ผลไม้สำหรับเด็ก 6 เดือน เริ่มชนิดไหน และผลไม้ไทยที่ต้องระวัง

ถาดผลไม้ในตลาดไทยมีให้เลือกเยอะจนคุณแม่มือใหม่ไม่รู้จะเริ่มอันไหน คำตอบสั้นคือ เริ่มจากผลไม้สุกเนื้อนิ่มที่บดง่าย อย่างกล้วยน้ำว้า มะละกอ หรืออะโวคาโด ให้ทีละชนิด และให้หลังจากลูกได้ลองผักรสไม่หวานมาบ้างแล้ว ส่วนผลไม้ทรงกลมลื่นอย่างลำไยหรือองุ่น ต้องรอเตรียมให้ถูกวิธีก่อน

ก่อนเริ่มผลไม้ ลูกควรผ่านสัญญาณความพร้อมสำหรับอาหารแรกแล้ว เช่น นั่งตัวตรงได้ดี ชันคอได้มั่นคง หยิบของเข้าปากได้ และกลืนอาหารแทนที่จะดันออกด้วยลิ้น ถ้ายังไม่แน่ใจเรื่องจังหวะเริ่ม อ่านได้ที่ ลูกเริ่มอาหารเสริมได้ตอนไหน

ทำไมให้ผักก่อน แล้วค่อยตามด้วยผลไม้

ทารกชอบรสหวานมาตั้งแต่เกิด เพราะนมแม่มีรสหวานอ่อน ๆ อยู่แล้ว ถ้าอาหารแรกเป็นกล้วยหรือมะม่วง ลูกจะรับได้ง่าย แต่พอถึงตำลึงหรือบรอกโคลี ลูกมักเบือนหน้า NHS จึงแนะนำให้เริ่มด้วยผักรสไม่หวาน เช่น บรอกโคลี กะหล่ำดอก ผักโขม เพื่อให้ลูกคุ้นกับรสที่หลากหลายก่อน แล้วค่อยเพิ่มผลไม้

ในทางปฏิบัติ ไม่จำเป็นต้องรอเป็นเดือน ลูกที่ได้ลองผักหลายชนิดในช่วงสัปดาห์แรก ๆ แล้วเริ่มกินได้ ก็เพิ่มผลไม้ได้เลย และให้สลับกันไปในแต่ละวัน ตัวอย่างลำดับในสองสัปดาห์แรกที่ใช้ได้

วันที่	อาหารที่ลอง	หมายเหตุ
1-3	บรอกโคลีนึ่งบด	ช่วงแรกให้วันละครั้ง เพียงไม่กี่ช้อนชา
4-6	ฟักทองนึ่งบด	สังเกตอุจจาระและผิว
7-9	กล้วยน้ำว้าบด	ผลไม้ชนิดแรก
10-12	ตำลึงหรือผักโขมต้มบด	กลับมาที่ผักใบเขียว
13-15	มะละกอสุกบด	ผลไม้ชนิดที่สอง

ไม่ต้องทำตามนี้ทุกวัน เป็นแค่ภาพให้เห็นว่าผักกับผลไม้สลับกันได้ ส่วนการเพิ่มเป็นสองหรือสามมื้อ และการเริ่มเนื้อสัตว์ ดูต่อได้ใน อาหารมื้อแรกของลูก

ผลไม้ไทยที่เหมาะกับลูก 6 เดือน และวิธีเตรียม

ผลไม้ที่ดีสำหรับวัยนี้คือเนื้อนิ่ม ไม่มีเส้นใยเหนียว และบดได้ด้วยส้อม ตารางนี้รวมผลไม้ที่หาง่ายในไทย

