วิธีชงนมผงให้ปลอดภัย น้ำ 70 องศา ช้อนปาดเรียบ และเก็บได้กี่ชั่วโมง

3 พฤศจิกายน 2569 | อ่าน 15 นาที

วิธีชงนมผง ทำอย่างไร? แนวทางที่ทำตามได้จริง

สรุปสั้นๆ

นมผงไม่ได้ปลอดเชื้อ การชงด้วยน้ำที่ร้อนอย่างน้อย 70 องศาเซลเซียสช่วยลดเชื้ออย่างโครโนแบคเตอร์ได้มาก ตามแนวทางของ WHO
NHS ให้ต้มน้ำเดือดแล้วทิ้งไว้ไม่เกิน 30 นาที ใส่น้ำลงขวดก่อน แล้วค่อยเติมนมผงด้วยช้อนของยี่ห้อนั้นแบบปาดเรียบ ไม่กด
CDC ให้ทารกอายุต่ำกว่า 2 เดือน คลอดก่อน 37 สัปดาห์ หรือภูมิคุ้มกันต่ำ ใช้วิธีน้ำร้อนเสมอ ต้มเดือดแล้วรอประมาณ 5 นาที
นมที่ชงแล้วใช้ภายใน 2 ชั่วโมง และภายใน 1 ชั่วโมงหลังลูกเริ่มดูด ถ้าไม่ใช้ใน 2 ชั่วโมงให้แช่ตู้เย็นทันทีและใช้ภายใน 24 ชั่วโมง
น้ำมากหรือน้อยกว่าที่ฉลากกำหนดเป็นอันตรายทั้งคู่ และไม่ควรอุ่นนมด้วยไมโครเวฟ

ชงนมผงให้ปลอดภัยมีหลักอยู่สามข้อ คือ ใช้น้ำที่ต้มเดือดแล้วยังร้อนอย่างน้อย 70 องศาเซลเซียส ตวงนมผงตามฉลากด้วยช้อนของยี่ห้อนั้นแบบปาดเรียบ และให้ลูกกินภายในเวลาที่กำหนดแล้วทิ้งส่วนที่เหลือ ที่ต้องใช้น้ำร้อนเพราะนมผงในกระป๋องไม่ได้ปลอดเชื้อ แนวทางของ WHO ระบุว่าการผสมนมผงกับน้ำที่ร้อนไม่ต่ำกว่า 70 องศา ลดความเสี่ยงจากเชื้อปนเปื้อนได้อย่างมาก

หลายบ้านเรียนวิธีชงจากญาติหรือจากคลิปสั้น ซึ่งแต่ละแหล่งไม่ตรงกัน ข้างล่างนี้เรียงตามลำดับที่ทำจริงในครัว พร้อมเหตุผลของแต่ละขั้น เพื่อให้ปรับใช้กับนมยี่ห้อไหนก็ได้ค่ะ

ทำไมนมผงต้องใช้น้ำร้อน ทั้งที่กระป๋องปิดสนิท

นมผงผ่านกระบวนการผลิตที่สะอาด แต่ไม่ได้ผ่านการฆ่าเชื้อจนปราศจากเชื้อเหมือนนมพร้อมดื่มแบบน้ำ เชื้อที่หน่วยงานสาธารณสุขกังวลที่สุดคือโครโนแบคเตอร์ (Cronobacter) ซึ่งพบไม่บ่อยแต่ทำให้ทารกเล็กติดเชื้อในกระแสเลือดหรือเยื่อหุ้มสมองอักเสบได้ ศูนย์ควบคุมและป้องกันโรคสหรัฐฯ (CDC) ระบุกลุ่มที่เสี่ยงสูงไว้ชัด

