วิธีเช็ดหูแมว ที่ถูกต้อง และเมื่อไรไม่ควรเช็ดเอง

แมวดูแลตัวเองเก่งกว่าที่เราคิด และหูก็เช่นกัน ตำราเมอร์คฉบับเจ้าของแมวระบุว่าแมวที่สุขภาพดีโดยทั่วไปไม่จำเป็นต้องล้างหูเป็นประจำ วิธีเช็ดหูแมวที่ถูกต้องจึงเริ่มจากรู้ว่าเมื่อไรควรเช็ด คือเมื่อมีคราบหรือขี้หูเล็กน้อยที่ใบหูด้านนอก ใช้สำลีหรือผ้าก๊อซชุบน้ำยาเช็ดหูที่สัตวแพทย์แนะนำ เช็ดเฉพาะส่วนที่มองเห็น และไม่แหย่อะไรลงไปในรูหู ส่วนหูที่มีขี้หูดำคล้ำ เหม็น แดง หรือแมวเกาหูไม่หยุด ไม่ใช่งานของสำลี เป็นงานของหมอที่ต้องส่องหูก่อน

หูแมวปกติหน้าตาเป็นอย่างไร

ก่อนจะรู้ว่าผิดปกติ ต้องรู้ก่อนว่าปกติเป็นแบบไหน ลองพลิกใบหูแมวในที่สว่างตอนที่แมวผ่อนคลาย เทียบกับตารางนี้

จุดที่ดู	หูปกติ	หูที่ควรให้หมอตรวจ
ผิวด้านในใบหู	สีชมพูอ่อน เรียบ	แดง บวม มีสะเก็ด หรือมีแผลจากการเกา
ขี้หู	น้อยมาก สีน้ำตาลอ่อน	มาก สีดำหรือน้ำตาลเข้ม เหนียวหรือร่วนเหมือนกากกาแฟ
กลิ่น	แทบไม่มีกลิ่น	เปรี้ยว อับ หรือเหม็นเน่า
พฤติกรรม	แมวไม่สนใจหูตัวเอง	เกาหูบ่อย สะบัดหัว หูลู่แบน
ปลายหู	ขนเรียบ	ขนบาง เป็นสะเก็ด หรือเป็นตุ่ม

การตรวจหูสัปดาห์ละครั้งระหว่างหวีขนหรือ ตัดเล็บแมว ทำให้แมวคุ้นกับการจับหู และเจ้าของจะจำได้ว่าหูปกติของแมวตัวเองเป็นแบบไหน

เช็ดเมื่อไร และใช้อะไรเช็ด

เหตุผลที่แมวไม่ต้องล้างหูบ่อยคือ ผิวในช่องหูมีกลไกพาขี้หูเคลื่อนออกมาเองอยู่แล้ว การล้างลึกเกินจำเป็นทำให้ผิวชื้นและระคายเคือง ทั้งที่ไม่มีอะไรต้องแก้

กรณีที่เช็ดได้

• มีคราบฝุ่นหรือขี้หูเล็กน้อยที่ใบหูด้านใน
• หูเลอะหลังกินอาหารเปียกหรือเล่นในที่สกปรก
• หมอแนะนำให้ทำความสะอาดเป็นรอบ ในแมวที่มีขี้หูมากหรือเคยหูอักเสบ

อุปกรณ์ที่ใช้

• สำลีก้อน แผ่นสำลี หรือผ้าก๊อซ
• น้ำยาเช็ดหูสำหรับแมวที่หมอแนะนำ ตำราเมอร์คระบุให้ใช้เฉพาะผลิตภัณฑ์และวิธีทำความสะอาดที่สัตวแพทย์แนะนำ
• ผ้าขนหนูผืนเล็กสำหรับห่อตัว
• ขนมที่แมวชอบ

