ตู้ปลาเลือกขนาดอย่างไร คำนวณลิตร น้ำหนัก และจำนวนปลาก่อนซื้อ

ถ้าจะเลี้ยงปลาตู้เขตร้อนทั่วไป เลือกตู้ตั้งแต่ 50 ลิตรขึ้นไป ซึ่งเป็นปริมาตรขั้นต่ำที่ RSPCA Australia ระบุ ส่วนปลากัดอยู่ในตู้เล็กลงได้ถึงราว 10 ลิตร ปลาทองต้องใหญ่กว่านั้น และเจ้าของมือใหม่ที่ลังเลระหว่างตู้เล็กกับตู้กลางควรเลือกตู้กลาง เพราะน้ำปริมาณมากให้เวลาเราแก้ปัญหามากกว่า ส่วนถัดไปบอกวิธีคำนวณจากปลาที่อยากเลี้ยง และเช็กเรื่องน้ำหนักกับที่วางก่อนจ่ายเงิน

ทำไมตู้ใหญ่ถึงเลี้ยงง่ายกว่าตู้เล็ก

ปลาตัวหนึ่งปล่อยแอมโมเนียออกมาในปริมาณที่ขึ้นกับอาหารและขนาดตัว ไม่ขึ้นกับขนาดตู้ ตู้ 10 ลิตรกับตู้ 100 ลิตรจึงรับของเสียเท่ากันจากปลาตัวเดียว แต่ความเข้มข้นในตู้ 10 ลิตรสูงกว่าสิบเท่า และขึ้นสู่ระดับอันตรายภายในไม่กี่ชั่วโมงถ้ากรองยังไม่ตั้งตัว

อีกเรื่องคืออุณหภูมิ น้ำปริมาณมากเปลี่ยนอุณหภูมิช้า ตู้เล็กในห้องที่แอร์เปิดปิดหรือตั้งใกล้หน้าต่างมีอุณหภูมิแกว่งหลายองศาในหนึ่งวัน PetMD แนะนำว่าไม่ควรเปลี่ยนเกิน 2 องศาฟาเรนไฮต์ (ราว 1 องศาเซลเซียส) ภายใน 24 ชั่วโมงสำหรับปลาทอง ซึ่งตู้เล็กรักษาไว้ไม่ได้ง่าย

Merck Veterinary Manual ระบุว่าตู้เล็กอย่างโหลปลาทองหรือตู้ปลากัดอาจไม่ต้องมีกรองหรือเครื่องทำความอุ่นก็ได้ แต่แลกด้วยการเปลี่ยนน้ำที่ถี่ขึ้น ถึงสัปดาห์ละ 50 เปอร์เซ็นต์ เจ้าของที่ซื้อตู้เล็กเพราะคิดว่าดูแลน้อย มักพบว่าต้องเปลี่ยนน้ำบ่อยกว่าเพื่อนที่มีตู้ 60 ลิตรเสียอีก

ตารางขนาดตู้ที่ขายทั่วไป ปริมาตร และน้ำหนัก

ขนาดตู้ที่ร้านปลาในไทยขายมักเรียกเป็นนิ้วตามความยาว ตัวเลขด้านล่างเป็นขนาดทั่วไปที่ผู้เขียนใช้เป็นตัวอย่าง ขนาดจริงของแต่ละยี่ห้อต่างกันเล็กน้อย ควรวัดเองก่อนซื้อ

เรียกกันว่า	ยาว x กว้าง x สูง (ซม.)	ปริมาตรเมื่อเต็มขอบ	น้ำหนักน้ำโดยประมาณ	พื้นที่ผิวน้ำ
12 นิ้ว	30 x 20 x 25	15 ลิตร	15 กิโลกรัม	600 ตร.ซม.
18 นิ้ว	45 x 25 x 30	34 ลิตร	34 กิโลกรัม	1,125 ตร.ซม.
24 นิ้ว	60 x 30 x 36	65 ลิตร	65 กิโลกรัม	1,800 ตร.ซม.
36 นิ้ว	90 x 45 x 45	182 ลิตร	182 กิโลกรัม	4,050 ตร.ซม.
48 นิ้ว	120 x 45 x 45	243 ลิตร	243 กิโลกรัม	5,400 ตร.ซม.

