นกแก้วกินอะไรได้บ้าง อาหารหลัก ผักผลไม้ และของห้ามให้

คำตอบสั้นที่สุดคือ อาหารเม็ดสำหรับนกแก้วเป็นอาหารหลัก ผักและผลไม้สดเป็นของเสริมปริมาณน้อยทุกวัน ส่วนเมล็ดพืชให้เป็นครั้งคราว ภาพนี้ต่างจากที่หลายบ้านคุ้นเคย เพราะร้านขายนกส่วนใหญ่ยังขายถุงเมล็ดรวมเป็นอาหารนกแก้ว

Merck Veterinary Manual ในหัวข้อโภชนาการนกแก้วระบุว่า อาหารที่เป็นเมล็ดพืชล้วนไม่เหมาะสม เพราะขาดวิตามินเอ โปรตีนบางตัว เช่นไลซีนและเมไทโอนีน และขาดแคลเซียม นกที่กินเมล็ดอย่างเดียวหลายปีจึงเป็นกลุ่มที่สัตวแพทย์พบปัญหาสุขภาพบ่อย

ทำไมนกแก้วชอบเมล็ด แต่เมล็ดไม่พอ

นกแก้วเลือกเมล็ดทานตะวันและเมล็ดที่มันก่อนเสมอ เหตุผลง่ายๆ คืออร่อยและให้พลังงานสูง ถ้าเจ้าของเติมถ้วยเมล็ดรวมทุกวัน นกจะคัดแต่เมล็ดที่ชอบ เหลือเมล็ดอื่นไว้ในถ้วย สุดท้ายสิ่งที่นกกินจริงแคบกว่าที่อยู่บนฉลากมาก

ปัญหาที่ตามมาจากอาหารแบบนี้ ได้แก่

• ขาดวิตามินเอ ซึ่งเกี่ยวข้องกับสุขภาพผิว เยื่อบุ และทางเดินหายใจ
• ขาดแคลเซียม ซึ่งสำคัญมากในนกตัวเมียที่วางไข่
• ได้ไขมันเกิน นำไปสู่น้ำหนักเกิน

Merck ยังระบุว่าอาหารเม็ดมีคุณภาพต่างกันมาก และในอาหารเม็ดที่ดี ปริมาณวิตามินเอควรอยู่ราว 5,000 ถึง 8,000 IU ต่อกิโลกรัม ตัวเลขนี้ไม่ได้มีไว้ให้เจ้าของคำนวณเอง แต่บอกว่าอาหารเม็ดก็ต้องเลือกยี่ห้อที่ออกแบบมาสำหรับนกแก้วโดยเฉพาะ ไม่ใช่อาหารนกทั่วไป

จานของนกแก้ว ควรมีอะไรบ้าง

Merck Veterinary Manual ในหน้าการให้อาหารนกเลี้ยงสรุปไว้ว่า อาหารเม็ดเป็นฐาน เมล็ดพืชให้นานๆ ครั้ง และผักผลไม้สดปริมาณน้อยทุกวัน ใช้ตารางนี้เป็นภาพคร่าวๆ

ส่วนในมื้อ	ตัวอย่าง	ความถี่
อาหารหลัก	อาหารเม็ดสำหรับนกแก้วตามขนาดนก	ทุกวัน
ผัก	ผักใบเขียวเข้ม แครอท ฟักทอง พริกหวาน	ทุกวัน ปริมาณน้อย
ผลไม้	บลูเบอร์รี แอปเปิลไม่มีเมล็ด มะละกอ	ทุกวันหรือวันเว้นวัน ปริมาณน้อยกว่าผัก
เมล็ดพืช	ข้าวฟ่าง ทานตะวัน	ใช้เป็นรางวัลตอนฝึก
น้ำ	น้ำสะอาด	เปลี่ยนใหม่ทุกวัน

Merck ในหัวข้อโภชนาการนกแก้วระบุว่าผลไม้และผักให้ในปริมาณน้อย และในกลุ่มผลไม้ แนะนำบลูเบอร์รีสด เหตุผลหนึ่งคือผลไม้หลายชนิดมีน้ำตาลสูงแต่สารอาหารอื่นน้อย นกที่ได้ผลไม้มากจะอิ่มก่อนได้กินอาหารหลัก

ของสดทุกชนิดต้องเก็บออกก่อนเสีย Merck แนะนำว่าอย่าทิ้งอาหารสดไว้ในกรงจนเน่า ในอากาศร้อนอย่างบ้านเรา ผักผลไม้หั่นแล้วเสียเร็วมาก ให้วางตอนเช้าแล้วเก็บออกภายในไม่กี่ชั่วโมง

นกแต่ละชนิดกินไม่เหมือนกัน

คำว่า "นกแก้ว" ครอบคลุมนกหลายร้อยชนิด ตั้งแต่หงส์หยกตัวเล็กจนถึงมาคอว์ตัวใหญ่ ความต้องการอาหารต่างกันพอสมควร ข้อมูลในตารางนี้มาจาก Merck Veterinary Manual

