ขนมแมวเลีย ดีไหม ให้วันละกี่ซองถึงไม่เกินพอดี

ขนมแมวเลียดี ถ้าใช้ในฐานะขนม คือให้วันละไม่เกินหนึ่งถึงสองซองสำหรับแมวโตทั่วไป และนับแคลอรีรวมกับอาหารหลัก ข้อดีที่เห็นชัดคือแมวส่วนใหญ่ชอบมาก ได้น้ำเพิ่ม และใช้ซ่อนยาหรือทำให้ช่วงตัดเล็บง่ายขึ้น ข้อเสียคือขนมเลียเกือบทุกยี่ห้อไม่ได้มีสารอาหารครบ ถ้าให้หลายซองทุกวันจนแมวกินอาหารหลักน้อยลง น้องแมวจะได้สารอาหารไม่สมดุลและน้ำหนักขึ้นโดยไม่รู้ตัว

ข้อดีและข้อเสียแบบตรงไปตรงมา

ด้าน	ข้อดี	ข้อเสีย
น้ำ	เนื้อเหลว ช่วยเพิ่มน้ำให้แมวที่ดื่มน้ำน้อย	ปริมาณน้ำต่อซองน้อยเกินกว่าจะแทนอาหารเปียก
ความชอบ	แมวเกือบทุกตัวกิน ใช้เป็นรางวัลได้ดี	แมวบางตัวติดรสจนเมินอาหารหลัก
สารอาหาร	บางสูตรเสริมวิตามินหรือทอรีน	ส่วนใหญ่ไม่ครบถ้วน ใช้เป็นอาหารหลักไม่ได้
พลังงาน	ซองเล็ก คุมปริมาณง่าย	ให้หลายซองต่อวันรวมแล้วแคลอรีสูง
การใช้งาน	ผสมยาผง ล่อเข้ากรง ฝึกตัดเล็บ	ถ้าใช้ทุกครั้งที่แมวร้อง แมวจะเรียกขนมบ่อยขึ้น

ในบ้านที่มีแมวหลายตัว ขนมเลียยังเป็นตัวช่วยที่ดีในการเรียกแมวมารวมกันเพื่อตรวจร่างกายหรือแปรงขน ตราบใดที่แบ่งให้ทุกตัวเท่าๆ กันและนับรวมในโควตาประจำวัน

ทำไมขนมเลียใช้แทนอาหารไม่ได้

สำนักงานคณะกรรมการอาหารและยาสหรัฐ (FDA) อธิบายว่าอาหารสัตว์ที่เขียนว่าครบถ้วนและสมดุล (complete and balanced) คืออาหารที่ใช้เลี้ยงสัตว์เป็นอาหารเดียวได้ โดยต้องผ่านเกณฑ์สารอาหารมาตรฐานของสมาคม AAFCO หรือผ่านการทดลองให้สัตว์กินจริง FDA ยังเตือนว่าขนมสัตว์เลี้ยงหลายชนิดไม่ได้ครบถ้วน และการให้ขนมหรือเศษอาหารมากเกินไปทำให้อาหารทั้งหมดของสัตว์ไม่สมดุล

ศูนย์สุขภาพแมวคอร์เนลล์ให้คำแนะนำในทางเดียวกัน คือขนมและของว่างควรมีสัดส่วนไม่เกินราว 10-15% ของแคลอรีต่อวัน และย้ำว่าขนมไม่ได้มีสารอาหารครบ ถ้าแมวกินขนมมากจนอิ่ม ก็จะกินอาหารหลักน้อยลง

ในทางปฏิบัติ เจ้าของหลายคนเห็นว่าขนมเลียเป็นเนื้อปลาหรือไก่ปั่นละเอียด จึงคิดว่าเป็นอาหารเปียกชนิดหนึ่ง ความต่างอยู่ที่สูตร อาหารเปียกครบถ้วนต้องคำนวณแคลเซียม ฟอสฟอรัส วิตามิน และกรดไขมันให้ครบทุกตัวที่แมวต้องการ ส่วนขนมไม่จำเป็นต้องทำแบบนั้น

