดการสัมผัสแต่ไม่ได้แทนการรักษา