แพ้ครีมเกิดจากอะไร ใช้มาตั้งนานแล้วเพิ่งแพ้ก็เป็นได้

แพ้ครีมเกิดจากสองกลไกที่หน้าตาเหมือนกันแต่ต้นเหตุต่างกัน แบบแรกคือสารทำร้ายผิวโดยตรงจนเกิดการระคายเคือง ใครใช้เข้มข้นหรือถี่พอก็เป็นได้ แบบที่สองคือภูมิคุ้มกันของคุณไวต่อสารบางตัวที่คนอื่นใช้ได้ปกติ น้ำหอม สารกันเสียบางชนิด และสีย้อมผมเป็นตัวที่พบบ่อยกลุ่มหลัง ที่ทำให้คนงงมากคือครีมตัวเดิมที่ใช้มาเป็นปีก็เริ่มแพ้ได้ เพราะภูมิคุ้มกันใช้เวลาสร้างความไวขึ้นมา

ทำไมครีมที่ใช้มาตั้งนานถึงเพิ่งทำให้แพ้

DermNet อธิบายว่าการแพ้สัมผัสแบบ allergic contact dermatitis เป็นปฏิกิริยาภูมิไวเกินชนิดล่าช้า (type IV) ที่ปรากฏราว 24 ถึง 72 ชั่วโมงหลังสัมผัส เซลล์ภูมิคุ้มกันกลุ่มที่เรียกว่า T-lymphocyte จำสารที่ผิวแล้วหลั่งสารกระตุ้นให้เกิดผื่น

เหตุผลที่แพ้ของเก่าได้คือ ต้องมีขั้น sensitisation ก่อน ซึ่งเป็นช่วงที่ร่างกายค่อย ๆ จำสารว่าเป็นศัตรู DermNet ระบุว่าบางคนสัมผัสสารตัวหนึ่งมาหลายปีก่อนจะไวขึ้นมา และเมื่อไวแล้ว ปริมาณน้อยนิดก็กระตุ้นผื่นได้ ปัจจัยที่ทำให้ไวง่ายขึ้นมีสามกลุ่ม คือ

• ตัวสาร ขนาดโมเลกุลและความเข้มข้น
• สภาพผิว เช่น เป็นโรคผิวหนังอยู่แล้ว หรือเกราะผิวไม่แข็งแรง
• การสัมผัส ทั้งระยะเวลา ความถี่ และสภาพแวดล้อม

เมื่อผิวมีโรคหรือเกราะผิวบกพร่อง โอกาสไวต่อสารที่สัมผัสทุกวันก็สูงขึ้นตามปัจจัยข้างต้น การดูแลเกราะผิวจึงช่วยลดความเสี่ยงระยะยาวด้วย ดูวิธีได้ใน การฟื้นฟูเกราะผิว

สารที่มักเป็นตัวการในเครื่องสำอาง

หน้าของ DermNet และ American Academy of Dermatology (AAD) ระบุตัวอย่างที่เกี่ยวข้องกับของใช้ความงามไว้ดังนี้

สาร	พบที่ไหน	อาการตามที่แหล่งข้อมูลระบุ
น้ำหอม (fragrance)	ครีม โลชั่น น้ำหอม ของใช้ในบ้าน	AAD ระบุว่าเป็นหนึ่งในตัวก่อแพ้ที่พบบ่อย อยู่ในผลิตภัณฑ์หลายร้อยชนิด
Methylisothiazolinone (MIT)	สารกันเสียในผลิตภัณฑ์ล้างออกสำหรับผม และทิชชู่เปียก	DermNet ระบุว่ามักทำให้หน้าแดงคัน
Paraphenylenediamine (PPD)	สีย้อมผมถาวร	DermNet ระบุว่าอาจทำให้ใบหน้าและลำคอบวมและพอง
นิกเกิล	เครื่องประดับ โลหะ	AAD ระบุเป็นตัวก่อแพ้ที่พบบ่อย

AAD ยังระบุว่ามีสารมากกว่า 15,000 ชนิดที่อาจทำให้เกิดอาการแพ้ได้ ดังนั้นการที่ครีมไม่มีน้ำหอมไม่ได้แปลว่าปลอดภัยสำหรับทุกคน

ครีมที่ไม่มีน้ำหอมยังมีสารอื่นที่ก่อแพ้ได้ การดูแค่คำว่า fragrance free บนกล่องจึงไม่พอ ควรเทียบรายการส่วนผสมของทุกชิ้นที่ทาก่อนเริ่มมีอาการ