อ่านฉลากขนมเลียให้เป็นในหนึ่งนาที

ฉลากที่ดูยุ่งมีเพียงสี่จุดที่ต้องดู ตามแนวทางการอ่านฉลากของ AAFCO

1. ข้อความด้านความครบถ้วนทางโภชนาการ ถ้าเขียนว่า intermittent or supplemental feeding only หรือภาษาไทยทำนองว่า ใช้เป็นอาหารเสริม หรือให้เป็นครั้งคราว แปลว่าเป็นขนม ไม่ใช่อาหารหลัก AAFCO ระบุว่าผลิตภัณฑ์ที่ติดป้ายชัดเจนว่าเป็นขนมหรือสแน็ก ได้รับการยกเว้นไม่ต้องครบถ้วน
2. แคลอรี AAFCO กำหนดให้แสดงพลังงานเป็นกิโลแคลอรีต่อกิโลกรัม และมักแสดงต่อหน่วยด้วย เช่น ต่อซอง ตัวเลขต่อซองคือตัวที่เอามาคำนวณโควตาได้ทันที
3. ตารางวิเคราะห์ (guaranteed analysis) บอกโปรตีนและไขมันขั้นต่ำ ไฟเบอร์และความชื้นสูงสุด ขนมเลียเป็นของเหลวข้น ตัวเลขความชื้นจึงสูงมากเมื่อเทียบกับขนมกรุบกรอบ
4. รายการส่วนผสม เรียงตามน้ำหนักจากมากไปน้อย ถ้าเนื้อสัตว์ระบุชนิดอยู่ลำดับแรก ดีกว่าสูตรที่ขึ้นต้นด้วยน้ำ แป้ง หรือสารให้ความข้นหลายตัว

กติกาการตั้งชื่อสินค้าของ AAFCO ช่วยได้อีกทาง ถ้าชื่อเขียนว่า with tuna คำว่า with บอกว่าปลาทูน่ามีเพียงอย่างน้อย 3% ของสูตร ส่วนชื่อแบบ tuna dinner หรือ tuna recipe หมายถึงอย่างน้อย 25% ชื่อที่เป็นปลาทูน่าล้วนๆ ต้องมีอย่างน้อย 95% ไม่นับน้ำ

สูตรบนชั้นวาง แต่ละแบบเหมาะกับใคร

ร้านสัตว์เลี้ยงในไทยมีขนมเลียหลายสิบสูตร ส่วนใหญ่แบ่งได้เป็นไม่กี่กลุ่ม การรู้ว่าสูตรไหนทำมาเพื่ออะไรช่วยให้ไม่จ่ายแพงเกินจำเป็น

กลุ่มสูตร	จุดขาย	ข้อสังเกต
ปลาทูน่า ปลาโอ ปลาแซลมอน	กลิ่นแรง แมวส่วนใหญ่ชอบ	ถ้าให้แต่สูตรปลาทุกวัน แมวบางตัวเลือกกินแต่ปลา
ไก่ หรือไก่ผสมปลา	กลิ่นอ่อนกว่า เหมาะแมวท้องไว	ดูว่ามีปลาผสมด้วยไหม ถ้าแมวแพ้ปลา
สูตรเสริมวิตามินหรือทอรีน	ขายว่าบำรุงขน บำรุงตา	ยังเป็นขนม ไม่ได้ทำให้ครบถ้วนแทนอาหาร
สูตรช่วยขับก้อนขนหรือดูแลทางเดินปัสสาวะ	เติมไฟเบอร์หรือปรับแร่ธาตุ	ผลขึ้นกับปริมาณ ขนมวันละซองให้ผลน้อยกว่าอาหารหลักสูตรเดียวกัน
สูตรแคลอรีต่ำ	พลังงานต่อซองน้อย	เหมาะแมวที่คุมน้ำหนัก แต่ยังต้องนับรวมในโควตา

ข้อสังเกตในคอลัมน์ขวาสรุปได้ประโยคเดียว ขนมที่มีคำว่าสุขภาพบนซอง ยังคงเป็นขนม ถ้าแมวมีปัญหาทางเดินปัสสาวะหรือก้อนขนจริง ทางที่ได้ผลคือคุยกับสัตวแพทย์เรื่องอาหารหลัก