ผลไม้	ควรเตรียมแบบไหน	ข้อสังเกต
กล้วยน้ำว้าสุก	บดด้วยส้อม หรือหั่นเป็นแท่งยาวให้ถือ	สุกงอมจะนิ่มและหวานกว่า
มะละกอสุก	ขูดเนื้อด้วยช้อนแล้วบด	เลือกลูกที่สุกทั่วทั้งลูก
อะโวคาโด	บดเนียน หรือหั่นแท่ง	ไขมันดี ใช้ผสมกับผักได้
มะม่วงสุก	ขูดเนื้อบด เลี่ยงส่วนที่ติดเมล็ดและมีเส้นใย	บางคนผื่นขึ้นรอบปาก ให้เช็ดปากหลังกิน
แอปเปิล	ปอก นึ่งจนนิ่มแล้วบด	แอปเปิลดิบแข็ง เสี่ยงสำลัก
ลูกแพร์	นึ่งช่วงแรก ถ้าสุกนิ่มมากบดดิบได้	เนื้อฉ่ำ เหลวง่าย
แตงโม	แกะเมล็ดทั้งหมด หั่นชิ้นใหญ่ให้ดูดหรือบด	น้ำเยอะ ลูกบางคนสำลักน้ำ
แก้วมังกร	บดเนียน	อุจจาระเปลี่ยนสีได้ ไม่อันตราย

ช่วงแรก NHS แนะนำให้บดหรือปั่นให้เนียน แล้วค่อยเพิ่มความหยาบและก้อนนิ่มเมื่อลูกอายุราว 6-7 เดือน เพื่อฝึกการเคี้ยว การติดอยู่ที่อาหารเหลวเนียนนานเกินไป ทำให้ลูกรับเนื้อหยาบได้ยากเมื่อโตขึ้น

ผลไม้ที่ต้องเตรียมเป็นพิเศษ เพราะเสี่ยงสำลัก

ผลไม้หลายชนิดในไทยมีรูปทรงกลม ผิวลื่น และขนาดพอดีกับทางเดินหายใจของเด็กเล็ก CDC ระบุผลไม้ที่เป็นความเสี่ยงสำลักในเด็กเล็ก เช่น องุ่นทั้งลูก เชอร์รี่ เบอร์รี่ลูกใหญ่ เมลอนที่ตักเป็นลูกกลม แอปเปิลดิบที่แข็ง และผลไม้แห้ง ผลไม้ไทยที่มีลักษณะเดียวกันจึงต้องระวังเท่ากัน

ผลไม้	ความเสี่ยง	วิธีเตรียมสำหรับ 6 เดือน
ลำไย ลิ้นจี่ เงาะ	กลม ลื่น มีเมล็ดใหญ่	แกะเมล็ด บดละเอียด หรือเลี่ยงไปก่อน
องุ่น	กลม ลื่น	ผ่าตามยาวเป็นสี่ส่วน แล้วบี้ หรือบดสำหรับเด็กเล็ก
มะเขือเทศเชอร์รี่	กลม	ผ่าสี่และบด
ฝรั่งดิบ ชมพู่กรอบ แอปเปิลดิบ	แข็ง กัดเป็นชิ้นได้ แต่ยังเคี้ยวไม่ได้	นึ่งให้นิ่ม หรือขูดเป็นเนื้อละเอียด
ขนุน ทุเรียน	เหนียว เป็นก้อนติดคอ	บดละเอียดปริมาณน้อย หรือรอให้ลูกเคี้ยวได้ดีขึ้น
ลูกเกด ผลไม้อบแห้ง	เหนียว ติดฟัน	แช่น้ำให้นิ่มแล้วบด

ให้ผลไม้มากแค่ไหน และให้มื้อไหน

ช่วงแรกของการเริ่มอาหาร ปริมาณไม่สำคัญเท่าการได้ลอง NHS ระบุว่าช่วงเริ่มต้นให้อาหารวันละครั้ง ลูกจะกินแค่ไม่กี่ช้อนชา และนมยังเป็นแหล่งพลังงานหลัก ผลไม้จึงเป็นเพียงส่วนหนึ่งของมื้อเล็ก ๆ นั้น