กลุ่ม	ความเสี่ยง	วิธีชงที่แนะนำ
ทารกอายุต่ำกว่า 2 เดือน	สูง	ใช้น้ำร้อนทุกครั้ง
คลอดก่อน 37 สัปดาห์	สูง	ใช้น้ำร้อนทุกครั้ง หรือใช้นมพร้อมดื่มแบบน้ำตามที่แพทย์แนะนำ
ภูมิคุ้มกันต่ำ เช่น ได้รับยากดภูมิ	สูง	ใช้น้ำร้อนทุกครั้ง
ทารกสุขภาพดีอายุมากกว่า 2 เดือน	ต่ำกว่า	CDC ระบุว่าการชงตามฉลากด้วยน้ำสะอาดใช้ได้ แต่ NHS แนะนำวิธีน้ำร้อนสำหรับทุกมื้อ

ถ้าบ้านไหนอยากใช้วิธีเดียวให้จำง่าย การใช้วิธีน้ำร้อนกับลูกทุกวัยในขวบปีแรกคือทางที่ปลอดภัยที่สุด ตรงกับแนวทางของ NHS และ WHO

เตรียมของก่อนชง

ก่อนเริ่ม ให้ตรวจว่าขวด จุก และฝาที่จะใช้สะอาดแล้ว ส่วนวิธีล้างและฆ่าเชื้อแบบละเอียด รวมถึงว่าลูกวัยไหนต้องต้มขวดทุกวัน มีอยู่ใน ฆ่าเชื้อขวดนมทำอย่างไร

ของที่ต้องมีบนเคาน์เตอร์

กาต้มน้ำไฟฟ้าหรือหม้อมีฝา
น้ำสะอาด อย่างน้อย 1 ลิตร
ขวดนมที่ฆ่าเชื้อแล้ว พร้อมจุกและฝาครอบ
นมผงกับช้อนตวงที่มากับกระป๋องนั้น
มีดหรือไม้ปาดที่สะอาดสำหรับปาดช้อน
ชามน้ำเย็นหรือก๊อกน้ำสำหรับทำให้นมเย็นลง

ล้างมือด้วยสบู่และเช็ดเคาน์เตอร์ให้สะอาดก่อนทุกครั้ง เพราะมือคือจุดที่พาเชื้อเข้าขวดบ่อยที่สุด

ชงนมผงทีละขั้น ตามแนวทาง NHS

ต้มน้ำ NHS ให้ใช้น้ำสดอย่างน้อย 1 ลิตร ที่ยังไม่เคยต้มมาก่อน ต้มจนเดือด ปริมาณที่มากพอช่วยให้น้ำเก็บความร้อนได้นานกว่าการต้มน้ำแค่ครึ่งแก้ว
ปล่อยให้เย็นลงไม่เกิน 30 นาที น้ำจะยังร้อนอย่างน้อย 70 องศา ถ้าลูกอยู่ในกลุ่มเสี่ยงสูงตามตาราง CDC แนะนำให้รอเพียงประมาณ 5 นาทีหลังเดือด
เทน้ำร้อนลงขวดก่อน ตามจำนวนที่ฉลากกำหนด ดูระดับที่ขีดข้างขวดในระดับสายตา ไม่ใช่มองจากด้านบน
ตวงนมผงด้วยช้อนที่มากับกระป๋อง ตักให้พูนหลวม ๆ แล้วปาดด้วยสันมีดให้เรียบ ไม่กดอัดผงในช้อน และไม่ตักพูน
ใส่จุกและฝาครอบ แล้วเขย่าจนผงละลายหมด ไม่มีก้อนติดก้นขวด
ทำให้เย็นลงโดยถือขวดใต้น้ำก๊อกที่ไหลอยู่ หรือแช่ในชามน้ำเย็น ระวังไม่ให้น้ำเข้าที่จุก
หยดนมลงข้อมือด้านใน ควรรู้สึกอุ่นหรือเย็น ไม่ร้อน
ให้ลูกกิน และทิ้งนมที่เหลือหลังลูกกินเสร็จ

ทำไมต้องใส่น้ำก่อน เพราะถ้าใส่ผงก่อนแล้วค่อยเติมน้ำ ปริมาตรสุดท้ายจะเกินขีดที่ตั้งใจ นมจะเจือจางกว่าที่ควรโดยไม่รู้ตัว