ขั้นตอนเช็ดหูแมว ทีละขั้น

1. เลือกเวลาที่แมวง่วงหรือเพิ่งกินอิ่ม ไม่ใช่ตอนกำลังเล่น
2. นั่งบนพื้น ให้แมวนั่งตักหรือห่อตัวแมวด้วยผ้าขนหนูให้เหลือแต่หัว ถ้าแมวดิ้นมาก
3. พลิกใบหูขึ้นเบาๆ ให้เห็นด้านใน
4. ชุบสำลีให้หมาดพอเปียก ไม่ให้ชุ่มจนหยด
5. เช็ดจากด้านในใบหูออกด้านนอก เฉพาะส่วนที่มองเห็น ซอกหลืบใช้ปลายนิ้วที่หุ้มสำลีหรือผ้าก๊อซค่อยๆ ไล่
6. ใช้แผ่นใหม่เมื่อแผ่นเดิมสกปรก และใช้คนละแผ่นกับหูอีกข้าง
7. ซับให้แห้ง
8. ให้ขนมและปล่อยแมวไป ทั้งหมดไม่ควรเกินหนึ่งถึงสองนาทีต่อข้าง

สิ่งที่ไม่ทำ

• ไม่แหย่คอตตอนบัดลงไปในรูหู เพราะดันขี้หูให้ลึกลงไปอัดตัว และเสี่ยงทิ่มแก้วหูเมื่อแมวสะบัดหัว
• ไม่เทน้ำยาลงในรูหูเอง ถ้าหมอไม่ได้สอนวิธีและไม่ได้ตรวจแก้วหูก่อน
• ไม่ฝืนจับต่อเมื่อแมวเริ่มขู่ หยุดแล้วลองใหม่วันอื่นดีกว่าให้แมวจำว่าการจับหูคือเรื่องน่ากลัว

ไรหู สาเหตุที่ขี้หูดำเยอะที่สุดในแมว

ศูนย์สุขภาพแมวมหาวิทยาลัยคอร์เนลอธิบายว่าไรหู (Otodectes cynotis) เป็นปรสิตขนาดเท่าหัวเข็ม อาศัยอยู่ในช่องหู กินขี้หูและน้ำมันผิว ทำให้คันมาก ไรหูพบบ่อยในแมวที่ออกนอกบ้าน ลูกแมวจร และติดกันได้ง่ายมากในสัตว์ที่อยู่ด้วยกัน

อาการตามคอร์เนล

• หูลู่แบนไปด้านหลัง
• เกาหูมาก จนมีแผลรอบหูหรือหลังหู
• สะบัดหัวบ่อย
• ขี้หูดำคล้ำ เหนียวหรือร่วน มีกลิ่นเหม็น

การวินิจฉัยทำได้ด้วยการส่องหู ซึ่งบางครั้งเห็นไรตัวขาวเล็กๆ เดินอยู่ หรือเก็บขี้หูด้วยไม้พันสำลีไปดูใต้กล้องจุลทรรศน์ คอร์เนลระบุว่าหมอจะทำความสะอาดหูให้ก่อน แล้วค่อยให้ยารักษา และการดูแลหูที่บ้านควรทำหลังได้รับคำแนะนำจากหมอเท่านั้น

เรื่องที่ต้องทำเมื่อแมวเป็นไรหู	เหตุผล
รักษาแมว หมา และสัตว์ที่มีขนทุกตัวในบ้านพร้อมกัน	ไรติดข้ามตัวได้ ถ้ารักษาตัวเดียวจะวนกลับมา
ใช้ยาครบตามรอบที่หมอสั่ง	ยาต้องครอบคลุมวงจรชีวิตไรที่ฟักจากไข่
ซักผ้าปูที่นอนแมว	ลดไรและเศษขี้หูที่หลุดออกมา
นัดตรวจซ้ำตามที่หมอนัด	ยืนยันว่าไรหมดจริง

