ประเด็นสำคัญ
- ยี่ห้อขวดนมสำคัญน้อยกว่าสามอย่างนี้ ได้แก่ อัตราไหลของจุกนม วัสดุที่ทนน้ำร้อนและล้างง่าย และจำนวนชิ้นส่วนที่ต้องล้างทุกมื้อ
- เริ่มด้วยขวดขนาด 4-5 ออนซ์ แล้วขยับเป็น 8-9 ออนซ์เมื่อลูกกินมากขึ้น และเริ่มจากจุกไหลช้า ถ้าลูกสำลักหรือแหวะแสดงว่าไหลเร็วเกินไป
- ขวดแบบมีวาล์วระบายอากาศ ลดโคลิกได้จริงไหม ยังไม่มีหลักฐานชัดเจน อย่าจ่ายเพิ่มเพราะเหตุผลนี้เพียงอย่างเดียว
- ทารกนมผงล้วนที่ต้องล้างขวดทุกมื้อ ควรมีขวดอย่างน้อย 6-8 ใบ ส่วนทารกนมแม่ที่ใช้ขวดบางมื้อ 2-3 ใบพอ
- ทิ้งจุกที่แตก ฉีก หรือเหนียวผิดปกติ และทิ้งขวดที่แตกหรือบิ่น เพราะชิ้นส่วนเล็กอาจหลุดเข้าปากลูก
ขวดนมที่ดีสำหรับลูกคุณคือขวดที่จุกให้นมไหลในอัตราที่ลูกจัดการได้ ล้างได้สะอาดง่ายพอที่จะล้างวันละ 6-8 รอบ และทำจากวัสดุที่ทนความร้อนตามที่ผู้ผลิตระบุ ยี่ห้อมีผลน้อยกว่าที่คิด ส่วนที่ต่างกันจริงคือรูปทรงจุก จำนวนชิ้นส่วน และราคา
ถ้าลูกยังไม่เกิด ซื้อไม่เกิน 2-3 ใบต่างแบบก่อน แล้วค่อยเพิ่มเมื่อรู้ว่าลูกชอบแบบไหน เพราะทารกบางคนดูดจุกบางแบบไม่ได้ ขณะที่ราคาขวดสะสมได้เร็ว
วัสดุตัวขวด เลือกตามบ้านที่ใช้
MedlinePlus ของหอสมุดแห่งชาติสหรัฐ แบ่งขวดนมตามวัสดุเป็นพลาสติก แก้ว สแตนเลส และแบบใช้ถุงบุแล้วทิ้ง ซึ่งเป็นกลุ่มที่เจอในร้านไทยเช่นกัน
| วัสดุ | ข้อดี | ข้อเสีย | เหมาะกับ |
|---|---|---|---|
| พลาสติกสำหรับทารก | เบา ตกไม่แตก ราคาต่ำสุด | ขุ่นและเป็นรอยตามเวลา ควรซื้อใหม่ ไม่ควรรับมือสอง | บ้านที่มีเด็กโต พกพาบ่อย |
| แก้ว | ไม่มีเรื่องสารซึมจากพลาสติก ทนต้มฆ่าเชื้อ ไม่เป็นรอย | หนัก แตกได้ มีปลอกซิลิโคนกันกระแทกให้เลือก | ใช้ที่บ้านเป็นหลัก คุณแม่ไม่ต้องอุ้มลูกพร้อมขวดหนัก |
| สแตนเลส | แข็งแรง ไม่แตก เก็บอุณหภูมิได้บางแบบ | ราคาสูง มองไม่เห็นปริมาณนม | ใช้งานหนัก พกบ่อย |
| ถุงบุแล้วทิ้ง | สะดวก ไม่ต้องล้างตัวถุง | ต้นทุนต่อมื้อสะสมสูง ปริมาณขยะมาก | เดินทางไกลเป็นครั้งคราว |
ข้อควรจำที่เกี่ยวกับ BPA ซึ่งเป็นสารที่เคยถูกใช้ในพลาสติกบางชนิด MedlinePlus ระบุว่า FDA ของสหรัฐห้ามใช้ BPA ในขวดนมทารก และแนะนำหลีกเลี่ยงขวดที่ได้รับต่อมาจากคนอื่น เพราะอาจเป็นขวดรุ่นเก่า ในไทยให้ซื้อขวดที่ฉลากระบุว่าไม่มี BPA และซื้อจากร้านที่ออกใบเสร็จได้ ไม่ซื้อขวดไม่มีฉลากจากตลาดนัดหรือของมือสอง