ปริมาตรคำนวณจากยาว คูณ กว้าง คูณ สูง หารด้วย 1,000 ตามวิธีที่ Merck แสดงไว้ สำหรับตู้สี่เหลี่ยม Merck ยกตัวอย่างตู้ 30 x 12 x 20 เซนติเมตรได้ 7.2 ลิตร ส่วนน้ำหนักใช้ตามที่ Merck ระบุว่าน้ำ 1 แกลลอน (3.8 ลิตร) หนักราว 3.8 กิโลกรัม หรือประมาณ 1 กิโลกรัมต่อลิตร

น้ำจริงในตู้น้อยกว่าตัวเลขเมื่อเต็มขอบ เพราะเติมน้ำต่ำกว่าขอบประมาณ 3 ถึง 5 เซนติเมตร กรวดและของตกแต่งกินที่อีก ลองหักออกราว 10 ถึง 25 เปอร์เซ็นต์ (ประมาณ) เมื่อคำนวณปริมาณยาหรือน้ำยาปรับสภาพน้ำ

เลือกตามปลาที่อยากเลี้ยง

ปลา	ตู้ที่แนะนำ	ที่มา และเหตุผล
ปลากัด ตัวเดียว	10 ลิตรขึ้นไป เล็กสุดราว 9 ลิตร	PetMD ระบุขั้นต่ำ 2.5 แกลลอน และเห็นว่า 10 แกลลอนขึ้นไปเหมาะที่สุด
ปลาหางนกยูง ฝูงเล็ก	40 ถึง 50 ลิตร	ตู้ฐาน 45 x 30 เซนติเมตรราว 41 ลิตรเป็นขั้นต่ำตามคำแนะนำทั่วไป ถ้าจะให้ออกลูกควรใหญ่กว่า
ปลาเขตร้อนรวมตู้	60 ลิตรขึ้นไป	RSPCA ขั้นต่ำ 50 ลิตร และเพิ่มตามจำนวนปลา
ปลาทอง 1 ตัว	อย่างน้อย 50 ลิตร ควรใหญ่กว่านี้	RSPCA ขั้นต่ำ 50 ลิตร และ PetMD ให้ 20 แกลลอนสำหรับปลาวัยรุ่นหนึ่งตัว
ปลาทอง 2 ตัวขึ้นไป	100 ลิตรขึ้นไป	RSPCA ให้เลี้ยงอย่างน้อยสองตัว และเพิ่มขนาดตู้ตามจำนวน
ปลาคราฟหรือปลาโตมาก	บ่อ ไม่ใช่ตู้	ดู วิธีเลี้ยงปลาคราฟสำหรับมือใหม่

ปลาทองเป็นตัวอย่างที่คนมักเข้าใจผิดมากที่สุด RSPCA ให้สูตรเทียบกับความยาวตัวปลาเมื่อโตเต็มวัย ตู้ต้องยาวอย่างน้อย 4 เท่า กว้าง 2 เท่า และสูง 3 เท่า ปลาทองยาว 15 เซนติเมตรต้องใช้ตู้ยาว 60 กว้าง 30 สูง 45 เซนติเมตร ซึ่งจุราว 81 ลิตร สำหรับตัวเดียว ไม่ใช่ตู้ 12 นิ้วที่ขายคู่กับถุงปลา รายละเอียดการดูแลดูที่ เลี้ยงปลาทอง วิธีดูแล

ใส่ปลาได้กี่ตัว: คำนวณจากพื้นที่ผิวน้ำ

Merck ให้หลักประมาณสำหรับปลาน้ำจืดว่า ปลายาว 1 นิ้วต่อพื้นที่ผิวน้ำ 12 ตารางนิ้ว หรือยาว 1 เซนติเมตรต่อ 36 ตารางเซนติเมตร และบอกให้ใช้อัตราที่น้อยกว่านี้กับปลาน้ำเย็น เหตุผลคือออกซิเจนละลายเข้าตู้ทางผิวน้ำ ตู้กว้างยาวจึงรองรับปลาได้มากกว่าตู้ทรงสูงที่มีปริมาตรเท่ากัน

วิธีใช้

1. คำนวณพื้นที่ผิวน้ำ: ยาว คูณ กว้าง (เซนติเมตร)
2. หารด้วย 36 ได้ความยาวปลารวมสูงสุดที่รับได้เป็นเซนติเมตร
3. นับความยาวปลา ตอนโตเต็มวัย ไม่ใช่ตอนซื้อ
4. ลบสักหนึ่งในสาม ถ้าเป็นปลาที่ถ่ายเยอะหรือกำลังจะเลี้ยงมือใหม่ (ค่าที่ผู้เขียนแนะนำ ไม่ใช่ตัวเลขจากตำรา)