แมวที่เป็นไรหูมักมีหมัดร่วมด้วย ถ้าเห็นทั้งคู่ ให้วางแผนกำจัดพร้อมกันตาม หมัดแมว

หูอักเสบ ติ่งเนื้อ และหูบวมเป่ง

ไรหูไม่ใช่สาเหตุเดียวของหูมีปัญหา ตำราเมอร์คกล่าวถึงภาวะอื่นที่เจ้าของควรรู้จัก

ภาวะ	สิ่งที่เห็น	สิ่งที่ควรรู้
หูชั้นนอกอักเสบจากแบคทีเรียหรือยีสต์	หูแดง มีขี้หูหรือหนอง กลิ่นเหม็น	หมอต้องส่องหูและดูขี้หูใต้กล้องเพื่อเลือกยา แมวบางตัวต้องให้ยาซึมก่อนส่อง
ติ่งเนื้อในหู (polyp)	หูอักเสบข้างเดียวซ้ำๆ บางตัวมีหัวเอียงหรือหายใจเสียงดัง	พบได้ในแมวอายุน้อย มักต้องผ่าตัดเอาออก
ถุงเลือดที่ใบหู (ear hematoma)	ใบหูบวมเป่งนุ่มเหมือนลูกโป่งน้ำ	เกิดจากการเกาหรือสะบัดหัวแรง ถ้าไม่รักษาใบหูจะหดย่นเป็นหูดอกกะหล่ำ
ผิวหนังปลายหูอักเสบจากยุงกัด	ตุ่ม สะเก็ด ที่ปลายหูและสันจมูก	เมอร์คระบุว่าพบในแมวที่แพ้ยุง ลดการโดนยุงกัด
ไรขี้เรื้อนชนิดอื่น	ขุยหนา คันมากที่ขอบหูและหน้า	เมอร์คระบุว่าต้องรักษาสัตว์ทุกตัวในบ้าน

ถุงเลือดที่ใบหูเป็นตัวอย่างที่ชัดว่าทำไมต้องหาต้นเหตุ ใบหูบวมเพราะแมวเกาหู และแมวเกาหูเพราะมีไรหรือหูอักเสบ หมอจึงต้องรักษาทั้งใบหูที่บวมและโรคในช่องหูไปพร้อมกัน

เมื่อหมอสั่งยาหยอดหู ทำอย่างไรให้ได้ผล

ตำราเมอร์คระบุว่ายาหยอดหูแมวส่วนใหญ่รวมยาฆ่าเชื้อแบคทีเรีย ยาฆ่าเชื้อรา และสเตียรอยด์ลดการอักเสบไว้ด้วยกัน การหยอดที่ถูกต้องคือให้ยาเคลือบผนังช่องหูเป็นฟิล์มบางๆ ทั่วถึง ส่วนชนิดยา ปริมาณ และจำนวนวัน หมอเป็นคนกำหนดตามผลตรวจ

เมอร์คอธิบายว่าขี้หูและหนองทำให้ยาหยอดออกฤทธิ์ได้น้อยลง หมอจึงมักทำความสะอาดและซับหูให้แห้งก่อนเริ่มยา แมวที่หูเจ็บมากอาจต้องวางยาสลบเพื่อล้างหูให้สะอาดจริง หลังจากนั้นถ้าหมอให้เจ้าของล้างหูต่อที่บ้าน ให้ถามลำดับให้ชัดว่าล้างก่อนหยอดยานานแค่ไหน

ขั้นตอนหยอดยาที่บ้านซึ่งเจ้าของแมวหลายบ้านใช้

1. อุ่นขวดยาในฝ่ามือสักครู่ ยาเย็นจัดทำให้แมวสะดุ้ง
2. ห่อตัวแมวด้วยผ้าขนหนู หรือให้อีกคนช่วยจับ
3. พลิกใบหูขึ้น หยอดยาตามจำนวนที่หมอสั่งลงในช่องหู ปลายขวดไม่แตะหู
4. นวดโคนหูเบาๆ ให้ยากระจาย
5. ปล่อยให้แมวสะบัดหัว แล้วเช็ดยาส่วนเกินที่ปากรูหูด้วยสำลี
6. ให้ขนม และจดเวลาที่หยอดไว้