สัญญาณที่ต้องทิ้งขวดเลยคือแตกร้าว บิ่น ขุ่นจนล้างไม่ออก หรือขีดบอกปริมาณลบเลือน MedlinePlus แนะนำให้ทิ้งขวดที่แตกหรือบิ่นเสมอ เพราะเศษอาจหลุดเข้าปากลูกและร่องแตกเป็นที่สะสมเชื้อ
จุกนมคือส่วนที่ตัดสินว่าขวดนั้นใช้ได้หรือไม่
ขวดดีแค่ไหนก็ใช้ไม่ได้ถ้าจุกไม่เหมาะ จุกเป็นตัวกำหนดว่านมไหลเร็วหรือช้า ลูกต้องดูดแรงแค่ไหน และกลืนอากาศมากหรือน้อย
อัตราไหล
ผู้ผลิตแบ่งจุกเป็นไซส์หรือเลขที่บอกอัตราไหล ซึ่งเลขไม่เท่ากันข้ามยี่ห้อ ให้เริ่มจากไซส์ที่ผู้ผลิตบอกว่าสำหรับแรกเกิดหรือไหลช้า MedlinePlus แนะนำเช่นกันว่าเริ่มจากไหลช้า แล้วขยับเป็นไหลเร็วขึ้นเมื่อลูกกินเก่งขึ้น
วิธีดูว่าจุกไหลเร็วเกินไป
- ลูกสำลักหรือไอระหว่างกินหรือหลังกินทันที
- นมเลอะมุมปากเป็นสายยาว
- ลูกกลืนติดกัน ตัวเกร็ง ทำหน้าตกใจ
- ลูกแหวะนมมากกว่าปกติ
วิธีดูว่าจุกไหลช้าเกินไป
- ลูกดูดนานเกิน 30 นาทีต่อมื้อแล้วยังหลับคาขวด
- จุกแฟบเข้าเวลาดูด ลูกหงุดหงิดและดึงออกบ่อย
- ลูกเหนื่อยก่อนกินครบ
ถ้าลูกกินช้าหรือเร็วผิดปกติต่อเนื่อง ลองเปลี่ยนไซส์จุกก่อนเปลี่ยนยี่ห้อขวด เพราะราคาจุกถูกกว่าและเป็นต้นเหตุที่พบบ่อยกว่า
ยางลาเท็กซ์หรือซิลิโคน
ลาเท็กซ์นุ่มและยืดหยุ่นกว่า แต่บางคนแพ้และสึกเร็วกว่า ซิลิโคนทนกว่า คงรูปดีกว่า และเป็นตัวเลือกที่เจอทั่วไปในไทย ถ้าครอบครัวมีประวัติแพ้ยาง เลือกซิลิโคน
ดูสภาพจุกทุกครั้งที่ล้าง
ทิ้งจุกที่แตก ฉีก ยืด เหนียว หรือรูใหญ่ขึ้น MedlinePlus เตือนว่าชิ้นส่วนเล็กอาจหลุดเข้าปากแล้วสำลักได้ ผู้ผลิตหลายยี่ห้อแนะนำให้เปลี่ยนจุกตามรอบเวลาที่ระบุในคู่มือ ให้ดูคู่มือของยี่ห้อที่ใช้ ไม่มีรอบเดียวที่ใช้ได้กับทุกแบบ
ทรงขวด: คอกว้าง คอแคบ เอียงมุม และมีวาล์ว
MedlinePlus แบ่งทรงขวดเป็น 4 แบบ ได้แก่ ทรงมาตรฐาน ทรงเอียงมุม ทรงคอกว้าง และแบบมีวาล์วระบายอากาศ
| ทรง | จุดเด่น | ข้อจำกัด |
|---|---|---|
| มาตรฐาน คอแคบ | ล้างและเติมนมง่าย หาอุปกรณ์เสริมได้ทั่วไป | แปรงเข้าถึงก้นขวดยากกว่าคอกว้าง |
| เอียงมุม | ช่วยลดอากาศที่ลูกกลืน | ตั้งวางยากกว่า ช่องวางในที่นึ่งอาจไม่พอดี |