ช่วงอายุ	จำนวนมื้ออาหาร	ผลไม้ในแต่ละวัน
6 เดือน สัปดาห์แรก ๆ	วันละ 1 มื้อ	ลองได้ 1-2 ช้อนชา สลับกับวันที่เป็นผัก
6-7 เดือน	ค่อย ๆ เพิ่มเป็น 2 มื้อ	ใช้เป็นของหวานท้ายมื้อหรือผสมกับผัก
7-9 เดือน	3 มื้อ	ผลไม้นิ่มหั่นแท่งให้ถือกินเอง

เคล็ดลับที่ช่วยให้ลูกไม่ติดหวาน คือ ให้ผักก่อนในมื้อเดียวกัน แล้วค่อยตามด้วยผลไม้ไม่กี่คำ และไม่ใช้ผลไม้เป็นรางวัลหรือเครื่องต่อรองให้ลูกกินผัก ถ้าลูกปิดปาก หันหน้าหนี หรือดันช้อนออก ให้หยุดมื้อนั้นได้เลย การบังคับป้อนต่อทำให้มื้ออาหารกลายเป็นเรื่องเครียดของทั้งแม่และลูก

ผลไม้ควรเป็นอุณหภูมิห้องหรือเย็นเล็กน้อย ไม่ต้องอุ่น และไม่เติมน้ำตาล น้ำผึ้ง หรือนมข้นหวานเพื่อให้ลูกยอมกิน NHS ระบุว่าห้ามให้น้ำผึ้งแก่ทารกอายุต่ำกว่า 12 เดือน

ทำไมยังไม่ให้น้ำผลไม้ แม้คั้นสดเอง

หลายบ้านเคยได้รับคำแนะนำให้ป้อนน้ำส้มคั้นตั้งแต่ลูกยังเล็ก คำแนะนำนั้นเปลี่ยนไปนานแล้ว AAP แนะนำว่าไม่ให้น้ำผลไม้แก่ทารกอายุต่ำกว่า 1 ปี เพราะน้ำผลไม้ให้น้ำตาลโดยไม่มีใยอาหารแบบผลไม้ทั้งชิ้น ทำให้ลูกอิ่มจนกินนมได้น้อยลง และเสี่ยงฟันผุเมื่อฟันขึ้น NHS ก็แนะนำให้เลี่ยงน้ำผลไม้ในขวบปีแรก ส่วนเด็กที่โตกว่านั้นถ้าจะให้ ควรเจือจางด้วยน้ำ 1 ส่วนต่อน้ำ 10 ส่วน และให้พร้อมมื้ออาหารเท่านั้น

เครื่องดื่มของลูกวัย 6 เดือนจึงมีแค่นมแม่หรือนมผง กับน้ำต้มสุกที่เริ่มจิบได้จากแก้วในมื้ออาหาร

ผลไม้กับอาการท้องผูกและท้องเสีย

ช่วงเปลี่ยนจากนมล้วนมาเป็นอาหารเสริม อุจจาระของลูกมักเปลี่ยน ทั้งสี กลิ่น และความแข็ง ซึ่งเป็นเรื่องปกติ แต่ผลไม้บางชนิดมีผลต่อการขับถ่ายมากกว่าชนิดอื่น

ผลไม้ที่มีน้ำและใยอาหารมาก เช่น ลูกแพร์ มะละกอ ลูกพรุนที่บดละเอียด มักช่วยให้อุจจาระนิ่มขึ้น ส่วนกล้วยที่ยังไม่สุกงอมและแอปเปิลบดในปริมาณมาก บางคนพบว่าทำให้ลูกถ่ายแข็งขึ้น ถ้าลูกถ่ายแข็ง เบ่งนาน หรือถ่ายห่างเกิน 3 วัน ให้ลองปรับชนิดผลไม้ ให้จิบน้ำเพิ่มในมื้ออาหาร และดูวิธีดูแลเพิ่มเติมได้ใน ลูกท้องผูก