เรื่องที่ตำราย้ำคือให้ยาจนการติดเชื้อหายสนิท และหมอจะนัดตรวจซ้ำเพื่อไม่ให้หยุดยาเร็วเกินไป หูที่ดูสะอาดจากภายนอกอาจยังมีเชื้อหรือไรเหลืออยู่ด้านใน แมวที่อักเสบเรื้อรังหรือสงสัยว่าลามถึงหูชั้นกลาง หมออาจให้ยากินหรือยาฉีดร่วมด้วย

เมื่อไรหมออาจตรวจเพิ่ม	การตรวจที่ตำราเมอร์คกล่าวถึง
หูอักเสบซ้ำ สงสัยภูมิแพ้	ทดสอบภูมิแพ้
ช่องหูข้างเดียวตันเรื้อรัง	ตัดชิ้นเนื้อเพื่อแยกเนื้องอก
หัวเอียง เดินเซ สงสัยหูชั้นกลางหรือชั้นใน	เอกซเรย์ ซีทีสแกน หรือเอ็มอาร์ไอ

ตำราเมอร์คยังเตือนว่าการใช้ไฮโดรเจนเปอร์ออกไซด์หรือน้ำส้มสายชูกับหูที่อักเสบ ทำให้ช่องหูระคายเคืองและมีสารคัดหลั่งมากขึ้น ซึ่งยิ่งเอื้อให้แบคทีเรียและยีสต์เจริญ สูตรบ้านที่แชร์กันในกลุ่มเลี้ยงแมวจึงมักทำให้หูแย่ลง

แมวที่ไม่ยอมให้จับหู

แมวหลายตัวไม่ชอบให้แตะหู โดยเฉพาะแมวที่เคยหูอักเสบและจำได้ว่าเจ็บ การฝึกให้คุ้นทำได้ แต่ใช้เวลาเป็นสัปดาห์

สัปดาห์	สิ่งที่ฝึก
1	ลูบหัวแล้วแตะโคนหูเบาๆ หนึ่งวินาที ให้ขนมทันที
2	พลิกใบหูดูสองสามวินาที ให้ขนม
3	เอาแผ่นสำลีแห้งแตะใบหู ให้ขนม
4	เช็ดจริงข้างเดียว ให้ขนม หยุดก่อนแมวรำคาญ

ถ้าแมวขู่ ตะปบ หรือร้องเมื่อแตะหู ทั้งที่ปกติยอมให้จับ ให้คิดว่าหูอาจเจ็บ และนัดตรวจแทนการฝืนเช็ด เจ้าของที่เพิ่งเลี้ยงแมวตัวแรกและอยากรู้เรื่องการดูแลประจำอื่นๆ ดูได้ที่ เลี้ยงแมวครั้งแรก

ส่งให้หมอดูเมื่อเห็นอาการเหล่านี้

ไม่ต้องรอให้หายเอง ถ้ามีข้อใดข้อหนึ่ง

• ขี้หูสีดำหรือน้ำตาลเข้มเยอะ มีกลิ่น
• เกาหูจนเป็นแผล หรือสะบัดหัวบ่อยเกินหนึ่งวัน
• ใบหูบวมเป่ง นุ่ม
• หัวเอียงข้างหนึ่ง เดินเซ ตากระตุก
• มีหนอง เลือด หรือน้ำเหลืองไหลจากหู
• แมวร้องหรือขู่เมื่อแตะใกล้หู
• หูอักเสบข้างเดียวเป็นซ้ำหลายครั้ง

ก่อนไปคลินิก ไม่ต้องเช็ดหูให้สะอาด หมอต้องเห็นขี้หูจริงเพื่อนำไปดูใต้กล้อง ถ่ายรูปหูเก็บไว้ถ้าอาการเปลี่ยนเร็ว และแจ้งหมอว่ามีสัตว์ตัวอื่นในบ้านกี่ตัว