บูลล์ด็อกฝรั่งเศส นิสัยและวิธีเลี้ยงในเมืองร้อนให้หายใจสบาย

บูลล์ด็อกฝรั่งเศส หรือที่คนเลี้ยงเรียกสั้นๆ ว่าเฟรนชี่ เป็นหมาเพื่อนที่ใจดี ติดคน เห่าน้อย และใช้ชีวิตในห้องชุดได้สบาย ส่วนที่ยากคือร่างกาย หน้าสั้น หูตั้งกว้าง ตัวหน้าหนัก ทำให้เจ้าของต้องคุมสามเรื่องให้อยู่ ได้แก่ ความร้อน น้ำ และหู ถ้าคุมได้ น้องจะเป็นเพื่อนร่วมบ้านที่ง่ายที่สุดตัวหนึ่ง

เสียงหายใจของเฟรนชี่ตอนบ่ายสามอาจเปลี่ยนไปทันทีเมื่อแอร์ในห้องดับ เจ้าของเฟรนชี่ที่เลี้ยงเป็นจึงดูนาฬิกาและอุณหภูมิบ่อยกว่าเจ้าของหมาพันธุ์อื่น

ขนาด น้ำหนัก และอายุขัย จากตัวเลขจริง

AKC ระบุว่าเฟรนช์บูลด็อกสูงที่ไหล่ 11 ถึง 13 นิ้ว (ราว 28 ถึง 33 เซนติเมตร) หนักไม่เกิน 28 ปอนด์ หรือราว 12.7 กิโลกรัม และมีอายุขัยประมาณ 10 ถึง 12 ปี งานวิจัยของ VetCompass ที่เก็บข้อมูลเฟรนชี่ 2,228 ตัวจากคลินิกทั่วไปในอังกฤษปี 2013 พบว่าตัวผู้โตเต็มที่หนักเฉลี่ย 13.7 กิโลกรัม และตัวเมีย 11.5 กิโลกรัม ซึ่งบอกว่าเฟรนชี่ในบ้านจริงหลายตัวหนักกว่าเพดานของมาตรฐานประกวด

ข้อมูล	ค่าที่ใช้วางแผน	ความหมายต่อการเลี้ยง
ความสูง	28 ถึง 33 ซม.	ตัวเตี้ย ล่ำ ยกขึ้นลงรถหรือโซฟาต้องช่วยรองตัว
น้ำหนักตามมาตรฐาน AKC	ไม่เกินราว 12.7 กก.	ใช้เป็นกรอบ ไม่ใช่เป้าให้ถึง
น้ำหนักเฉลี่ยในคลินิกอังกฤษ	ผู้ 13.7 กก. เมีย 11.5 กก.	น้ำหนักเกินพบได้บ่อย ต้องชั่งทุกเดือน
อายุขัย	ประมาณ 10 ถึง 12 ปี	ค่าดูแลสุขภาพเพิ่มขึ้นหลังห้าหกปี

สิ่งที่น่าสังเกตอีกข้อจากงานวิจัยเดียวกันคือ อายุมัธยฐานของเฟรนชี่ในข้อมูลมีแค่ 1.3 ปี เพราะพันธุ์นี้ได้รับความนิยมพุ่งขึ้นเร็วมาก สัดส่วนลูกเฟรนชี่ที่เกิดใหม่และเข้าคลินิกเพิ่มจาก 0.02% ในปี 2003 เป็น 1.46% ในปี 2013 ผู้วิจัยจึงเตือนว่าภาพโรคที่เห็นเป็นภาพของหมาหนุ่มสาว เมื่อประชากรแก่ตัวลง ปัญหาจะเปลี่ยนไปอีก

นิสัยแบบหมาเมือง เห่าน้อย ช่างสังเกต และดื้อเงียบ

AKC บรรยายเฟรนชี่ว่าขี้เล่น ตื่นตัว ปรับตัวเก่ง และเป็นหมาที่ "พูดน้อย" คือไม่ค่อยเห่า แต่ช่างสังเกตจนเฝ้าบ้านได้ดี อยู่ได้ทั้งกับคนโสด คู่รัก และครอบครัว เข้ากับสัตว์อื่นได้ และชอบรู้จักคนใหม่