เก็บรักษาและความปลอดภัยของขนมเลีย

ขนมเลียเป็นอาหารเปียกที่เสียง่ายเมื่อเปิดแล้ว ยิ่งในอากาศร้อนของไทย

• ซองที่เปิดแล้วเก็บในตู้เย็นและใช้ให้หมดภายในวันเดียวกัน ถ้ามีกลิ่นเปรี้ยวหรือสีเปลี่ยน ให้ทิ้ง
• อย่าปล่อยให้แมวกัดหรือเคี้ยวซองเปล่า พลาสติกชิ้นเล็กที่ถูกกลืนอุดตันลำไส้ได้ ทิ้งซองในถังที่มีฝาปิด
• ถ้าบีบใส่ช้อนหรือจานแทนการให้เลียจากซอง ล้างภาชนะทุกครั้งหลังใช้
• เก็บกล่องขนมในตู้ที่แมวเปิดไม่ได้ แมวหลายตัวเรียนรู้วิธีกัดกล่องจนขาดเพื่อกินขนมทีละหลายซอง
• ดูวันหมดอายุตอนซื้อแพ็กใหญ่ ถ้าแมวตัวเดียวกินวันละซอง แพ็กหลายสิบซองต้องใช้เวลาเป็นเดือน

สำหรับแมวที่เพิ่งได้ลองขนมยี่ห้อใหม่ ให้เริ่มจากครึ่งซองก่อน แล้วสังเกตอุจจาระและอาการคันในวันต่อมา ขนมที่แมวกินบ่อยเป็นแหล่งโปรตีนหนึ่งในอาหาร ถ้าแมวแพ้โปรตีนชนิดนั้น อาการก็ออกมาได้เหมือนแพ้อาหารหลัก

ให้วันละกี่ซอง คำนวณเองได้

สูตรคือ แคลอรีต่อวันของแมว คูณ 0.10 แล้วหารด้วยแคลอรีต่อซอง ตัวเลขด้านล่างเป็นตัวอย่างสมมติเพื่อให้เห็นวิธีคิด ตัวเลขจริงให้ดูจากฉลากยี่ห้อที่ใช้และน้ำหนักของน้องแมว

ตัวอย่างสมมติ แมวโตในบ้านน้ำหนัก 4 กิโลกรัม ใช้พลังงานราว 190 กิโลแคลอรีต่อวัน โควตาขนม 10% คือราว 19 กิโลแคลอรี

แคลอรีต่อซองบนฉลาก (สมมติ)	จำนวนซองต่อวันที่ไม่เกิน 10%
6 กิโลแคลอรี	ราว 3 ซอง
8 กิโลแคลอรี	ราว 2 ซอง
12 กิโลแคลอรี	ราว 1.5 ซอง
18 กิโลแคลอรี	1 ซอง

ข้อที่ต้องจำคือโควตานี้รวมขนมทุกอย่าง ถ้าวันนั้นให้ขนมกรุบกรอบหรือเนื้อปลาไปแล้ว ขนมเลียก็ต้องลดลง เช่นเดียวกับการแบ่งปลาทูให้แมว ซึ่งคิดแบบเดียวกันได้ที่ แมวกินปลาทูได้ไหม

ทางที่ยืดหยุ่นกว่าคือ บีบแบ่งครึ่งซองต่อครั้ง ใช้ครึ่งแรกตอนเช้าหลังตัดเล็บ ครึ่งหลังตอนเย็นตอนเล่น แมวได้รางวัลสองครั้งในแคลอรีเท่าเดิม ส่วนที่เหลือในซองปิดคลิปเก็บในตู้เย็น ใช้ให้หมดภายในวันเดียวกัน