ตัวอย่าง ตู้ 60 x 30 เซนติเมตร พื้นที่ผิวน้ำ 1,800 ตารางเซนติเมตร หารด้วย 36 ได้ 50 เซนติเมตร ปลาหางนกยูงตัวเมียโตเต็มที่ราว 6 เซนติเมตร และตัวผู้เล็กกว่า ถ้านับตัวละ 5 เซนติเมตร จะใส่ได้ราว 10 ตัวตามสูตร หักหนึ่งในสามเพื่อความปลอดภัยเหลือ 6 ถึง 7 ตัว ส่วนเทตร้าตัวละ 3 เซนติเมตรได้ราว 11 ถึง 16 ตัว

สูตรนี้ใช้ประมาณการเท่านั้น ปลาแต่ละชนิดมีนิสัยต่างกัน ปลาอ้วนป้อมอย่างปลาทองหัวสิงห์ใช้พื้นที่และสร้างของเสียมากกว่าความยาวตัวบอก ปลาก้นตู้อย่างคอรี่ดอรัสใช้พื้นที่ก้นตู้มากกว่าผิวน้ำ ถ้าไม่แน่ใจ ให้เพิ่มปลาทีละ 2 ถึง 3 ตัวและทดสอบแอมโมเนียหลังเพิ่มทุกครั้ง Merck ก็แนะนำให้เพิ่มปลาทีละหนึ่งหรือสองตัวเพื่อให้แบคทีเรียตามทัน

ตู้ยาวหรือตู้สูง

ตู้ยาวและกว้างดีกว่าตู้สูงที่มีลิตรเท่ากัน ด้วยสามเหตุผลคือผิวน้ำมากกว่า ปลาว่ายตามแนวนอนได้ไกลกว่า และเอื้อมถึงก้นตู้ทำความสะอาดได้ง่ายกว่า ตู้ที่สูงเกิน 45 เซนติเมตรทำให้ล้วงมือถึงก้นไม่สะดวก และปลากัดต้องว่ายขึ้นไปฮุบอากาศไกลมาก PetMD เตือนว่าปลากัดมี labyrinth organ ต้องการผิวน้ำเปิดเพื่อหายใจ ตู้ปลากัดจึงไม่ควรสูงจนปลาเหนื่อยเวลาขึ้นผิวน้ำ

ทรงกลมหรือโหลแก้วตั้งโต๊ะเป็นรูปแบบที่ควรเลี่ยงที่สุด ผิวน้ำเล็ก ใส่เครื่องกรองลำบาก และ RSPCA ระบุว่าชามปลาไม่เหมาะกับการเลี้ยงปลาทอง

เช็กน้ำหนักและที่วางก่อนซื้อ

ตู้ 48 นิ้วที่เต็มมีน้ำเกือบ 250 กิโลกรัม บวกกระจก กรวด และของตกแต่งเกิน 300 กิโลกรัม

• ใช้ขาตั้งหรือตู้วางที่รับน้ำหนักตู้ปลาได้ ไม่ใช้ชั้นวางของธรรมดา โต๊ะเครื่องแป้ง หรือโต๊ะไม้อัด Merck ระบุว่าฐานต้องแข็งแรง ได้ระดับ และมั่นคง
• วางบนพื้นเรียบ ถ้าพื้นไม่ได้ระดับ กระจกด้านล่างรับแรงไม่สม่ำเสมอและเสี่ยงร้าว
• ห้องในคอนโดควรเช็กกับนิติบุคคลเรื่องน้ำหนักที่พื้นรับได้และการกันน้ำรั่ว
• ห่างแดดตรงและหน้าต่าง RSPCA และ Merck ให้ข้อเดียวกันว่าแดดตรงทำให้สาหร่ายขึ้นและน้ำร้อน ซึ่งในหน้าร้อนของไทยหมายถึงน้ำเกิน 30 องศาได้เร็ว
• เหลือที่ว่างด้านบนอย่างน้อย 15 ถึง 20 เซนติเมตรเพื่อเปิดฝาและเอาอาหารลง และไม่ลืมว่าปลั๊กต้องใกล้พอ ให้สายไฟของกรอง เครื่องทำความอุ่น และไฟห้อยเป็นห่วงต่ำกว่าเต้ารับก่อนขึ้นปลั๊ก เพื่อให้น้ำที่หยดตามสายไหลลงพื้นแทนที่จะไหลเข้าเต้ารับ และใช้ปลั๊กที่ยกสูงจากพื้น

