วิธีอาบน้ำแมว ทีละขั้นตอน และกรณีที่ไม่ควรอาบเลย

คำตอบสั้นที่สุดคือ แมวโตที่แข็งแรงส่วนใหญ่ไม่ต้องอาบน้ำ เพราะเลียขนตัวเองสะอาดอยู่แล้ว International Cat Care เขียนไว้ตรงๆ ว่าถ้าแมวสุขภาพดีก็ไม่มีเหตุผลที่ต้องอาบ และแมวส่วนใหญ่ทนไม่ได้ด้วย เมื่อมีเหตุต้องอาบจริง วิธีที่ได้ผลคือเตรียมทุกอย่างให้พร้อมก่อนแมวเปียก ทำให้เสร็จภายในไม่กี่นาที แล้วล้างแชมพูออกให้หมด

แมวแบบไหนต้องอาบ แบบไหนปล่อยให้เลียเอง

ก่อนเริ่มเตรียมอ่างน้ำ ลองดูว่าแมวของคุณอยู่ในกลุ่มไหน

สถานการณ์	ต้องอาบไหม	ทางเลือก
แมวบ้านโตเต็มวัย ขนสะอาด	ไม่ต้อง	แปรงขนสัปดาห์ละครั้งขึ้นไป
เลอะสิ่งสกปรก น้ำมัน หรือของเหนียวติดขน	อาบเฉพาะครั้งนั้น	ถ้าเลอะน้อยให้เช็ดเฉพาะจุดก่อน
แมวอ้วนหรือเป็นข้ออักเสบจนเลียตัวเองไม่ถึง	อาจต้องอาบเป็นครั้งคราว	เช็ดตัวและแปรงขนบ่อยขึ้นก่อน
โรคผิวหนังหรือภูมิแพ้ที่สัตวแพทย์สั่งอาบ	ต้องอาบตามรอบที่หมอกำหนด	ใช้แชมพูยาตามที่สั่งเท่านั้น
แมวขนสั้นมากหรือไม่มีขนบางสายพันธุ์	International Cat Care ระบุว่ากลุ่มที่แทบไม่มีขนอาจต้องอาบหรือเช็ดสัปดาห์ละครั้งเพื่อล้างไขมัน	ถามผู้เลี้ยงเดิมหรือสัตวแพทย์เรื่องรอบที่เหมาะ

VCA เตือนว่าอาบถี่เกินไปจะชะล้างน้ำมันธรรมชาติของผิว ทำให้ผิวแห้งและคัน ถ้าแมวคันหรือขนร่วงเป็นหย่อม อย่าแก้ด้วยการอาบเพิ่ม ให้ดูสาเหตุก่อนในเรื่อง แมวขนร่วง เกิดจากอะไร หรือ กำจัดหมัดแมว เพราะหมัดและเชื้อราต้องรักษาที่ต้นเหตุ ไม่ใช่ล้างให้หาย

แปรงขนและเตรียมของก่อนแมวเปียก

สิ่งที่ทำก่อนอาบสำคัญกว่าตัวการอาบ VCA ระบุว่าให้แปรงปมและเศษที่ติดขนออกก่อน เพราะเมื่อขนเปียกแล้วปมจะแกะไม่ออกเลย ปมแน่นที่ติดผิวให้ตัดด้วยกรรไกรขนสัตว์ปลายมนหรือปัตตาเลี่ยนเท่านั้น ห้ามใช้กรรไกรทั่วไปเพราะผิวแมวบางมากและเคลื่อนตัวตามขน ถ้าปมแน่นจนผิวอักเสบ ให้พาไปให้สัตวแพทย์หรือช่างกรูมมิ่งจัดการ

ของที่ต้องวางไว้ในระยะมือก่อนอุ้มแมวมา

• แชมพูสำหรับแมว ไม่ใส่น้ำหอม (ถ้าสัตวแพทย์ไม่ได้สั่งสูตรพิเศษ)
• ผ้าขนหนู 2 ผืน ผืนแรกปูกันลื่นในอ่าง ผืนที่สองเตรียมห่อตัว
• แก้วหรือขันสำหรับตักน้ำ ใช้แทนฝักบัวถ้าแมวตกใจเสียงน้ำ
• ผ้าชุบน้ำอุ่นสำหรับเช็ดหน้า เพราะไม่ควรราดน้ำที่หัวแมว
• ขนมหรืออาหารเปียกที่ชอบ ไว้ให้หลังจบ
• ไดร์เป่าผม (ถ้าแมวชินกับเสียง) ตั้งลมอ่อน

