เครื่องนึ่งขวดนม จำเป็นไหม เลือกแบบไหน และใช้นานกี่เดือน

เครื่องนึ่งขวดนมไม่ได้ฆ่าเชื้อได้ดีกว่าการต้มในหม้อ สิ่งที่ได้คือเวลาและความสม่ำเสมอ กดปุ่มแล้วไปทำอย่างอื่นได้ ไม่ต้องยืนเฝ้าเตา ไม่ต้องคีบขวดร้อนๆ ขึ้นจากน้ำเดือด บ้านที่ให้นมขวดวันละหลายมื้อ หรือปั๊มนมทุก 3 ชั่วโมง มักรู้สึกว่าคุ้ม ส่วนบ้านที่ลูกกินนมแม่จากเต้าเป็นหลักและใช้ขวดแค่วันละครั้ง หม้อต้มที่มีอยู่ก็พอ

ก่อนซื้อ ถามตัวเองว่าต้องฆ่าเชื้อบ่อยแค่ไหน

คำตอบนี้กำหนดว่าเครื่องนึ่งจะถูกใช้วันละกี่รอบ และควรจ่ายแค่ไหน

CDC แยกไว้ชัดว่าทุกบ้านต้องล้างขวดหลังทุกมื้อ ส่วนการฆ่าเชื้อแนะนำให้ทำอย่างน้อยวันละครั้งเมื่อลูกเข้าเกณฑ์ข้อใดข้อหนึ่ง

• อายุต่ำกว่า 2 เดือน
• คลอดก่อนกำหนด
• มีภาวะภูมิคุ้มกันอ่อนแอ เช่น ได้รับยาเคมีบำบัด หรือมีโรคประจำตัวที่แพทย์แจ้งไว้

สำหรับเด็กที่โตกว่าและแข็งแรง CDC บอกว่าการฆ่าเชื้อทุกวันอาจไม่จำเป็นถ้าล้างอย่างดีหลังทุกมื้อ ขณะที่ NHS ของสหราชอาณาจักรแนะนำให้ฆ่าเชื้ออุปกรณ์ให้นมจนลูกอายุอย่างน้อย 12 เดือน เพื่อป้องกันท้องเสียและอาเจียน สองแนวทางนี้ต่างกันในช่วงหลัง 2 เดือน หลายบ้านในไทยเลือกทำตามแนวที่เข้มกว่าในช่วงหน้าฝนหรือเมื่อลูกเพิ่งหายท้องเสีย ถ้าไม่แน่ใจ ถามกุมารแพทย์ตอนพาลูกไปฉีดวัคซีนได้เลยว่าลูกเราควรอยู่กลุ่มไหน รายละเอียดวิธีล้างและต้มทีละขั้นอยู่ในวิธีฆ่าเชื้อขวดนม

สถานการณ์ของบ้าน	ความถี่ฆ่าเชื้อโดยประมาณ	เครื่องนึ่งคุ้มไหม
นมผสมล้วน ลูกต่ำกว่า 2 เดือน 6 ถึง 8 ขวดต่อวัน	อย่างน้อยวันละครั้ง หลายบ้านทำ 2 รอบ	คุ้มมาก
แม่ปั๊มนมไปทำงาน ปั๊ม 3 ถึง 4 รอบต่อวัน	ชิ้นส่วนปั๊มและขวดเก็บนมวันละครั้งขึ้นไป	คุ้ม เพราะชิ้นส่วนเยอะ
นมแม่จากเต้า ใช้ขวดวันละ 1 ถึง 2 มื้อ	วันละครั้ง หรือตามที่แพทย์แนะนำ	ต้มในหม้อก็พอ
ลูกอายุเกิน 6 เดือน แข็งแรง ใช้ขวดน้อยลง	ตามแนวที่บ้านเลือก	เครื่องที่มีอยู่ใช้ต่อ ไม่ต้องซื้อใหม่

เครื่องนึ่งมีกี่แบบ

นึ่งไอน้ำไฟฟ้าอย่างเดียว

เติมน้ำลงถาดความร้อนด้านล่าง วางขวดคว่ำบนชั้น ปิดฝา กดเปิด น้ำเดือดเป็นไอลอยขึ้นไปทั่วตัวขวด รอบนึ่งส่วนใหญ่ใช้เวลาไม่นาน แล้วต้องรอให้เย็นก่อนเปิด จุดอ่อนคือขวดออกมาเปียก ต้องผึ่งต่อ