ในบ้านจริง นิสัยเหล่านี้ออกมาเป็นพฤติกรรมแบบนี้

• เดินตามจากห้องนั่งเล่นไปห้องครัว นอนแนบเท้าหรือพิงขา
• ส่งเสียงครางหรือเสียงพึมพำแทนการเห่า เวลาอยากได้อะไร
• เมื่อไม่อยากทำตาม จะนั่งนิ่ง มองหน้า แล้วไม่ขยับ
• ตื่นเต้นมากเมื่อมีแขกมา แล้วหอบเร็วกว่าที่ควร ต้องให้พักในมุมเย็น

ข้อสุดท้ายสำคัญกว่าที่คิด หมาหน้าสั้นที่ตื่นเต้นหายใจถี่และระบายความร้อนได้ไม่ดี บ้านที่มีเด็กหรือมีแขกบ่อยควรมีมุมพักที่เย็นและเงียบให้น้องถอยออกมาได้เอง

หูค้างคาว จุดที่ป่วยบ่อยที่สุดในข้อมูลคลินิก

หลายคนคิดว่าปัญหาใหญ่ของเฟรนชี่คือการหายใจ ซึ่งถูกในแง่ความรุนแรง แต่ในแง่ความถี่ งานวิจัย VetCompass พบว่าโรคที่บันทึกบ่อยที่สุดคือหูชั้นนอกอักเสบ (otitis externa) 14.0% ตามด้วยท้องเสีย 7.5% เยื่อบุตาอักเสบ 3.2% เล็บยาวเกิน 3.1% และผิวหนังอักเสบในรอยพับ 3.0% ส่วนกลุ่มโรคทางเดินหายใจส่วนบนรวมกันอยู่ที่ 12.7% ของหมาทั้งหมดในการศึกษา

หูตั้งกว้างของเฟรนชี่ดูเหมือนน่าจะโปร่ง แต่ช่องหูแคบ บวกกับผิวที่แพ้ง่าย ในอากาศร้อนชื้นของไทย ช่องหูจึงอับได้เร็ว วิธีที่เราใช้

1. สัปดาห์ละครั้ง เปิดใบหูดูภายในใต้แสงไฟ ผิวควรเป็นสีชมพูอ่อน ไม่มีคราบน้ำตาลเข้ม
2. ดมกลิ่น หูปกติไม่มีกลิ่นเปรี้ยวหรือกลิ่นอับ
3. เช็ดเฉพาะส่วนที่มองเห็นด้วยสำลีชุบน้ำยาล้างหูสำหรับสุนัข ห้ามใช้ไม้พันสำลีแหย่ลงไปในช่องหู
4. หลังอาบน้ำ ซับในใบหูให้แห้งทุกครั้ง

ถ้าน้องสะบัดหัวบ่อย เอาขาเกาหู หูแดง มีกลิ่น หรือร้องเมื่อจับหู ให้พาไปให้สัตวแพทย์ดู หูอักเสบที่ปล่อยไว้นานรักษายากขึ้นมาก รายละเอียดอาการอยู่ใน หูอักเสบในสุนัข

ลมหายใจกับอากาศร้อนชื้น เรื่องที่ห้ามประมาท

ภาควิชาสัตวแพทยศาสตร์ มหาวิทยาลัยเคมบริดจ์ อธิบายว่าการคัดพันธุ์ให้หน้าสั้นลงทำให้หมากลุ่มนี้มีแนวโน้มทางเดินหายใจส่วนบนอุดกั้นและหายใจลำบาก เรียกว่า BOAS และระบุเฟรนช์บูลด็อกไว้ในรายชื่อสายพันธุ์ร่วมกับบูลด็อก ปั๊ก ปักกิ่ง และชิสุ บางตัวก็ไม่แสดงอาการ ส่วน AKC เองก็เขียนชัดว่าเฟรนชี่มีแนวโน้มหายใจลำบาก และอยู่ในอากาศร้อนหรือชื้นได้ไม่ดี ไม่ควรให้ออกแรงในวันที่ร้อน

