อ่างล้างจานตัน น้ำขังไม่ลง ไขมันจับท่อ แก้เองไล่ตามลำดับจากง่ายไปยาก

อ่างล้างจานที่น้ำไม่ลง ส่วนใหญ่ตันที่ท่อดักกลิ่นรูปตัว U ใต้อ่าง ซึ่งอยู่ในระยะที่มือเอื้อมถึง ลองไล่จากง่ายไปยากตามนี้ น้ำร้อนจัดกับน้ำยาล้างจาน ไม้ปั๊ม ถอดท่อดักกลิ่นออกมาล้าง แล้วถึงสายสปริง ส่วนมากหายภายใน 30 ถึง 60 นาทีโดยไม่ต้องใช้น้ำยาเคมี

หน้านี้พูดเฉพาะอ่างล้างจานในครัว ซึ่งต่างจากท่อห้องน้ำที่ตันด้วยผมและสบู่ ท่อครัวตันด้วยไขมันที่เย็นแล้วแข็งตัว วิธีแก้จึงเน้นการทำให้ไขมันละลายและหลุด ภาพรวมของท่อตันทุกห้องอยู่ในแก้ท่อตันในห้องน้ำและห้องครัว

ดูก่อนว่าตันตรงไหน

อาการ	ตันที่ไหน	เริ่มที่
น้ำลงช้าในหลุมเดียวของอ่างสองหลุม	ท่อแยกของหลุมนั้น	ไม้ปั๊มที่หลุมนั้น
น้ำขังทั้งสองหลุม	ท่อดักกลิ่นหรือท่อรวมใต้อ่าง	ถอดท่อดักกลิ่นล้าง
น้ำจากอ่างผุดขึ้นที่ท่อพื้นหรืออ่างอื่น	ท่อรวมของบ้าน	เรียกช่าง
มีเสียงโครกครากเมื่อน้ำลง	อากาศถูกกักในท่อ หรือท่อระบายอากาศตัน	ตรวจท่อระบายอากาศ ถ้าไม่หายเรียกช่าง
น้ำไหลได้ปกติแต่เหม็น	ฟิล์มเมือกหรือซีลน้ำ	ดูวิธีดับกลิ่นท่อระบายน้ำ

ขั้นที่ 1 น้ำร้อนจัดกับน้ำยาล้างจาน

ลองก่อนเสมอ เพราะไม่มีความเสี่ยงและได้ผลกับตันเบา

1. ตักน้ำที่ขังออกให้เหลือน้อยเพื่อให้น้ำร้อนสัมผัสท่อได้ดี
2. เทน้ำยาล้างจาน 2 ถึง 3 ช้อนโต๊ะ ลงท่อ
3. ต้มน้ำ 1 ถึง 2 ลิตร ทิ้งไว้ให้เย็นลงเล็กน้อยจนประมาณ 60 ถึง 70 องศาเซลเซียส แล้วเทลงช้าๆ
4. รอ 10 นาที ลองเปิดน้ำก๊อกดูว่าไหลลงได้ไหม
5. ทำซ้ำได้ 2 ถึง 3 รอบ

ข้อควรระวังเรื่องวัสดุ ท่อพีวีซีและท่อพลาสติกใต้อ่างมักทนน้ำเดือดจัดต่อเนื่องไม่ดี เพราะอ่อนตัวและข้อต่อหลวมได้ ถ้าอ่างเป็นสแตนเลสท่อโลหะ ใช้น้ำร้อนได้สบายกว่า แต่ใช้น้ำเดือดเพียงครั้งเดียว ไม่เทซ้ำติดกัน