นึ่งพร้อมอบแห้ง

นึ่งเสร็จแล้วมีพัดลมและฮีตเตอร์เป่าลมร้อนให้แห้งในเครื่อง ไม่ต้องหาที่ผึ่ง เหมาะกับบ้านที่ชื้น ห้องครัวเล็ก หรือมีสัตว์เลี้ยง ราคาสูงกว่า ใช้ไฟมากกว่า และรอบเต็มใช้เวลานานกว่า

กล่องนึ่งในไมโครเวฟ

กล่องพลาสติกใส่น้ำเล็กน้อย วางขวด แล้วเข้าไมโครเวฟตามเวลาและกำลังไฟที่คู่มือระบุ ราคาถูก พกไปต่างจังหวัดได้ ข้อจำกัดคือต้องมีไมโครเวฟที่ช่องใหญ่พอ และกำลังไฟของไมโครเวฟแต่ละเครื่องต่างกัน ต้องตั้งเวลาตามตารางในคู่มือของกล่อง

ถุงนึ่งไมโครเวฟแบบใช้ซ้ำได้จำนวนครั้งจำกัด

ใช้ตอนเดินทาง ใส่ได้ครั้งละ 1 ถึง 2 ขวด ใช้ซ้ำได้ตามจำนวนครั้งที่ระบุบนถุง ไม่เหมาะกับการใช้ประจำทุกวัน

เทียบให้เห็นก่อนเลือก

ประเด็น	นึ่งอย่างเดียว	นึ่งพร้อมอบแห้ง	กล่องนึ่งไมโครเวฟ
ความจุทั่วไป	4 ถึง 8 ขวด	4 ถึง 8 ขวด บางรุ่นมีชั้นเพิ่ม	2 ถึง 4 ขวด
ต้องผึ่งต่อไหม	ต้อง	ไม่ต้อง	ต้อง
ใช้พื้นที่เคาน์เตอร์	ปานกลาง	มากที่สุด	เก็บในตู้ได้
พกไปเที่ยว	ไม่สะดวก	ไม่สะดวก	สะดวก
เหมาะกับใคร	บ้านที่มีชั้นผึ่งสะอาด	บ้านชื้น ครัวเล็ก ไม่มีที่ผึ่ง	บ้านใช้ขวดน้อย หรือใช้เป็นเครื่องสำรอง

ความจุ คิดจากจำนวนขวดต่อวัน ไม่ใช่จากกล่อง

คำนวณง่ายๆ คือ จำนวนขวดที่ลูกกินต่อวัน หารด้วยจำนวนรอบที่บ้านจะนึ่งต่อวัน แล้วบวกเผื่ออีก 1 ถึง 2 ขวด

ตัวอย่าง ลูก 1 เดือน กินนมผสม 8 มื้อต่อวัน บ้านตั้งใจนึ่งเช้าและก่อนนอน วันละ 2 รอบ ต้องใช้เครื่องที่ใส่ได้อย่างน้อย 4 ขวดพร้อมจุกและฝา แต่ในความจริงมักมีชิ้นอื่นปนมาด้วย เช่น ช้อนตวง ที่คีบ จุกนมหลอก เครื่องที่ใส่ได้ 6 ขวดจึงสบายกว่า

ตัวอย่างที่สอง แม่ที่ปั๊มนมวันละ 4 รอบ ปั๊มแบบสองเต้าใช้กรวยปั๊ม 2 ชิ้น วาล์ว ข้อต่อ และขวดรับนม 2 ใบต่อรอบ ชิ้นส่วนรวมทั้งวันเยอะกว่าขวดนมลูกหลายเท่า ถ้าใช้เครื่องเล็กจะต้องนึ่งหลายรอบ ดูการจัดรอบปั๊มได้ในตารางปั๊มนม

เช็กอีกเรื่องคือความสูงของชั้นใน ขวดทรงสูงขนาด 8 ถึง 9 ออนซ์บางยี่ห้อวางคว่ำแล้วฝาปิดไม่ลง ให้เอาขวดที่ใช้จริงไปลองถ้าซื้อหน้าร้าน หรือดูความสูงภายในที่ผู้ผลิตบอกไว้เทียบกับขวดของเรา ถ้ายังไม่ได้เลือกขวด อ่านขวดนมเด็กแบบไหนดีก่อนแล้วค่อยเลือกเครื่องตาม