ในเมืองไทย เราจัดเวลาของเฟรนชี่ตามตารางนี้

ช่วงเวลา	กิจกรรมที่เหมาะ	เลี่ยง
ก่อน 7 โมงเช้า	เดิน 15 ถึง 20 นาที ดมกลิ่นตามทาง	วิ่งไล่ลูกบอลยาวๆ
10 โมงถึง 4 โมงเย็น	อยู่ในห้องเย็น เกมหาขนมเบาๆ	เดินบนพื้นปูนหรือนั่งรถที่ยังไม่เย็น
หลังพระอาทิตย์ตก	เดินรอบสั้นอีกรอบ	เดินต่อเมื่อเริ่มหอบเสียงดัง
กลางคืน	นอนในห้องที่อากาศถ่ายเท	ห้องปิดทึบไม่มีแอร์หรือพัดลม

สัญญาณที่บอกว่าต้องหยุดทันทีคือ ลิ้นแผ่กว้างและห้อยยาว เสียงหายใจดังขึ้นเรื่อยๆ เดินช้าลงแล้วหาที่นอน เหงือกแดงจัดหรือคล้ำ ให้พาเข้าที่ร่ม ราดน้ำธรรมดาทั่วตัวแล้วเปิดพัดลม วิธีปฐมพยาบาลทีละขั้นอยู่ใน หมาเป็นลมแดด และถ้าน้องไม่ดีขึ้นในไม่กี่นาที ให้ไปโรงพยาบาลสัตว์เลย

น้ำ สระ และอ่างอาบน้ำ กฎที่ไม่มีข้อยกเว้น

AKC ระบุว่าเฟรนช์บูลด็อกว่ายน้ำไม่ได้ เพราะโครงสร้างตัวหน้าหนัก และห้ามปล่อยไว้ลำพังใกล้อ่างหรือสระ ข้อนี้เจ้าของมือใหม่พลาดบ่อย เพราะเห็นหมาทั่วไปตะกุยน้ำได้ จึงคิดว่าทุกตัวว่ายเป็น

บ้านที่มีสระหรือบ่อปลา ให้กั้นรั้วหรือปิดทางเข้าเสมอ ถ้าพาไปทะเลหรือคาเฟ่ที่มีสระ ให้ใส่เสื้อชูชีพสำหรับสุนัขทุกครั้งที่อยู่ใกล้น้ำ ไม่ใช่เฉพาะตอนลงน้ำ เวลาอาบน้ำให้ใช้กะละมังน้ำตื้นแค่ข้อเท้า และอย่าเดินออกจากห้องน้ำแม้แค่ไปหยิบผ้าเช็ดตัว

รอยพับ ตา และผิวแพ้ง่าย

AKC แนะนำให้รักษารอยพับบนหน้าให้สะอาดและแห้ง และระบุว่าเฟรนชี่มีปัญหาตาได้บางครั้ง เช่น ตาที่สาม (cherry eye) ต้อกระจกในหมาอายุน้อย และหนังตาม้วนเข้า (entropion) รวมถึงผิวแพ้และโรคผิวหนังจากภูมิคุ้มกัน

ตารางสังเกตอาการที่เราใช้ทุกวันใช้เวลาไม่ถึงสองนาที

จุดที่ดู	ปกติ	ควรนัดสัตวแพทย์
รอยพับเหนือจมูก	แห้ง ไม่มีกลิ่น	แดง เยิ้ม มีกลิ่นเปรี้ยว
มุมตาด้านใน	ไม่มีก้อนสีแดงโผล่	มีก้อนกลมสีแดงโผล่ที่มุมตา
ขนตาและขอบตา	ขนตาไม่แตะกระจกตา	น้ำตาไหลตลอด หรี่ตา ขนตาม้วนเข้า
ผิวใต้ท้องและซอกขา	สีชมพู ไม่มีตุ่ม	แดง เป็นตุ่ม เลียหรือเกาไม่หยุด
ง่ามนิ้วเท้า	สะอาด	แดง เลียเท้าซ้ำๆ