แล้วระคายเคืองต่างออกไปอย่างไร

DermNet อธิบายว่าสารระคายเคืองทำให้ผิวเสียน้ำมันธรรมชาติและ natural moisturising factor ทำให้สารอื่นซึมเข้าได้ง่ายแล้วกระตุ้นการอักเสบ ไม่เกี่ยวกับภูมิคุ้มกัน ใครใช้ปริมาณมากหรือบ่อยเกินก็เป็นได้ ตัวแปรที่ DermNet ระบุคือ

• ความเข้มข้น ปริมาณ และคุณสมบัติของสาร
• ระยะเวลาและความถี่ที่สัมผัส
• ความไวของผิว เช่น ผิวเสียหายอยู่ก่อนหรือมีแนวโน้มภูมิแพ้
• แรงเสียดสี เช่น การขัดถู
• สภาพแวดล้อม เช่น อุณหภูมิหรือความชื้นสุดขั้ว

DermNet ยกตัวอย่างสารที่ระคายได้ว่ามีสบู่และสารทำความสะอาด และยาทาอย่างเรตินอยด์หรือเบนซอยล์เปอร์ออกไซด์เมื่อใช้ต่อเนื่อง สำหรับคนที่เพิ่งเริ่มสารออกฤทธิ์และแสบแดง มักเป็นกลุ่มนี้ ดูแผนเริ่มทีละน้อยใน วิธีใช้เรตินอลสำหรับมือใหม่

ในชีวิตจริงสองแบบอยู่ร่วมกันได้ DermNet ระบุว่าการอักเสบจากระคายเคืองและจากการแพ้อาจเกิดพร้อมกัน และบางครั้งต้องใช้แพตช์เทสต์ช่วยแยก

ผื่นที่ขึ้นเฉพาะตอนโดนแดด

AAD ระบุว่าผื่นบางชนิดขึ้นเมื่อแดดส่องผิวที่เคยสัมผัสสารบางอย่าง เช่นน้ำมะนาว ถ้าผื่นขึ้นเฉพาะบริเวณที่โดนแดดหลังทาผลิตภัณฑ์ใหม่ ให้เล่าให้แพทย์ฟังด้วย อ่านเพิ่มเรื่องแยกชนิดผื่นแดดใน ผิวแพ้แดด เป็นผื่นแดด แก้ยังไง

ดูเวลาที่ผื่นขึ้น เพื่อเดาทิศทางเบื้องต้น

ช่วงเวลาที่เริ่มมีอาการ	ควรสงสัยก่อน
ไม่นานหลังทา แสบ ตึง ลอก	ระคายเคือง จากความเข้มข้นหรือความถี่ที่มากเกิน
หลายชั่วโมงถึงสองสามวันหลังทา เริ่มด้วยคัน แล้วตามด้วยผื่น	แพ้สัมผัส
เป็นเฉพาะส่วนที่โดนแดด	ผื่นจากแดดร่วมกับสารที่สัมผัส
เป็นซ้ำทุกครั้งที่ใช้ตัวเดิม แม้ลดปริมาณแล้ว	เข้าข่ายแพ้ ควรหาสารให้ชัด

หาสารที่แพ้ให้ได้ ไม่ต้องเดา

AAD ระบุว่าวิธีเดียวที่จะทำให้ผื่นสัมผัสหายคือหลีกเลี่ยงสารต้นเหตุ DermNet ระบุว่าแพตช์เทสต์ (patch test) เป็นมาตรฐานทองคำในการวินิจฉัย และควรพิจารณาเมื่อผื่นกลับมาซ้ำหรือเรื้อรัง การทดสอบจะบอกว่าแพ้สารตัวใดเพื่อเลี่ยงได้ถูกตัว

เมื่อรู้ชื่อสาร ให้จดชื่อเป็นภาษาอังกฤษตามที่แพทย์ระบุ แล้วเทียบกับรายการส่วนผสม (INCI) บนฉลากก่อนซื้อทุกครั้ง ถ้าผื่นรุนแรง บวมที่หน้า หรือกลับมาซ้ำ ให้พบแพทย์ผิวหนัง ส่วนขั้นตอนฉุกเฉินตอนเพิ่งแพ้ไปแล้วอยู่ใน แพ้ครีม ต้องทำอย่างไรทันที

ถ้าแพ้ง่ายโดยรวมและเลือกกันแดดยาก อ่านต่อที่ กันแดดสำหรับผิวแพ้ง่าย