ตัดเล็บก่อนอาบสักวันสองวันถ้าแมวเคยถูกตัดเล็บ แต่ถ้าเพิ่งตัดเล็บแล้วเครียด อย่าทำสองอย่างในวันเดียวกัน วิธีตัดเล็บแมวอยู่ในเรื่อง วิธีตัดเล็บแมว ส่วนคนที่ยังไม่แน่ใจว่าแมวสบายดีไหมก่อนลงน้ำ ให้เช็กอาการตามเรื่อง แมวป่วยดูยังไง เพราะแมวที่ซึม ไม่กินอาหาร หรือหายใจเร็ว ไม่ควรอาบ

เลือกที่อาบและน้ำที่แมวไม่ตกใจ

VCA แนะนำให้อาบในอ่างซักผ้า อ่างล้างหน้า หรือบ่ออาบน้ำ โดยใช้น้ำอุ่น ในห้องที่ไม่เย็น ทางปฏิบัติคือเลือกอ่างล้างหน้าหรืออ่างล้างจานลึกๆ เพราะอยู่ระดับเอวและคุมตัวแมวง่ายกว่าก้มลงบ่ออาบน้ำ

• ปูผ้าขนหนูหรือแผ่นยางกันลื่นที่ก้นอ่าง แมวที่เท้าลื่นจะตื่นตระหนกและเกาะคุณแน่น
• ใส่น้ำอุ่นพอท่วมเท้าถึงท้อง ไม่ต้องเต็มอ่าง ทดสอบด้วยหลังมือ ให้อุ่นสบายแบบน้ำอาบเด็ก
• เปิดน้ำเบาๆ ก่อนนำแมวมา ถ้าก๊อกดังและน้ำพุ่งแรง แมวจะกลัวตั้งแต่ยังไม่โดนน้ำ
• ปิดประตูห้องและปิดช่องหน้าต่าง ถ้าแมวหลุดมือ ไปไหนไม่ไกล
• มีคนช่วยจับสองคนดีกว่า คนหนึ่งคุมตัวแมว อีกคนล้าง

ขั้นตอนอาบ ใช้เวลารวมไม่ควรเกิน 10-15 นาที

1. อุ้มแมวมาในอ้อมแขนก่อน ลูบและพูดเสียงเบาให้แมวสงบ
2. ค่อยๆ หย่อนตัวแมวลงในอ่างให้เท้าแตะผ้ากันลื่นก่อน อย่าจุ่มทั้งตัวทันที
3. ใช้มือหรือแก้วตักน้ำราดตั้งแต่คอลงไปถึงหาง เลี่ยงหัว หู และหน้า
4. ปั๊มแชมพูลงมือ ละลายกับน้ำเล็กน้อยถ้าขนหนา VCA แนะนำให้เจือจางสำหรับขนหนา แล้วนวดทั่วลำตัว ขา และใต้ท้อง
5. ล้างทันที ถ้าแมวตื่นตระหนก VCA บอกว่าให้จุ่มหรือตักน้ำล้างแทนฝักบัวได้ และให้จับขาทั้งสี่ข้างไว้ตอนจุ่ม
6. เช็ดหน้าด้วยผ้าชุบน้ำอุ่นเปล่า ไม่ใช้แชมพู
7. ถ้ามีครีมนวดสำหรับแมว VCA ระบุว่าช่วยลดรังแคและคืนความชุ่มชื้น แล้วล้างให้หมดอีกครั้ง
8. ห่อตัวด้วยผ้าขนหนู จบที่ขนมและคำชม

ถ้าแมวเริ่มหอบ ร้องเสียงแหลม ข่วนแรง หรือพยายามปีนออก ให้หยุด สัญญาณเครียดในแมวที่ VCA ระบุไว้คือ ดึงขาหนี หนวดชี้ไปข้างหน้าหรือข้างหลัง ใบหูพับ หางสะบัด ตัวสั่น ตัวแข็ง และขู่หรือตบ การฝืนอาบต่อทำให้แมวจำว่าน้ำเท่ากับอันตราย ครั้งหน้าจะยากกว่าเดิมสองเท่า