ผิวแพ้ง่ายมักเห็นเป็นการเลียเท้า เกาซอกขา หรือหูอักเสบซ้ำ ทั้งสามอย่างมักมาด้วยกัน ถ้าเป็นซ้ำหลายรอบ ให้ถามสัตวแพทย์เรื่องการหาสาเหตุภูมิแพ้ แทนการรักษาทีละจุด

หลังและกระดูกสันหลัง ของหมาตัวเตี้ยล่ำ

AKC อธิบายว่าเฟรนช์บูลด็อกเป็นหมาโครงแคระแบบหนึ่ง จึงอาจมีกระดูกสันหลังรูปผิดปกติ หรือหมอนรองกระดูกเสื่อมเร็ว และปัญหาหลังที่แสดงอาการส่วนใหญ่มาจากหมอนรองกระดูก ไม่ใช่จากรูปกระดูกเอง กล้ามเนื้อที่ดีช่วยพยุงหลังได้ ส่วนน้ำหนักเกินเพิ่มภาระให้หลัง

สิ่งที่ทำได้ที่บ้าน

• ทำทางลาดขึ้นโซฟาและเตียง แทนการให้กระโดดลงจากที่สูง
• อุ้มโดยรองทั้งอกและสะโพกพร้อมกัน ไม่หิ้วใต้รักแร้
• ปูพรมกันลื่นบนพื้นกระเบื้องในทางที่น้องวิ่งบ่อย
• ชั่งน้ำหนักทุกเดือน และคุมให้คลำซี่โครงได้

อาการหลังเจ็บที่เห็นบ่อย คือ ไม่ยอมขึ้นบันได หลังค่อม ร้องเมื่ออุ้ม หรือขาหลังเดินเซ ถ้าขาหลังอ่อนแรงหรือลากขา ต้องไปหาหมอวันนั้น หมาตัวยาวอีกพันธุ์ที่มีปัญหาเดียวกันชัดกว่าคือ ดัชชุนด์ ซึ่งมีรายละเอียดเรื่องหมอนรองกระดูกมากกว่านี้

ยาสลบและการผ่าตัด ถามหมอก่อนทุกครั้ง

AKC ระบุว่าหมาหน้าสั้นไวต่อยาสลบมากกว่า และควรเลือกสัตวแพทย์ที่มีประสบการณ์กับพันธุ์นี้เมื่อต้องวางยา เรื่องนี้เกี่ยวกับเฟรนชี่ทุกตัว เพราะอย่างน้อยก็มีการทำหมัน และบางตัวต้องขูดหินปูนหรือผ่าตัดตาในอนาคต

คำถามที่ควรถามคลินิกก่อนวันผ่าตัด

1. มีการตรวจเลือดและฟังปอดก่อนวางยาไหม
2. ใส่ท่อช่วยหายใจตลอดและถอดเมื่อไหร่ ใครเฝ้าช่วงฟื้นจากยาสลบ
3. ถ้าน้องมีรูจมูกแคบหรือเพดานอ่อนยาว จะแก้ไขในการวางยาครั้งเดียวกันได้ไหม
4. ต้องงดน้ำงดอาหารกี่ชั่วโมง

คลินิกที่ตอบคำถามเหล่านี้ได้ชัดเจนคือคลินิกที่คุ้นกับหมาหน้าสั้น

เล็บยาว ท้องเสีย และเรื่องเล็กที่พาไปหาหมอบ่อย

เล็บยาวเกินติดอันดับโรคที่บันทึกบ่อยในงานวิจัยอังกฤษ และ AKC ก็แนะนำให้ตัดเล็บเป็นประจำ เพราะเล็บยาวทำให้เจ็บ เฟรนชี่ที่ส่วนใหญ่เดินบนพื้นกระเบื้องในห้องแทบไม่ได้ลับเล็บเลย ให้ตัดทุก 3 ถึง 4 สัปดาห์ ถ้าได้ยินเสียงเล็บกระทบพื้นแปลว่ายาวเกินแล้ว วิธีตัดโดยไม่โดนเส้นเลือดอยู่ใน ตัดเล็บหมา