ในทางกลับกัน ถ้าลูกถ่ายเหลวเป็นน้ำบ่อยครั้งหลังเริ่มผลไม้ ให้ลดปริมาณลงก่อน ถ้าถ่ายเหลวร่วมกับมีไข้ ซึม หรือปัสสาวะน้อย ให้พาไปพบแพทย์

ทำผลไม้บดเก็บไว้ได้ไหม

ผลไม้บดสดดีที่สุดเมื่อทำใหม่ทุกมื้อ เพราะกล้วยและอะโวคาโดเปลี่ยนสีเร็วเมื่อโดนอากาศ แต่ถ้าต้องเตรียมล่วงหน้า ทำได้ดังนี้

1. ล้างมือ อุปกรณ์ และเปลือกผลไม้ให้สะอาดก่อนปอก
2. นึ่งผลไม้ที่แข็งอย่างแอปเปิลหรือลูกแพร์จนนิ่ม แล้วบดหรือปั่น
3. แบ่งใส่ถาดทำน้ำแข็งที่มีฝา แช่แข็งทันทีเมื่อเย็นลง
4. เขียนชื่อผลไม้และวันที่ไว้ที่ถาด
5. นำมาละลายในตู้เย็นข้ามคืน หรือละลายในภาชนะแช่น้ำ ไม่ละลายทิ้งไว้บนเคาน์เตอร์

ผลไม้ที่ตักป้อนจากชามแล้วเหลือ ให้ทิ้ง เพราะน้ำลายจากช้อนปนลงไปในชามแล้ว ถ้าต้องการเก็บส่วนที่เหลือ ให้ตักแบ่งใส่ถ้วยเล็กก่อนป้อนตั้งแต่แรก

ถ้าลูกแพ้ผลไม้ จะเห็นอาการแบบไหน

ผลไม้ส่วนใหญ่ไม่ใช่อาหารก่อภูมิแพ้กลุ่มหลัก แต่ลูกบางคนเกิดผื่นแดงรอบปากหลังกินผลไม้เปรี้ยว มะเขือเทศ หรือสตรอว์เบอร์รี่ ผื่นแบบนี้มักเกิดจากกรดในผลไม้ระคายผิวบริเวณที่สัมผัส และหายเองภายในไม่นาน การเช็ดปากและทาวาสลีนบาง ๆ รอบปากก่อนกินช่วยลดการระคายได้

อาการที่ต่างออกไปและต้องรีบพบแพทย์ ได้แก่ ลมพิษขึ้นตามตัว ปากหรือหน้าบวม อาเจียนซ้ำหลังกิน หายใจเสียงหวีด หรือซึมลง ถ้ามีอาการหายใจลำบาก ให้โทร 1669 ทันที

ก้าวต่อไปหลังจากผลไม้บด

เมื่อลูกกินผลไม้บดได้ดีในราว 7-8 เดือน ลองเปลี่ยนเป็นผลไม้หั่นเป็นแท่งขนาดนิ้วมือผู้ใหญ่ให้ลูกถือกัดเอง เช่น กล้วยแท่ง อะโวคาโดแท่ง มะละกอสุกแท่ง การได้หยิบเองช่วยฝึกกล้ามเนื้อมือและการเคี้ยวไปพร้อมกัน ถ้าสนใจการให้ลูกกินเองตั้งแต่เริ่ม อ่านได้ที่ ฝึกลูกกินข้าวเองแบบ BLW และดูตัวอย่างการจัดมื้อของเดือนถัดไปที่ เมนูอาหารลูก 7 เดือน

ผลไม้เป็นส่วนเล็ก ๆ ของมื้อที่ทำให้ลูกสนุกกับการกิน คุณแม่ไม่ต้องรีบให้ลูกได้ลองครบทุกชนิดในเดือนแรก ค่อย ๆ เพิ่มทีละอย่าง สังเกตการขับถ่ายและผิว แล้วปล่อยให้ลูกได้เลอะเทอะบ้าง ช่วงนี้คือช่วงที่ลูกเรียนรู้ว่าอาหารมีหน้าตาและรสชาติแบบไหนบ้างค่ะ