กลุ่มนก	ข้อควรรู้
หงส์หยก ค็อกคาทีล	ต้องการโปรตีนในอาหารราว 7 ถึง 12 เปอร์เซ็นต์
นกแก้วเทาแอฟริกัน	ต้องการโปรตีนราว 10 ถึง 15 เปอร์เซ็นต์ และต้องเลี่ยงอาหารที่มีธาตุเหล็กสูง
มาคอว์	ไวต่อวิตามินดี ห้ามเสริมวิตามินเองโดยไม่ปรึกษาสัตวแพทย์
ไฮยาซินธ์มาคอว์	ต้องการไขมันสูงกว่านกแก้วทั่วไป
นกโนรี (lory, lorikeet)	กินน้ำหวานและเกสรเป็นหลัก ต้องใช้อาหารสูตรเฉพาะ ควรเลี่ยงอาหารธาตุเหล็กสูงและผลไม้ตระกูลส้ม

ไขมันในอาหารนกแก้วทั่วไป Merck ระบุไว้ราว 5 ถึง 12 เปอร์เซ็นต์ ถ้าเลี้ยงนกตัวเล็กอย่างหงส์หยก ดูรายละเอียดเฉพาะได้ที่ เลี้ยงนกหงส์หยก และนกเลิฟเบิร์ดที่ เลี้ยงนกเลิฟเบิร์ด

อีกเรื่องที่ต่างจากนกกินเมล็ดกลุ่มอื่นคือ Merck ระบุว่านกแก้วไม่ต้องใช้กรวด นกแก้วกะเทาะเปลือกก่อนกิน ไม่ได้กลืนเมล็ดทั้งเปลือกแบบนกเขาหรือนกพิราบ อย่าวางถ้วยกรวดในกรงนกแก้วเพียงเพราะเห็นขายคู่กับอาหารนก

อาหารคนที่ห้ามให้นกแก้ว

ASPCA Animal Poison Control ระบุรายการอาหารคนที่ไม่ควรให้สัตว์เลี้ยง และสำหรับนกมีรายการที่ต้องจำเป็นพิเศษ

อาหาร	เหตุผล
อะโวคาโด	ASPCA ระบุว่าในนก ทำให้หัวใจและหลอดเลือดเสียหายและเสียชีวิตได้
ช็อกโกแลต กาแฟ ชา เครื่องดื่มชูกำลัง	มีสารเมทิลแซนทีน เช่นคาเฟอีนและธีโอโบรมีน
แอลกอฮอล์	เป็นพิษกับสัตว์เลี้ยงแม้ปริมาณน้อย
อาหารเค็ม ขนมขบเคี้ยวรสจัด	เกลือมากเกินเป็นอันตราย
หัวหอม กระเทียม กุยช่าย	ระคายเคืองทางเดินอาหารและทำลายเม็ดเลือดแดง
ขนมหรือหมากฝรั่งที่มีไซลิทอล	สารให้ความหวานที่เป็นพิษกับสัตว์เลี้ยง

อันตรายจากครัว ที่ไม่ได้มาจากอาหาร

คนเลี้ยงนกบางบ้านระวังเรื่องอาหารดีมาก แต่พลาดเรื่องอื่นในครัว Merck Veterinary Manual ในหัวข้อสารพิษในนกเลี้ยงระบุว่า

• กระทะเคลือบสารกันติด PTFE ที่ร้อนเกินราว 280 องศาเซลเซียส ปล่อยควันที่ทำให้นกตายเฉียบพลันได้ มักเกิดจากลืมกระทะเปล่าไว้บนเตา
• ตะกั่วและสังกะสีจากชิ้นส่วนชุบสังกะสี กระดิ่ง กุญแจ โซ่ และตะแกรงลวด เป็นแหล่งพิษโลหะหนักที่พบบ่อย
• ควันบุหรี่เป็นอันตรายกับระบบทางเดินหายใจของนก

วิธีที่ง่ายที่สุดคือวางกรงนกให้ห่างจากครัว และอย่าปล่อยนกออกมานอกกรงขณะทำอาหาร ส่วนของเล่นที่ทำเอง ให้เลือกวัสดุที่ปลอดภัย ดูแนวทางได้ที่ ของเล่นนกแก้วทำเอง

เปลี่ยนนกจากเมล็ดมากินอาหารเม็ด

นกที่กินเมล็ดมาหลายปีไม่ยอมกินอาหารเม็ดทันที บางตัวไม่รู้ด้วยซ้ำว่าเม็ดสีน้ำตาลนั้นเป็นอาหาร การเปลี่ยนต้องค่อยเป็นค่อยไป และนกต้องไม่อดอาหาร

1. ชั่งน้ำหนักนกก่อนเริ่ม จดไว้เป็นฐาน
2. วางอาหารเม็ดในถ้วยแยก ข้างถ้วยเมล็ดเดิม ตอนเช้าที่นกหิว
3. กินอาหารเม็ดให้นกเห็น นกแก้วเรียนรู้จากการดูฝูง และเจ้าของคือฝูงของมัน
4. ลดปริมาณเมล็ดลงทีละน้อยในแต่ละสัปดาห์ ไม่ใช่ตัดทิ้งในวันเดียว
5. ชั่งน้ำหนักทุก 2 ถึง 3 วันในช่วงเปลี่ยน