ค่าใช้จ่ายซ่อนที่เพิ่มตามขนาดตู้

ตู้ใหญ่ขึ้นไม่ได้เพิ่มเฉพาะราคาตู้ ยังเพิ่มของที่ต้องซื้อและที่ต้องดูแลตามไปด้วย

• เครื่องกรองที่อัตราไหลเหมาะกับปริมาตร ปลาทองต้องกรองแรง ปลากัดต้องกรองแผ่ว
• เครื่องทำความอุ่นตามกำลังไฟ PetMD ใช้เกณฑ์ราว 3 ถึง 5 วัตต์ต่อแกลลอนในตู้ปลากัด ตู้ 65 ลิตร (ราว 17 แกลลอน) จึงใช้ 50 ถึง 85 วัตต์ ส่วนตู้ที่ตั้งในห้องร้อนของไทยอาจไม่ต้องใช้เลย
• กรวด Merck แนะนำราว 1 ปอนด์ต่อน้ำ 1 แกลลอน หรือประมาณ 0.12 กิโลกรัมต่อลิตร ตู้ 65 ลิตรใช้ราว 8 กิโลกรัม
• น้ำยาปรับสภาพน้ำ ใช้ปริมาณตามลิตรจริง ตู้ใหญ่ใช้มากขึ้น
• ค่าไฟของกรองและไฟตู้ ตู้ใหญ่กินไฟมากขึ้นแต่ยังไม่มาก ถ้าไม่ใช้เครื่องทำความอุ่นหรือพัดลมชุดใหญ่
• เวลา เปลี่ยนน้ำ 10 ถึง 25 เปอร์เซ็นต์ต่อสัปดาห์ตามเกณฑ์ RSPCA ตู้ 182 ลิตรคือถัง 18 ถึง 45 ลิตรทุกสัปดาห์ ต้องมีที่เก็บน้ำพักและปั๊มสายยางถ้าไม่อยากแบกถัง

ราคาตู้ กรอง และอุปกรณ์ในตลาดต่างกันมากตามยี่ห้อและร้าน จึงควรเทียบราคากับร้านอย่างน้อยสองแห่งก่อนซื้อ และดูแหล่งที่ซื้อปลาที่มีบริการหลังการขายด้วย

ขนาดตู้ที่ควรซื้อสำหรับมือใหม่

สถานการณ์	ตัวเลือกที่แนะนำ
โต๊ะทำงาน อยากเลี้ยงปลากัดตัวเดียว	ตู้ 10 ถึง 20 ลิตรขึ้นไป ฝาปิด ที่กรองแรงน้ำเบา เครื่องทำความอุ่นถ้าห้องเย็น
ห้องนั่งเล่น อยากได้ตู้รวมปลาสวยงาม	24 นิ้ว (65 ลิตร) เป็นขนาดแรกที่ยืดหยุ่น เพิ่มปลาทีละน้อย
อยากเลี้ยงปลาทอง	36 นิ้ว (182 ลิตร) ขึ้นไปสำหรับสองตัว หรือไม่น้อยกว่า 24 นิ้วลึกพอสำหรับตัวเดียวตามสูตร RSPCA
งบจำกัดมาก	ซื้อตู้ใหญ่กว่าหนึ่งขั้นและปลาน้อยตัว ดีกว่าตู้เล็กกับปลาหลายตัว
ไม่แน่ใจว่าชอบเลี้ยงปลาจริงไหม	ตู้ 24 นิ้วมือสองจากคนที่เลิกเลี้ยง ตรวจรอยรั่วด้วยการเติมน้ำทดสอบ 24 ชั่วโมงก่อนรับ

เมื่อได้ตู้แล้ว ขั้นต่อไปคือจัดและรอระบบน้ำตั้งตัว อ่านต่อที่ วิธีจัดตู้ปลาสำหรับมือใหม่ ถ้ากำลังหาปลาแรก ดู วิธีเลี้ยงปลาหางนกยูง ที่ดูแลง่ายและเข้ากับตู้ 24 นิ้ว