ใช้เครื่องนึ่งให้ได้ผลจริง ทีละขั้น

1. ล้างก่อนเสมอ แยกชิ้นขวด จุก ฝา วงแหวน ล้างใต้น้ำไหล แล้วล้างด้วยน้ำร้อนกับน้ำยาในอ่างหรือกะละมังที่ใช้เฉพาะของลูก ใช้แปรงล้างขวดเฉพาะ และบีบน้ำผ่านรูจุกนม CDC ย้ำว่าไอน้ำทำหน้าที่ฆ่าเชื้อ แต่ไม่ได้ล้างคราบนมที่ติดอยู่
2. ล้างมือก่อนจับของที่ล้างแล้ว
3. วางขวดคว่ำปากลง ไม่ซ้อนกันจนไอน้ำเข้าไม่ถึง จุกและฝาวางในถาดเล็กที่ให้มา
4. เติมน้ำตามปริมาณในคู่มือ ใช้น้ำมากเกินไปทำให้รอบนานและมีน้ำค้างในถาด น้อยเกินไปเครื่องตัดก่อนครบรอบ
5. นึ่งให้ครบรอบ รอให้เย็นตามเวลาที่คู่มือบอกก่อนเปิดฝา ไอน้ำที่ค้างอยู่ลวกมือได้
6. ถ้าไม่ได้ใช้ทันที ปล่อยไว้ในเครื่องที่ปิดฝา หรือหยิบออกมาผึ่งบนผ้าสะอาดที่ยังไม่ได้ใช้ ประกอบจุกและฝาทันทีที่แห้ง NHS Wales แนะนำว่าถ้าหยิบออกจากเครื่อง ให้ใส่จุกและฝาเข้ากับขวดทันที

CDC แนะนำให้ผึ่งบนผ้าหรือกระดาษเช็ดมือที่สะอาดและยังไม่ได้ใช้ ไม่ใช้ผ้าเช็ดจานถูให้แห้ง เพราะผ้าที่ใช้แล้วพาเชื้อกลับมาติดขวด เมื่อแห้งแล้วเก็บในตู้ที่ปิดได้และใช้เฉพาะของสะอาด

ตะกรัน กลิ่น และการดูแลเครื่อง

น้ำประปาบางพื้นที่มีหินปูนมาก หลังใช้ไปไม่กี่สัปดาห์จะเห็นคราบขาวบนแผ่นความร้อน คราบนี้ทำให้เครื่องร้อนช้าลงและรอบนึ่งนานขึ้น วิธีขจัดใช้ตามคู่มือแต่ละยี่ห้อ ส่วนใหญ่ใช้น้ำส้มสายชูหรือกรดซิตริกผสมน้ำตามสัดส่วนที่ระบุ ต้มทิ้งไว้แล้วเทออก จากนั้นนึ่งน้ำเปล่าอีกรอบเพื่อล้างกลิ่น ถ้าใช้น้ำดื่มหรือน้ำกรองเติมเครื่องจะช่วยให้คราบเกิดช้าลง

ทุกวันหลังใช้ ให้เทน้ำที่ค้างในถาดออกแล้วเปิดฝาทิ้งไว้ให้แห้ง น้ำที่ค้างทั้งคืนในเครื่องที่ปิดฝาคือที่มาของกลิ่นอับ ถ้าเครื่องมีแผ่นกรองอากาศสำหรับระบบอบแห้ง ให้เปลี่ยนตามรอบที่ผู้ผลิตกำหนด

วันที่เครื่องใช้ไม่ได้ ไฟดับ หรือไปต่างจังหวัด

เครื่องนึ่งเสีย ไฟดับ หรือไปค้างบ้านญาติที่ไม่มีเครื่อง ยังมีอีกสองวิธีที่ใช้แทนได้ทันที