ล้างแชมพูให้หมด เพราะแมวจะเลียตัวเองทันที

ข้อที่หลายบ้านพลาดคือล้างไม่หมด VCA เตือนให้ล้างผลิตภัณฑ์ออกให้หมดทุกชนิด เพราะแมวจะเลียตัวเองแรงๆ หลังอาบ โดยเฉพาะแชมพูยาและแชมพูกำจัดหมัดที่อาจก่อพิษถ้ากลืนเข้าไป ตรวจง่ายๆ ด้วยการเอามือลูบขน ถ้ายังลื่นเป็นฟอง หรือน้ำที่ไหลออกยังขุ่น ให้ล้างต่ออีกรอบ

ใช้เวลาล้างนานกว่าเวลาถูแชมพูอย่างน้อยสองเท่า ส่วนที่ซ่อนแชมพูบ่อยคือรักแร้ ขาหนีบ ใต้คาง และโคนหาง

แชมพูแมว เลือกอย่างไรให้ปลอดภัย

• ใช้เฉพาะสูตรสำหรับแมว VCA ระบุว่าแชมพูคนรวมถึงแชมพูเด็กแรงเกินไปสำหรับแมว
• อาบทั่วไปเลือกสูตรอ่อนโยน ไม่เติมน้ำหอม (VCA แนะนำ hypoallergenic ที่ไม่แต่งกลิ่น)
• ผลิตภัณฑ์สำหรับสุนัข โดยเฉพาะยากำจัดเห็บหมัดสูตรสุนัข ห้ามใช้กับแมวเด็ดขาด เพราะบางสูตรเป็นพิษกับแมว
• แชมพูยาที่สัตวแพทย์สั่ง ต้องทิ้งไว้บนผิวประมาณ 5-10 นาทีก่อนล้าง ตามที่ VCA ระบุ ตั้งนาฬิกาจับเวลาให้ตรงตามที่หมอบอก
• ถ้าต้องอาบบ่อยเพราะโรคผิวหนัง VCA แนะนำให้ถามสัตวแพทย์เรื่องแชมพูแบบแห้งหรือแชมพูยาพร้อมครีมนวด

เช็ดตัวและเป่าให้แห้งโดยไม่ให้แมวเครียด

ซับด้วยผ้าขนหนูให้แห้งที่สุดก่อน การถูแรงทำให้ขนพันกัน ให้กดและซับตามทิศทางขน แล้วห่อไว้ในห้องที่อุ่น ปราศจากลมโกรก แมวขนสั้นที่ชอบอยู่นิ่งๆ มักแห้งเองได้ภายในไม่กี่ชั่วโมงถ้าห้องอุ่นพอ

แมวขนยาวที่ชินกับไดร์เป่าผมอาจเป่าลมอ่อนห่างจากตัว ขยับไดร์ตลอดและเอามือรองสัมผัสลมเพื่อไม่ให้ร้อนเกิน แต่ถ้าแมวกลัวเสียงไดร์ ไม่ต้องเป่า ใช้ผ้าขนหนูสองถึงสามผืนผลัดกันซับ แล้วแปรงขนเบาๆ ขณะยังหมาด ซึ่งช่วยกันขนพัน ปล่อยให้แมวอยู่ในห้องอุ่นจนแห้งสนิทก่อนปล่อยออกไปนอกบ้านหรือไปที่ที่ลมแรง

ทางเลือกอื่นเมื่ออาบน้ำไม่ได้หรือไม่คุ้ม

ปัญหา	ทางเลือก	ข้อควรรู้
เลอะเฉพาะที่ ก้น เท้า	ผ้าชุบน้ำอุ่นเช็ด แล้วซับให้แห้ง	ทำได้บ่อยกว่าอาบทั้งตัว
แมวไม่ยอมลงน้ำ	ช่างกรูมมิ่งที่ชำนาญแมว	VCA ระบุทางเลือกคือกรูมเมอร์มืออาชีพ หรืออาบที่คลินิกสัตวแพทย์
แมวรุนแรง ข่วนกัด	ให้คลินิกจัดการ	VCA กล่าวถึงการให้ยาสงบประสาทที่คลินิก ซึ่งสัตวแพทย์ต้องเป็นผู้ตัดสินใจเท่านั้น
ต้องอาบบ่อยเพราะผิวหนัง	แชมพูยาตามหมอสั่ง	ถามเรื่องรอบและเวลาทิ้งสูตร
ขนพันเป็นก้อน	แปรงสม่ำเสมอ	International Cat Care แนะนำขนสั้นอย่างน้อยสัปดาห์ละครั้ง ขนยาวอย่างน้อยทุกวัน