ใช้ขนมเลียให้คุ้มกว่าการบีบให้เฉยๆ

ขนมที่แมวชอบมากเป็นเครื่องมือดีในงานที่ปกติแมวไม่ชอบ ลองใช้ในสถานการณ์เหล่านี้

• ป้อนยา ผสมยาผงหรือยาเม็ดบดในขนมเลียปริมาณน้อย ให้แมวกินหมดในคำเดียว ถามสัตวแพทย์ก่อนว่ายาตัวนั้นบดหรือผสมอาหารได้หรือไม่
• ฝึกเข้ากระเป๋าเดินทาง วางขนมไว้ที่ปากกระเป๋า แล้วค่อยเลื่อนเข้าไปด้านในทีละวัน
• ตัดเล็บหรือแปรงฟัน ให้คนหนึ่งบีบขนมช้าๆ ขณะอีกคนทำ
• เพิ่มน้ำในอาหาร บีบครึ่งซองผสมน้ำอุ่นหนึ่งถึงสองช้อนโต๊ะ ราดอาหารเม็ด เหมาะกับแมวที่ไม่ค่อยดื่มน้ำ
• แมวป่วยที่เบื่ออาหาร ใช้กลิ่นขนมกระตุ้นให้เริ่มกิน แต่ถ้าไม่ยอมกินอาหารหลักเกินหนึ่งวัน ต้องพบสัตวแพทย์ อ่านต่อที่ แมวไม่กินอาหาร

สิ่งที่ไม่ควรทำคือให้ขนมทุกครั้งที่แมวร้องขอ แมวเรียนรู้เร็วมากว่าการร้องหน้าตู้เย็นได้ผล ไม่กี่สัปดาห์ก็จะร้องถี่ขึ้น ให้ขนมเป็นรางวัลหลังพฤติกรรมที่ต้องการ หรือให้ตามเวลาที่กำหนด จะคุมได้ง่ายกว่า

แมวกลุ่มไหนต้องระวังเป็นพิเศษ

กลุ่มแมว	เรื่องที่ต้องคิด
แมวอ้วนหรือกำลังลดน้ำหนัก	นับแคลอรีขนมเข้ากับแผนลดน้ำหนัก บางรายหมอให้งดขนมทั้งหมด
แมวโรคไต	ขนมบางสูตรมีฟอสฟอรัสหรือเกลือ ต้องถามหมอก่อน
แมวที่ทดลองอาหารเรื่องภูมิแพ้	ขนมทุกชนิดทำให้ผลทดลองเสีย ต้องงดตลอดช่วงทดลอง
ลูกแมว	ท้องไว ให้ปริมาณน้อยและเริ่มทีละน้อย
แมวเบาหวาน	ขนมบางสูตรเติมแป้งหรือน้ำตาล ดูส่วนผสมและถามหมอ

สำหรับแมวที่กำลังลดน้ำหนัก วิธีคิดแคลอรีและเลือกอาหารหลักอยู่ที่ อาหารแมวอ้วน ลดน้ำหนัก และถ้ากำลังจัดตารางมื้อใหม่ให้มีช่วงขนมชัดเจน ดูตัวอย่างได้ที่ แมวกินอาหารวันละกี่มื้อ

สัญญาณว่าให้ขนมมากเกินไปแล้ว

เจ้าของมักรู้ตัวช้า เพราะขนมแต่ละซองดูเล็ก ลองเช็กจากสัญญาณเหล่านี้

• แมวเหลืออาหารหลักในชามมากขึ้น แต่ยังกินขนมหมดทันที
• น้ำหนักขึ้นต่อเนื่องเมื่อชั่งทุกเดือน หรือคลำซี่โครงยากขึ้น
• แมวร้องขอขนมบ่อยและนานขึ้น ตามเจ้าของเข้าห้องครัวทุกครั้ง
• อุจจาระนิ่มลงในวันที่ได้ขนมหลายซอง

ถ้าพบสองข้อขึ้นไป ลองลดขนมเหลือครึ่งหนึ่งเป็นเวลาสองสัปดาห์ แล้วดูว่าการกินอาหารหลักกลับมาปกติหรือไม่

พาไปหาหมอทันทีถ้าหลังเปลี่ยนยี่ห้อขนมหรือให้ขนมมากกว่าปกติ แมวอาเจียนซ้ำ ถ่ายเหลวเกินหนึ่งวัน มีผื่นคันรอบหน้า หรือไม่ยอมกินอาหารหลักเลย