| คอกว้าง | เติมนมผงและล้างง่าย จุกทรงกว้างเหมาะกับทารกที่สลับเต้า | ขวดใหญ่ พกในกระเป๋าเล็กลำบาก |
| มีวาล์วระบายอากาศ | ผู้ผลิตระบุว่าลดแก๊สและโคลิก | หลักฐานยังไม่ชัด มีชิ้นส่วนเพิ่มต้องล้าง |
ข้อสุดท้ายควรอ่านระวัง MedlinePlus ระบุว่าแนวคิดที่ว่าวาล์วลดโคลิกได้ ยังไม่มีการพิสูจน์ชัดเจน นอกจากนี้วาล์วและท่อเสริมคือชิ้นส่วนเพิ่มหลายชิ้นที่ต้องล้างทุกมื้อ ถ้าบ้านนี้ลูกร้องโคลิกและตั้งใจลอง ซื้อ 1 ใบมาลอง 1-2 สัปดาห์ก่อนซื้อทั้งชุด ถ้าลูกร้องมากผิดปกติให้ปรึกษากุมารแพทย์เพื่อตรวจสาเหตุอื่น
ขนาดขวดและจำนวนที่ต้องซื้อ
MedlinePlus แนะนำให้เริ่มด้วยขวดขนาด 4-5 ออนซ์ แล้วเปลี่ยนเป็น 8-9 ออนซ์เมื่อลูกกินมากขึ้น ตัวเลขนี้ตรงกับปริมาณต่อมื้อที่ HealthyChildren.org ของ American Academy of Pediatrics ให้ไว้ คือสัปดาห์แรกประมาณ 1-2 ออนซ์ต่อมื้อ เดือนแรกเพิ่มเป็น 3-4 ออนซ์ และราว 6 เดือนอยู่ที่ 6-8 ออนซ์ ดูตารางละเอียดที่ ทารกกินนมวันละกี่ออนซ์
จำนวนขวดคิดจากรอบการล้าง ไม่ใช่จำนวนมื้อที่ลูกกินทั้งวัน
| รูปแบบการให้นม | จำนวนขวดที่ควรมี | เหตุผล |
|---|---|---|
| นมผงล้วน ล้างขวดทุก 2-3 มื้อ | 6-8 ใบ | ทารกแรกเกิดกิน 8-12 มื้อต่อวัน ต้องมีขวดสะอาดพร้อมระหว่างรอล้างชุดต่อไป |
| นมผงล้วน ล้างขวดทุกมื้อ | 3-4 ใบ | ถ้าบ้านมีคนช่วยล้างทันที ไม่ต้องมีขวดสะสมมาก |
| นมแม่เป็นหลัก ใช้ขวดบางมื้อ | 2-3 ใบ | ใช้สำหรับนมที่ปั๊มหรือมื้อที่คุณแม่ไม่อยู่ |
| ลูกไปสถานรับเลี้ยง | อย่างน้อย 3-4 ใบ พร้อมป้ายชื่อ | ส่งไปฝากทุกวัน |
CDC ระบุว่าต้องล้างขวดทุกครั้งหลังกิน และฆ่าเชื้อเพิ่มอย่างน้อยวันละครั้งสำหรับทารกอายุไม่ถึง 2 เดือน คลอดก่อนกำหนด หรือภูมิคุ้มกันต่ำ ดังนั้นจำนวนขวดควรสอดคล้องกับความถี่ที่บ้านคุณล้างและฆ่าเชื้อจริง ไม่ใช่ตามความต้องการจะมีเยอะ ขั้นตอนอยู่ที่ ฆ่าเชื้อขวดนม
ถ้ากำลังตัดสินใจเรื่องนมผงควบคู่กัน อ่านภาพรวมที่ นมผงเด็กแรกเกิด ยี่ห้อไหนดี เพราะสัดส่วนที่ชงมีผลต่อปริมาณนมต่อมื้อและเลือกขนาดขวดที่เหมาะ
ขวดที่ล้างง่าย ชิ้นส่วนน้อย เป็นข้อได้เปรียบที่ไม่มีใครลงในโฆษณา