วิธี	ทำอย่างไร	สิ่งที่ต้องระวัง
ต้ม	แยกชิ้นใส่หม้อ เติมน้ำให้ท่วม ไม่มีฟองอากาศค้างในขวด ต้มเดือด CDC ระบุ 5 นาที ส่วน NHS Wales ระบุอย่างน้อย 10 นาที ใช้ที่คีบสะอาดหยิบขึ้น	ใช้กับชิ้นที่ผู้ผลิตบอกว่าต้มได้เท่านั้น จุกเสื่อมเร็วกว่าการนึ่ง
แช่น้ำยาฟอกขาวเจือจาง	CDC ใช้สัดส่วนน้ำยาฟอกขาวชนิดไม่มีกลิ่น 2 ช้อนชาต่อน้ำ 1 แกลลอน (ราว 3.8 ลิตร) แช่ให้ท่วมอย่างน้อย 2 นาที หยิบขึ้นผึ่งโดยไม่ต้องล้างน้ำซ้ำ	ใช้เฉพาะน้ำยาฟอกขาวธรรมดาที่ไม่มีกลิ่นและไม่ผสมสารอื่น เก็บให้พ้นมือเด็ก
น้ำยาแช่เย็นสำหรับขวดนม	ผสมตามฉลาก แช่อย่างน้อย 30 นาที เปลี่ยนน้ำยาทุก 24 ชั่วโมง ตามแนวของ NHS Wales	ดันขวดให้จมทั้งหมด ไม่ให้ฟองอากาศค้าง

ตัวเลขเวลาต้มสองแหล่งต่างกัน ถ้าจะเลือกตัวเลขเดียวให้จำง่าย ใช้ 10 นาทีครอบคลุมทั้งสองแนว ส่วนในทริปสั้นๆ ที่มีไมโครเวฟ ถุงนึ่งไมโครเวฟแบบพกพาก็สะดวกที่สุด

เครื่องนึ่งไม่ช่วยเรื่องไหน

• ไม่ช่วยถ้าล้างไม่สะอาด คราบไขมันนมที่เหลืออยู่ในร่องเกลียวขวดยังเป็นที่สะสมเชื้อ
• ไม่ช่วยเรื่องนมที่ชงแล้ว CDC แนะนำให้ทิ้งนมผสมที่ลูกกินเหลือภายใน 2 ชั่วโมง ขวดสะอาดแค่ไหนก็ใช้นมค้างไม่ได้ ดูหลักการชงที่ปลอดภัยในวิธีชงนมผง
• ไม่ช่วยให้จุกนมใช้ได้นานขึ้น จุกซิลิโคนที่ผ่านความร้อนบ่อยจะเสื่อมเร็ว NHS Wales เตือนให้ตรวจจุกเป็นประจำว่ามีรอยฉีกหรือรอยแตกไหม
• ไม่ใช่ทุกชิ้นเข้าเครื่องได้ ชิ้นส่วนที่มีมอเตอร์หรือท่อลมของเครื่องปั๊มนมห้ามโดนไอน้ำ

ซื้อหรือไม่ซื้อ ตัดสินจากสามคำถาม

ตอบคำถามเหล่านี้แล้วจะเห็นคำตอบของบ้านตัวเองชัดขึ้น

1. ลูกใช้ขวดกี่ใบต่อวัน ถ้าเกิน 4 ใบหรือมีชิ้นส่วนปั๊มนมด้วย เครื่องนึ่งช่วยประหยัดแรงจริง
2. บ้านมีที่ผึ่งที่สะอาด แห้ง และไม่มีแมลงหรือสัตว์เลี้ยงเดินผ่านไหม ถ้าไม่มี เลือกแบบที่อบแห้งในตัว
3. ต้องใช้ไปอีกนานแค่ไหน ถ้าลูกจะเลิกขวดในไม่กี่เดือน หรือบ้านเลือกหยุดฆ่าเชื้อหลังพ้นวัยเสี่ยง กล่องนึ่งไมโครเวฟราคาถูกก็เพียงพอ

ถ้าลูกคลอดก่อนกำหนดหรือเคยนอนโรงพยาบาลด้วยเรื่องการติดเชื้อ ให้ถามพยาบาลหรือกุมารแพทย์ก่อนกลับบ้านว่าควรฆ่าเชื้อขวดบ่อยแค่ไหนและนานเท่าไร แล้วค่อยเลือกขนาดเครื่องตามคำตอบนั้น