สัดส่วนน้ำต่อช้อน อ่านจากฉลากเท่านั้น

นมผงแต่ละยี่ห้อออกแบบช้อนให้เข้ากับสูตรของตัวเอง หลายยี่ห้อใช้ 1 ช้อนต่อน้ำ 30 มล. (1 ออนซ์) แต่บางยี่ห้อใช้ช้อนเล็กหรือใหญ่กว่านั้น ช้อนของกระป๋องหนึ่งจึงใช้กับอีกยี่ห้อไม่ได้ แม้หน้าตาเหมือนกัน

CDC อธิบายผลของการตวงผิดไว้ทั้งสองทาง

ตวงผิดแบบไหน	ผลต่อลูก
น้ำมากเกินไป หรือช้อนพร่อง	ลูกได้พลังงานและสารอาหารไม่พอ โตช้า และในรายที่เจือจางมาก เกลือแร่ในเลือดเสียสมดุลได้
น้ำน้อยเกินไป หรือช้อนพูนและกดอัด	ไตและระบบย่อยทำงานหนัก เสี่ยงขาดน้ำ ท้องผูก

บางบ้านตั้งใจชงให้ข้นเพื่อให้ลูกอิ่มนาน หรือชงให้จางเพื่อประหยัดนม ทั้งสองแบบไม่ปลอดภัยค่ะ ถ้ารู้สึกว่าลูกกินไม่อิ่ม ให้เพิ่มปริมาณต่อมื้อหรือจำนวนมื้อ ไม่ใช่เปลี่ยนสัดส่วน ดูปริมาณนมที่เหมาะกับน้ำหนักและอายุได้ที่ ทารกกินนมวันละกี่ออนซ์

ตัวอย่างการคำนวณ ถ้าฉลากเขียนว่า 1 ช้อนต่อน้ำ 30 มล. และลูกกินมื้อละ 4 ออนซ์ ให้ใส่น้ำ 120 มล. แล้วเติมนม 4 ช้อนปาดเรียบ ถ้าจะชง 5 ออนซ์ ใช้น้ำ 150 มล. กับนม 5 ช้อน ไม่ชงครึ่งช้อนถ้าฉลากไม่ได้บอกวิธีไว้ ให้ปัดขนาดมื้อเป็นจำนวนเต็มตามฉลากแทน

น้ำชนิดไหนใช้ชงได้

NHS แนะนำน้ำประปาที่ต้มเดือดและไม่ใช้น้ำที่ผ่านเครื่องทำน้ำอ่อน ส่วนน้ำขวดไม่ได้เป็นตัวเลือกแรกในอังกฤษ ในบริบทบ้านไทยที่หลายบ้านไม่ดื่มน้ำประปาโดยตรง แนวคิดที่ใช้ได้คือ

น้ำ	ใช้ได้ไหม	ทำอย่างไร
น้ำประปาจากก๊อกที่ใช้ดื่มได้	ได้	ต้มให้เดือดก่อนทุกครั้ง
น้ำดื่มบรรจุขวดทั่วไป	ได้	ยังต้องต้มให้เดือด เพราะขวดเปิดแล้วไม่ได้ปลอดเชื้อ
น้ำแร่	ไม่ควรใช้เป็นประจำ	แร่ธาตุบางชนิดเข้มข้นเกินไปสำหรับทารก
น้ำที่ต้มไว้แล้วรอบหนึ่ง แล้วนำมาต้มซ้ำ	NHS ไม่แนะนำ	ใช้น้ำใหม่ที่ยังไม่เคยต้ม
น้ำจากเครื่องกดน้ำร้อน	ใช้ได้ถ้าร้อนถึง 70 องศาจริง	วัดอุณหภูมิสักครั้ง ถ้าไม่ถึงให้ใช้กาต้มน้ำ