ท้องเสียเป็นอันดับสองในข้อมูลเดียวกัน ในบ้านจริงมักมาจากการเปลี่ยนอาหารเร็วเกินไป ขนมใหม่ หรือของที่เก็บกินจากพื้น ให้เปลี่ยนอาหารค่อยๆ ภายใน 7 ถึง 10 วัน และเก็บของบนพื้นให้หมด AKC เตือนด้วยว่าเฟรนชี่อ้วนง่าย ความอ้วนทำร้ายโครงสร้างร่างกายและเพิ่มความเสี่ยงของปัญหาสุขภาพประจำพันธุ์ ขนมจึงควรหักออกจากมื้อหลัก

ฝึกเฟรนชี่ ดื้อเงียบแต่ชอบเอาใจ

AKC บอกว่าเฟรนชี่บุคลิกใหญ่ ดื้อได้ แต่ใจจริงอยากเอาใจคน จึงฝึกไม่ยากถ้ามีแรงจูงใจที่ถูก เช่น อาหาร และทำให้เป็นเกม แนะนำให้พาเข้าสังคมและเข้าคลาสลูกหมาตั้งแต่เล็ก

สิ่งที่เราฝึกก่อนเรื่องอื่น

• ให้จับหู เปิดเปลือกตา และเช็ดรอยพับได้ โดยให้ขนมชิ้นเล็กทุกครั้ง
• ใส่สายรัดอกแบบตัว Y เพราะปลอกคอกดหลอดลมเวลาดึง
• นั่งรอหน้าประตูก่อนออกไปเดิน ลดความตื่นเต้นและการหอบ
• อยู่ลำพังทีละน้อย เริ่มจากห้านาที

ครั้งละไม่เกินห้านาที วันละหลายรอบ ได้ผลกว่าฝึกยาว เพราะเฟรนชี่เบื่อเร็วและเริ่มหอบเมื่อตื่นเต้นนาน

ตารางดูแลหนึ่งสัปดาห์ และพาไปหาหมอทันทีถ้า

ทุกวัน	สัปดาห์ละครั้ง	ทุก 3 ถึง 4 สัปดาห์
เช็ดรอยพับให้แห้ง	ตรวจและเช็ดหู	ตัดเล็บ
เดินเช้ามืดและหัวค่ำ	แปรงขนด้วยถุงมือยาง	ชั่งน้ำหนัก จดไว้
ดูตาทั้งสองข้าง	ดูผิวซอกขาและง่ามนิ้ว	ทบทวนปริมาณอาหาร
ฟังเสียงหายใจตอนพัก	แปรงฟัน	ป้องกันเห็บหมัดตามที่หมอแนะนำ

พาไปหาหมอทันทีถ้า

• หายใจลำบาก อ้าปากหายใจขณะพัก ลิ้นหรือเหงือกม่วงคล้ำ
• หอบหนักหลังอยู่ในที่ร้อน อาเจียน หรือล้มลง
• ขาหลังอ่อนแรง ลากขา หรือร้องเจ็บเมื่ออุ้ม
• หรี่ตา ตาแดง น้ำตาไหลข้างเดียว
• สำลักน้ำหรือจมน้ำ แม้ดูฟื้นแล้ว

ถ้ากำลังเทียบกับหมาหน้าสั้นอีกพันธุ์ที่นิสัยคล้ายกัน ลองอ่าน ปั๊ก ประกอบ ทั้งสองพันธุ์ต้องการบ้านที่เย็นและเจ้าของที่ฟังเสียงหายใจเป็นเหมือนกัน