ลองคูณดู ทารกกินวันละ 8 มื้อ ขวดหนึ่งใบที่มี 5 ชิ้น (ตัวขวด วงแหวน จุก ฝาปิด วาล์ว) คือ 40 ชิ้นที่ต้องแยกล้างทุกวัน ขวดที่มี 3 ชิ้นเหลือ 24 ชิ้น ความต่างนี้คือเวลาที่ล้างเพิ่มทุกวันตลอดหลายเดือน
CDC แนะนำขั้นตอนล้างด้วยมือคือแยกชิ้นส่วน ล้างในกะละมังที่ใช้เฉพาะอุปกรณ์ให้นม ใช้น้ำร้อนและสบู่ บีบน้ำผ่านรูจุก ล้างน้ำสะอาด แล้วผึ่งให้แห้ง ตัวเลือกที่เร็วกว่าคือเครื่องล้างจานสำหรับชิ้นส่วนที่ระบุว่าเข้าเครื่องได้ โดยใส่ชิ้นเล็กในตะกร้าปิด
ก่อนซื้อ ถามตัวเองสามข้อ
- ชิ้นส่วนเข้าเครื่องล้างจานหรือเครื่องนึ่งที่มีอยู่ได้ไหม
- แปรงล้างเข้าถึงก้นขวดและมุมของฝาได้ไหม
- ซื้อจุกหรือชิ้นส่วนทดแทนแยกได้ง่ายในร้านใกล้บ้านไหม
งบประมาณ: ซื้อชุดเดียวหรือสะสมทีละใบ
ราคาต่อใบเป็นช่วงประมาณการ ต่างกันตามยี่ห้อ ขนาด และร้านค้า ควรเช็กราคาจริงก่อนซื้อ
| วัสดุ | ราคาต่อใบโดยประมาณ (บาท) | หมายเหตุ |
|---|---|---|
| พลาสติกทั่วไป | 100-350 | ราคาต่ำสุด เปลี่ยนง่าย |
| แก้ว | 250-700 | ซื้อปลอกกันกระแทกเพิ่มได้ |
| สแตนเลส | 500-1,500 | ทนทานสุด ใช้ต่อกับลูกคนถัดไปได้ |
| จุกนมซิลิโคน (แพ็ก) | 100-400 | ซื้อสำรองไซส์ถัดไปเมื่อลูกโตขึ้น |
งบที่ควรตั้งเผื่อคือจุกนม เพราะจุกสึกก่อนขวดและเปลี่ยนไซส์ตามที่ลูกโต ซื้อจุกสำรองไว้เสมอ
สำหรับเด็กที่ติดขวดเมื่อโตขึ้น การเลือกทรงขวดก็มีผลต่อการเลิก ดูวิธีเลิกขวดที่บทความเรื่องลูกติดขวด และถ้าคุณแม่ใช้เครื่องปั๊มนมร่วมด้วย เลือกขวดที่ต่อกับกรวยปั๊มของเครื่องที่ใช้ได้ ดู ปั๊มนมอย่างไรให้ได้เยอะ เพื่อให้ปั๊มและป้อนด้วยขวดใบเดียวกัน ลดการเทย้ายนมซึ่งทำให้เสียนมและเพิ่มจำนวนที่ต้องล้าง
ลูกกินนมแม่สลับขวด เลือกอย่างไรให้เข้าเต้าได้ต่อ
ทารกนมแม่ที่ต้องใช้ขวดบางมื้อ ตัวเลือกที่ควรเน้นคือจุกที่ไหลช้าและขวดที่ถือแนวนอนได้ เพื่อให้ลูกต้องดูดเองและกลืนเป็นจังหวะ ไม่ได้รับนมไหลเร็วจนเลิกสนใจเต้า
วิธีป้อนที่ช่วยได้
- ให้ลูกอยู่ในท่านั่งกึ่งตั้งตรง ไม่นอนราบ
- ถือขวดเกือบขนานพื้น ให้นมไหลเมื่อลูกดูดเท่านั้น
- พักให้ลูกหยุดหายใจทุก 10-20 ครั้งที่ดูด
- ใช้เวลาให้นมใกล้เคียงกับเวลาที่ลูกดูดเต้า ประมาณ 15-20 นาที
- สลับข้างที่อุ้มระหว่างมื้อ