การแปรงขนสม่ำเสมอลดความจำเป็นต้องอาบได้มาก International Cat Care ระบุว่าแมวขนสั้นควรได้รับการแปรงอย่างน้อยสัปดาห์ละครั้ง ส่วนแมวขนยาวควรแปรงทุกวัน และอย่าบังคับแมวถ้าแสดงว่าไม่สบายใจ แมวที่แปรงบ่อยยังกลืนขนน้อยลง อาเจียนก้อนขนน้อยลง ถ้าแมวเลียตัวเองบ่อยผิดปกติ ดูสาเหตุเพิ่มเติมได้ใน แมวอาเจียน

ฝึกให้แมวคุ้นกับน้ำถ้าคาดว่าต้องอาบเป็นประจำ

ถ้าแมวต้องอาบประจำ เช่น ตามคำสั่งหมอ ให้ฝึกเป็นขั้นตอน หลักเดียวกับที่ VCA ใช้กับการฝึกจับเท้าตัดเล็บ คือให้รางวัลทุกก้าวและเพิ่มทีละน้อย ลำดับด้านล่างเป็นแนวทางทั่วไป ไม่ใช่เกณฑ์ของแหล่งอ้างอิง

1. สัปดาห์แรก ให้แมวเข้าไปนั่งในอ่างแห้ง มีผ้าขนหนู แล้วให้ขนมตอนอยู่ในอ่าง
2. สัปดาห์ที่สอง ใส่น้ำอุ่นตื้นๆ เท่าข้อเท้า ให้แมวยืนสั้นๆ แล้วอุ้มออก
3. สัปดาห์ที่สาม ลองราดน้ำที่หลังด้วยแก้วโดยไม่ใช้แชมพู
4. หลังจากนั้นจึงใช้แชมพูจริง

ทุกครั้งให้ใช้ขนมที่แมวชอบเป็นรางวัล และหยุดทันทีที่เห็นสัญญาณเครียด แมวบางตัวผ่านขั้นเร็วกว่านี้ บางตัวต้องอยู่ที่ขั้นเดิมนานเป็นเดือน

ถ้าเป็นลูกแมว แมวสูงวัย หรือแมวป่วย

ลูกแมวเล็กตัวเย็นเร็ว จึงไม่ควรปล่อยให้เปียกนาน ถ้าเลอะให้เช็ดเฉพาะจุดก่อน และใช้ไดร์ลมอุ่นอ่อนๆ หรือห่อผ้าให้อุ่นจนแห้ง ส่วนลูกแมวที่มีหมัดมากควรให้สัตวแพทย์เลือกวิธีกำจัดที่ปลอดภัยตามอายุและน้ำหนัก อย่าซื้อผลิตภัณฑ์เองเพราะหลายชนิดมีเกณฑ์อายุขั้นต่ำ

แมวสูงวัยที่ข้อเสื่อมอาจเจ็บเมื่อถูกจับในท่าแปลก ให้ใช้อ่างที่เตี้ยพอก้าวเข้าได้ ประคองท้องและสะโพกไว้ แมวที่เลียตัวเองน้อยลงกะทันหันหรือขนเริ่มมัน ควรถือเป็นสัญญาณให้ไปตรวจก่อน ไม่ใช่เหตุให้อาบทันที

พาไปหาสัตวแพทย์ก่อนอาบถ้า

• ขนหลุดเป็นหย่อมกลมหรือมีสะเก็ด (ดู โรคกลากแมว เพราะแพร่ถึงคนได้)
• ผิวแดง เป็นแผล หรือแมวเกาจนเลือดซึม
• ขนพันแน่นติดผิวจนแมวเจ็บเมื่อถูก
• แมวเลียตัวเองไม่ได้หรือไม่เลียเลย ซึ่งอาจเกี่ยวกับอาการปวดข้อหรือโรคอื่น
• เลอะสารเคมี น้ำมัน หรือสารที่ไม่รู้ว่าเป็นพิษหรือไม่ อย่าพยายามล้างเองนานจนแมวเครียด ให้โทรหาสัตวแพทย์ระหว่างทางไปคลินิก
• ซึม ไม่กินอาหาร หายใจเร็ว หรือตัวสั่นก่อนอาบอยู่แล้ว