ขั้นที่ 2 ไม้ปั๊ม

ไม้ปั๊มแบบถ้วยเรียบเหมาะกับอ่างล้างจาน ส่วนแบบมี flange สำหรับโถส้วม

1. เติมน้ำให้ท่วมหัวยางประมาณครึ่งนิ้ว
2. ถ้าอ่างมีสองหลุม ให้อุดหลุมอีกข้างด้วยผ้าเปียกแล้วกดด้วยมือ หรือให้คนช่วยกดไว้ มิฉะนั้นแรงปั๊มจะหายไปทางหลุมนั้น ถ้ามีเครื่องกำจัดเศษอาหารต่อกับอีกหลุม ให้ปิดสวิตช์และอุดช่องส่งน้ำทิ้งของเครื่องเช่นกัน
3. ปั๊มขึ้นลงเป็นจังหวะแรงสม่ำเสมอ 15 ถึง 20 ครั้ง โดยให้หัวยางแนบกับก้นอ่างตลอด
4. ยกไม้ปั๊มออกอย่างรวดเร็ว ถ้าน้ำไหลลงทันที แสดงว่าสำเร็จ
5. เปิดน้ำร้อนไหลลงท่อต่ออีก 1 นาที เพื่อล้างเศษที่หลุดออกมา

ขั้นที่ 3 ถอดท่อดักกลิ่นรูปตัว U ล้าง

ถ้าสองขั้นแรกไม่ได้ผล ท่อดักกลิ่นรูปตัว U หรือรูปตัว P ใต้อ่างเป็นจุดที่ก้อนไขมันจับ ท่อส่วนนี้ถอดล้างได้

1. วางกะละมังหรือถังไว้ใต้ท่อ เพราะน้ำและเศษจะไหลออกมา
2. คลายแป้นเกลียวพลาสติกที่ข้อต่อสองข้างด้วยมือ ส่วนมากหมุนทวนเข็มนาฬิกา ถ้าแน่นให้ใช้ผ้ารองแล้วใช้คีม
3. ถอดท่อดักกลิ่นลง เทของที่อยู่ข้างในลงกะละมัง
4. ล้างด้วยน้ำร้อนจัดและน้ำยาล้างจาน ใช้แปรงขวดขัดผนังด้านใน
5. ส่องดูท่อที่ฝังผนังว่ามีเศษค้างลึกหรือไม่ ล้วงออกด้วยมือที่สวมถุงมือยาง
6. ประกอบกลับ ขันแป้นเกลียวด้วยมือให้พอแน่น ตรวจยางวงแหวนก่อนว่าไม่แตก ไม่ขันจนแน่นเกินไปเพราะพลาสติกแตกได้
7. เปิดน้ำไหลแรงและดูทุกข้อต่อว่ามีน้ำรั่วซึมหรือไม่ ถ้ารั่วให้คลายแล้วใส่ใหม่ให้แนบ

EPA ชี้ว่ารอยรั่วเล็กๆ ที่ข้อต่อใต้อ่างสิ้นเปลืองน้ำและทำให้ตู้ใต้อ่างชื้นจนเป็นรา จึงควรตรวจรั่วซ้ำหลังประกอบ 1 ถึง 2 ชั่วโมง และอีกครั้งในวันรุ่งขึ้น โดยวางกระดาษทิชชู่แห้งไว้ใต้ข้อต่อดูว่าเปียกหรือไม่

ขั้นที่ 4 สายสปริง

สายสปริงมือหมุน (drain snake) ยาว 1.5 ถึง 3 เมตร ใช้เมื่อท่อดักกลิ่นสะอาดแล้ว แต่ท่อที่เข้าผนังยังตัน

1. ถอดท่อดักกลิ่นออกก่อนถ้าถอดได้ แล้วสอดสายเข้าท่อที่ฝังผนังโดยตรง
2. ดันสายเข้าช้าๆ จนรู้สึกติด แล้วหมุนด้ามไปทางเดียวกัน เพื่อเกี่ยวหรือบดก้อนไขมัน
3. ดึงสายออกช้าๆ เช็ดไขมันออกด้วยผ้าเก่า
4. ทำซ้ำจนสายเข้าได้ลื่นไม่ติด
5. เปิดน้ำร้อนล้างท่อ

ถ้าสายเข้าไปยาวเต็มที่แล้วไม่ถึงจุดตัน แสดงว่าตันลึกกว่าที่สายนั้นถึง ไม่ควรฝืนดันต่อ

น้ำยาล้างท่อเคมี ใช้เป็นขั้นสุดท้ายและระวังให้มาก

น้ำยาล้างท่อทำงานโดยกัดไขมันและเศษอาหาร ข้อเสียคือกัดท่อ ผิวอ่าง และร้อนจัดเมื่อทำปฏิกิริยา