ช่วงน้ำท่วมหรือน้ำประปามีปัญหา CDC แนะนำให้ใช้นมพร้อมดื่มแบบน้ำซึ่งปลอดเชื้อแล้ว ถ้าต้องใช้นมผง ให้ใช้น้ำขวดหรือน้ำที่ต้มเดือดแล้ว

นมที่ชงแล้วอยู่ได้กี่ชั่วโมง

ตัวเลขชุดนี้มาจาก CDC และเป็นตัวเลขที่คุณแม่ถามบ่อยที่สุด

สถานการณ์	ใช้ได้ภายใน	เมื่อเลยเวลา
ชงแล้ววางที่อุณหภูมิห้อง ยังไม่เริ่มกิน	2 ชั่วโมง	ถ้ายังไม่ใช้ใน 2 ชั่วโมง ให้แช่ตู้เย็นทันที
ลูกเริ่มดูดแล้ว	1 ชั่วโมงนับจากดูดครั้งแรก	ทิ้งทั้งหมด ห้ามเก็บไว้มื้อหน้า
ชงแล้วแช่ตู้เย็นทันที	24 ชั่วโมง	ทิ้ง
นมผงกระป๋องที่เปิดแล้ว	ส่วนใหญ่ภายใน 1 เดือน ตามที่ฉลากระบุ	ทิ้งส่วนที่เหลือ และห้ามใช้เลยวันหมดอายุ

นมที่ลูกดูดไปแล้วมีน้ำลายลูกปนอยู่ เชื้อในน้ำลายจะเพิ่มจำนวนในนมที่อุดมด้วยสารอาหาร จึงเก็บต่อไม่ได้ ถ้าลูกมักกินเหลือครึ่งขวด ให้ชงทีละน้อยลงแล้วชงเพิ่มถ้ายังหิว ประหยัดกว่าเททิ้งครึ่งขวดทุกมื้อ

กระป๋องนมผงที่เปิดแล้วให้ปิดฝาแน่น เก็บในที่แห้งและเย็น ไม่ต้องแช่ตู้เย็น เพราะความชื้นในตู้ทำให้ผงจับตัวเป็นก้อน และเก็บช้อนไว้ในช่องที่กระป๋องออกแบบไว้ ไม่ฝังในผงนม

อุ่นนมจากตู้เย็นอย่างไร

นมที่ชงแล้วแช่ตู้เย็น ลูกบางคนกินเย็นได้เลย บางคนต้องอุ่นก่อน วิธีที่ใช้ได้คือแช่ขวดในน้ำอุ่นราว 10-15 นาที หรือใช้เครื่องอุ่นขวดนม แล้วเขย่าให้ทั่วก่อนเช็กอุณหภูมิที่ข้อมือ

CDC ห้ามอุ่นนมด้วยไมโครเวฟ เพราะความร้อนไม่สม่ำเสมอ เกิดจุดร้อนจัดกลางขวดที่ลวกปากและคอลูกได้ แม้ด้านนอกขวดจะแค่อุ่น ๆ นมที่อุ่นแล้วให้ใช้ภายในมื้อนั้น ไม่นำกลับเข้าตู้เย็นอีก

ชงนอกบ้านและตอนกลางคืน

สองสถานการณ์นี้เป็นจุดที่คนมักลัดขั้นตอน

ออกนอกบ้าน ให้เตรียมสามอย่างแยกกัน คือ กระติกเก็บความร้อนที่ใส่น้ำต้มเดือด ขวดเปล่าที่ฆ่าเชื้อแล้ว และนมผงที่ตวงไว้เป็นมื้อในกล่องแบ่งนม ถึงเวลาค่อยเทน้ำแล้วเติมผง น้ำในกระติกดีมักยังร้อนเกิน 70 องศาได้หลายชั่วโมง ส่วนเที่ยวยาวทั้งวัน นมพร้อมดื่มแบบกล่องเป็นทางเลือกที่สะดวกและไม่ต้องใช้น้ำร้อน