ถ้าลูกเริ่มปฏิเสธเต้า ให้ปรึกษาที่ปรึกษานมแม่หรือพยาบาลแผนกหลังคลอดก่อนเปลี่ยนแบบขวด วิธีเพิ่มน้ำนมอยู่ที่ กระตุ้นน้ำนมแม่
เลือกให้จบภายในหนึ่งชั่วโมง
| ถ้าบ้านคุณเป็นแบบนี้ | เลือก |
|---|---|
| ให้นมผงล้วน ไม่มีเครื่องล้างจาน | พลาสติกสำหรับทารกคอกว้าง ชิ้นส่วนไม่เกิน 3 ชิ้น จุกซิลิโคนไหลช้า 6-8 ใบ |
| นมแม่เป็นหลัก ใช้ขวดบางมื้อ | ขวดคอกว้างจุกไหลช้า 2-3 ใบ ลองยี่ห้อละใบ |
| อยากเลี่ยงพลาสติก ใช้ที่บ้านเป็นหลัก | แก้วพร้อมปลอกซิลิโคน |
| ลูกมีโคลิกและอยากลองวาล์ว | ซื้อ 1 ใบมาลอง ไม่ซื้อทั้งชุด |
| งบจำกัด | พลาสติกที่ฉลากชัดเจน ซื้อใหม่ ไม่รับมือสอง |
หากลูกสำลักบ่อยระหว่างกินนม ตัวเขียว หรือกินแล้วหายใจเสียงดัง ให้หยุดป้อนและพาไปพบกุมารแพทย์ทันที การเปลี่ยนขวดไม่ใช่คำตอบของอาการเหล่านี้
คำถามที่พบบ่อย
ขวดนมคอกว้างดีกว่าคอแคบไหม
คอกว้างเติมนมและล้างง่ายกว่าเพราะมือและแปรงเข้าถึงก้นขวด และจุกทรงกว้างบางแบบเหมาะกับทารกที่สลับเต้ากับขวด ส่วนคอแคบหาอุปกรณ์เสริมได้มากกว่าและราคามักถูกกว่า ไม่มีหลักฐานว่าแบบไหนทำให้ลูกกินนมดีกว่า เลือกตามความสะดวกในการล้างและความชอบของลูก
ขวดนมแก้วปลอดภัยกว่าขวดพลาสติกไหม
ขวดแก้วไม่มีปัญหาเรื่องสารที่ซึมจากพลาสติก ทนการต้มฆ่าเชื้อ แต่หนักและแตกได้ ขวดพลาสติกที่ผลิตสำหรับทารกและมีฉลากชัดเจนเบาและตกไม่แตก ใช้ได้ถ้าไม่เป็นขวดมือสองหรือขวดเก่ามากที่อาจแตกลายงา เลือกตามบ้านที่ใช้ ถ้ามีเด็กโตวิ่งเล่น พลาสติกหรือสแตนเลสจัดการง่ายกว่า
ใช้ขวดนมนานแค่ไหนก่อนต้องเปลี่ยน
ตัวขวดเปลี่ยนเมื่อแตก บิ่น ขุ่นมากจนล้างไม่สะอาด หรือขีดบอกปริมาณลบเลือน ส่วนจุกนมสึกเร็วกว่ามาก ให้ดูสภาพทุกครั้งที่ล้าง เปลี่ยนเมื่อพบรอยแตก ฉีก ยืด เหนียว หรือรูใหญ่ขึ้น และดูคู่มือผู้ผลิตว่าแนะนำให้เปลี่ยนเมื่อไร
แหล่งอ้างอิง
- Buying and caring for baby bottles and nipples | MedlinePlus (U.S. National Library of Medicine)
- How to Clean, Sanitize, and Store Infant Feeding Items | Centers for Disease Control and Prevention (CDC)
- Amount and Schedule of Baby Formula Feedings | American Academy of Pediatrics (HealthyChildren.org)