• อ่านฉลากว่าใช้กับท่อชนิดใดได้ ท่อพีวีซี ท่อโลหะ และอ่างพอร์ซเลนทนต่างกัน
• ใส่ถุงมือยาง แว่นตา เปิดหน้าต่างและพัดลม
• ไม่ใช้ในอ่างที่มีน้ำขังแล้วตั้งใจจะใช้ไม้ปั๊ม เพราะน้ำยาเคมีกระเด็น
• ตามฉลาก ไม่ทิ้งนานกว่าที่กำหนด

ตันเพราะเครื่องล้างจานหรือเครื่องกำจัดเศษอาหารต่อร่วม

ถ้าอ่างต่อท่อทิ้งจากเครื่องล้างจาน น้ำจากเครื่องจะย้อนเข้าอ่างเมื่อท่อตัน ลองเปิดเครื่องดูว่าน้ำสกปรกผุดที่อ่างหรือไม่ ถ้าใช่ แสดงว่าตันเลยจุดที่ท่อเครื่องล้างจานเข้า ให้แก้ตามขั้นตอนข้างต้นก่อน อย่าเปิดเครื่องซ้ำจนกว่าท่อจะไหลลื่น และหลังซ่อมให้ตรวจสายยางทิ้งน้ำว่าไม่หักงอ ถ้าน้ำจากก๊อกไหลอ่อนเพราะหัวก๊อกตัน ซึ่งมักสับสนกับท่อตัน ดูที่ขัดคราบตะกรันก๊อกน้ำ

ป้องกันไม่ให้ตันซ้ำ

อ่างล้างจานตันเพราะนิสัยการใช้มากกว่าความโชคร้าย การเปลี่ยนนิสัยสามอย่างลดการตันได้มาก

1. เช็ดน้ำมันและเศษอาหารออกจากภาชนะด้วยกระดาษก่อนล้าง ไม่ปล่อยลงท่อ
2. วางตะแกรงดักเศษที่ปากท่อ เทเศษลงถังขยะทุกครั้งหลังล้างจาน
3. เทน้ำร้อนจัดผสมน้ำยาล้างจานลงท่อสัปดาห์ละครั้ง

ของที่ไม่ควรลงอ่างล้างจาน ได้แก่ น้ำมันทอด กากกาแฟ เปลือกไข่ เส้นก๋วยเตี๋ยวและข้าวสุก ซึ่งพองตัวในท่อ และเศษผักที่เป็นเส้นใย

น้ำมันทอดที่เหลือ ทิ้งยังไงไม่ให้ไปจบในท่อ

ตัวการอันดับหนึ่งของอ่างครัวตันในบ้านเราคือน้ำมันทอดกับน้ำแกงกะทิ ตอนเทยังร้อนและใส ไหลลงท่อได้ง่าย แต่พอเจอผนังท่อที่เย็นกว่า ไขมันจะแข็งตัวเป็นชั้น แล้วจับเศษข้าวกับเศษผักไว้ทีละนิดจนกลายเป็นก้อน น้ำร้อนจัดที่เทตามช่วยได้เฉพาะช่วงสั้นๆ เพราะเมื่อน้ำเย็นลงที่ท่อไกลออกไป ไขมันก็กลับไปแข็งตัวที่จุดใหม่

ปริมาณน้ำมัน	วิธีทิ้ง
คราบมันในจาน กระทะ (ไม่ถึง 1 ช้อนโต๊ะ)	เช็ดด้วยกระดาษทิชชูหรือกระดาษหนังสือพิมพ์เก่าก่อนล้าง ทิ้งลงถังขยะเปียก
น้ำมันทอดครึ่งถ้วยถึง 1 ถ้วย	รอให้เย็น เทใส่ขวดพลาสติกหรือกระป๋องที่มีฝา ปิดให้แน่น ทิ้งรวมกับขยะทั่วไป
น้ำมันทอดหลายลิตร	กรองเศษอาหารออก เก็บในแกลลอนปิดฝา ส่งจุดรับซื้อหรือรับคืนน้ำมันใช้แล้วในพื้นที่ถ้ามี
น้ำแกงกะทิที่เหลือ	ตักส่วนไขมันที่ลอยเมื่อเย็นแล้วทิ้งขยะ ส่วนน้ำใสเทผ่านตะแกรงได้