ตอนกลางคืน บางบ้านใช้เครื่องชงนมอัตโนมัติ ให้ตรวจคู่มือว่าเครื่องจ่ายน้ำที่ร้อนถึง 70 องศาก่อนผสมหรือไม่ ถ้าใช้เครื่องที่จ่ายน้ำอุ่นพร้อมดื่มทันที ควรใช้กับลูกที่โตพ้นกลุ่มเสี่ยงแล้วเท่านั้น และล้างช่องน้ำกับช่องผงตามรอบที่คู่มือกำหนด

เช็กลิสต์ก่อนส่งขวดให้ลูก

ล้างมือแล้ว ขวดฆ่าเชื้อแล้ว
น้ำต้มเดือด ทิ้งไว้ไม่เกิน 30 นาที หรือประมาณ 5 นาทีสำหรับลูกอายุต่ำกว่า 2 เดือน
ใส่น้ำก่อน แล้วค่อยใส่นมผงจำนวนช้อนตามฉลาก ปาดเรียบ
เขย่าจนละลาย ทำให้เย็น แล้วหยดที่ข้อมือ
จดเวลาที่ชงไว้ข้างขวดถ้าจะไม่ใช้ทันที
ทิ้งนมที่เหลือหลังลูกกินเสร็จ

ถ้าลูกอาเจียนพุ่งหลังกินนมแทบทุกมื้อ มีไข้ในทารกอายุต่ำกว่า 3 เดือน ซึม ดูดนมได้น้อยลงมาก หรือปัสสาวะน้อยลง ให้พาไปพบแพทย์โดยเร็ว และบอกด้วยว่าใช้นมยี่ห้อไหน ชงอย่างไร เพราะข้อมูลวิธีชงช่วยให้แพทย์ตัดหรือยืนยันเรื่องการติดเชื้อจากนมได้ ส่วนถ้ายังเลือกนมไม่ได้ อ่านเกณฑ์ได้ใน นมผงเด็กแรกเกิด เลือกจากเกณฑ์ 7 ข้อ

คำถามที่พบบ่อย

ชงนมด้วยน้ำร้อน 70 องศาแล้วสารอาหารในนมเสียไหม

แนวทาง WHO และ NHS เลือกวิธีนี้เพราะความเสี่ยงจากเชื้อในนมผงสูงกว่าผลต่อวิตามินบางตัว ถ้าฉลากนมยี่ห้อที่ใช้เขียนวิธีชงต่างออกไป ให้ถามกุมารแพทย์หรือพยาบาลว่าควรใช้แบบไหนกับลูกที่อายุเท่านี้

ใช้น้ำจากเครื่องกดน้ำร้อนในบ้านหรือที่ทำงานได้ไหม

เครื่องกดน้ำร้อนหลายรุ่นจ่ายน้ำที่ไม่ถึง 70 องศา และไม่ได้ต้มให้เดือดจริง ถ้าไม่แน่ใจ ให้ใช้กาต้มน้ำต้มจนเดือดแล้วจับเวลาแทน หรือวัดด้วยเทอร์โมมิเตอร์สำหรับอาหารสักครั้งเพื่อรู้ว่าเครื่องนั้นร้อนพอไหม

ชงนมเตรียมไว้หลายขวดตอนกลางคืนได้ไหม

NHS แนะนำให้ชงทีละขวดตอนที่ลูกจะกิน เพราะเชื้อเพิ่มจำนวนเร็วที่อุณหภูมิห้อง ถ้าจำเป็นต้องเตรียมล่วงหน้า ให้ทำให้เย็นเร็วแล้วเก็บในส่วนในสุดของตู้เย็น และใช้ภายใน 24 ชั่วโมงตามแนวทางของ CDC ทางเลือกที่ง่ายกว่าคือเติมน้ำร้อนใส่กระติกเก็บความร้อนกับนมผงที่ตวงไว้แยกในกล่อง แล้วชงตอนลูกตื่น