ห้ามเทน้ำมันร้อนใส่ถุงพลาสติกบาง เพราะถุงละลายและน้ำมันลวกมือ รอให้อุณหภูมิลงจนจับภาชนะได้ก่อนเสมอ

ชุดเครื่องมือใต้อ่าง ที่ควรมีติดบ้าน

บ้านที่ทำกับข้าวทุกวัน อ่างตันปีละหลายครั้งเป็นเรื่องปกติ เก็บของชุดนี้ไว้ในตู้ใต้อ่าง จะแก้ได้ทันทีตอนกลางคืนหรือวันหยุดที่ตามช่างไม่ได้

อุปกรณ์	ใช้ในขั้นไหน	เลือกยังไง
ไม้ปั๊มหัวถ้วยเรียบ	ขั้นที่ 2	หัวยางกว้างกว่าปากท่อ ใช้กับอ่างเท่านั้น แยกจากอันของห้องน้ำ
ถุงมือยางยาวถึงข้อศอก	ทุกขั้น	ยางหนา กันน้ำมันและเศษคม
กะละมังตื้นหรือถังเตี้ย	ขั้นที่ 3	เตี้ยพอสอดใต้ท่อดักกลิ่นได้
แปรงขวดด้ามยาว	ขั้นที่ 3	ขนแปรงไนลอน ไม่ใช่ลวด
สายสปริงมือหมุน 3 เมตร	ขั้นที่ 4	ปลายเป็นเกลียวเกี่ยว ม้วนเก็บในกล่อง
ตะแกรงดักเศษสำรอง	ป้องกัน	ขนาดพอดีปากท่อ ตาถี่พอกันเม็ดข้าว

หลังใช้สายสปริงทุกครั้ง ล้างด้วยน้ำร้อนผสมน้ำยาล้างจาน เช็ดแห้งก่อนม้วนเก็บ สายที่เก็บทั้งที่เปียกคราบไขมันจะขึ้นสนิมและเหม็นตู้ใต้อ่าง ตู้ที่ชื้นและอับยังพาให้แมลงสาบเข้ามาอยู่ ดูวิธีจัดการได้ที่กำจัดแมลงสาบในบ้าน

บ้านที่มีบ่อดักไขมัน

บ้านและร้านอาหารขนาดเล็กหลายแห่งมีบ่อดักไขมันใต้อ่างหรือนอกตัวบ้านเพื่อกันไขมันไม่ให้ลงท่อรวม ถ้าบ่อเต็ม น้ำจะย้อนกลับเข้าอ่างและเหม็น ให้ตักไขมันที่ลอยด้านบนออกเป็นประจำ ปกติทุก 1 ถึง 4 สัปดาห์ตามปริมาณงานครัว เก็บใส่ถุงปิดแล้วทิ้งในขยะ ไม่เทลงท่อ

อ่างล้างจานที่ตันพร้อมกับกลิ่นฉุนแรง แล้วท่อพื้นห้องน้ำก็เริ่มไหลช้า อาจเป็นปัญหาที่ท่อรวมหรือบ่อเกรอะ ควรเรียกช่างประปาหรือผู้รับดูดสิ่งปฏิกูล และถ้าอยู่คอนโด ให้แจ้งนิติบุคคล

เมื่อไรควรหยุดแล้วเรียกช่าง

• ล้างครบสี่ขั้นแล้วน้ำยังขัง
• น้ำสกปรกย้อนขึ้นที่ท่อพื้นหรืออ่างอื่น
• ข้อต่อท่อพลาสติกร้าวหรือเกลียวเสีย
• มีกลิ่นแก๊สหรือกลิ่นไข่เน่าแรงจนระคายจมูก
• ตันซ้ำภายใน 1 ถึง 2 สัปดาห์ แม้ล้างเองแล้ว

ราคาจ้างช่างล้างท่อตันตามบ้านทั่วไปมีช่วงกว้างตามพื้นที่และความยากของงาน ควรถามราคาก่อนเริ่มงานและขอให้ระบุว่ารวมค่าเครื่องมือหรือไม่