เตรียมผักผลไม้ให้นกยังไง

ของสดเป็นส่วนที่นกแก้วสนุกที่สุดในแต่ละวัน และเป็นส่วนที่เจ้าของพลาดได้ง่ายที่สุดเช่นกัน หลักการเตรียมมีไม่กี่ข้อ

1. ล้างผักผลไม้ด้วยน้ำสะอาดหลายรอบ แช่น้ำแล้วล้างใหม่ เพื่อลดสารตกค้างจากการปลูก
2. หั่นให้ขนาดพอดีปาก นกตัวเล็กให้ชิ้นเล็กหรือขูดฝอย นกตัวใหญ่ให้ชิ้นใหญ่ที่จับด้วยเท้าได้
3. เอาเมล็ดของแอปเปิล และเมล็ดหรือแกนแข็งของผลไม้ทุกชนิดออก
4. ไม่ปรุงรส ไม่ใส่น้ำมัน ไม่ใส่เกลือหรือน้ำตาล
5. ให้ในถ้วยแยกจากอาหารเม็ด เพื่อให้อาหารเม็ดไม่เปียกและไม่ขึ้นรา

นกแก้วหลายตัวไม่แตะผักในครั้งแรก ไม่ได้แปลว่าไม่ชอบ นกแก้วระวังของใหม่เป็นธรรมชาติ ลองเปลี่ยนรูปแบบ เช่น หั่นชิ้น ขูดฝอย เสียบไม้ให้ห้อยในกรง หรือวางบนกระจกเงาที่นกชอบ ให้ซ้ำหลายวันติดกันก่อนตัดสินว่านกไม่กิน

ข้าวสวย ไข่ต้มสุก หรือถั่วต้มสุกแบบไม่ปรุงรส ให้ได้เป็นครั้งคราวในปริมาณน้อย แต่อย่าให้อาหารที่คนกินเหลือจากจาน เพราะมักมีเกลือ น้ำมัน หรือหัวหอมกระเทียมปนอยู่โดยไม่รู้ตัว ภาพรวมเรื่องอาหารนกกลุ่มอื่นที่ไม่ใช่นกแก้ว ดูได้ที่ อาหารนก

ตัวอย่างวันหนึ่งของนกแก้วขนาดกลาง

ก่อนดูตาราง ให้จำหลักหนึ่งข้อ คือนกแก้วในธรรมชาติใช้เวลาส่วนใหญ่ของวันไปกับการหาอาหาร การวางทุกอย่างไว้ในถ้วยเดียวตั้งแต่เช้าทำให้นกกินเสร็จในไม่กี่นาทีแล้วไม่มีอะไรทำ การแบ่งให้หลายช่วง หรือซ่อนอาหารบางส่วนไว้ในของเล่นหาอาหาร ช่วยให้นกได้ใช้เวลาเหมือนตอนหากินจริง และลดพฤติกรรมเบื่อ เช่น ถอนขนหรือร้องเรียกไม่หยุด

เวลา	สิ่งที่ให้	หมายเหตุ
เช้า	เปลี่ยนน้ำ เติมอาหารเม็ด วางผักสด	ช่วงที่นกหิวที่สุด เหมาะกับการลองอาหารใหม่
สาย	เก็บผักผลไม้ที่เหลือออก	อากาศร้อนทำให้ของสดเสียเร็ว
บ่าย	ฝึกเล่นหรือฝึกคำสั่ง ใช้เมล็ดทานตะวันเป็นรางวัล	นับเมล็ดที่ให้ อย่าให้เป็นกำมือ
เย็น	ผลไม้ชิ้นเล็ก ตรวจว่าอาหารเม็ดยังมีพอ	เก็บผลไม้ออกก่อนคลุมกรง
ก่อนนอน	ดูมูลบนพื้นกรง	มูลน้อยลงผิดปกติคือสัญญาณว่านกกินน้อย

ตารางนี้เป็นแค่ตัวอย่าง นกตัวเล็กอย่างหงส์หยกกินน้อยกว่า นกตัวใหญ่กินมากกว่า และนกที่มีโรคประจำตัวต้องใช้แผนที่สัตวแพทย์กำหนด ข้อดีของการให้อาหารเป็นเวลาคือเจ้าของจะรู้ทันทีเมื่อนกกินน้อยกว่าปกติ ซึ่งในนกมักเป็นสัญญาณป่วยลำดับแรกๆ

น้ำ ภาชนะ และการตรวจสุขภาพ

Merck แนะนำให้มีน้ำสะอาดตลอด เปลี่ยนน้ำทุกวัน และล้างถ้วยด้วยน้ำร้อนกับน้ำยาล้างจาน ถ้วยน้ำที่มีเมือกลื่นด้านในคือถ้วยที่ล้างไม่พอ ถ้ามีถ้วยสองชุด ให้สลับใช้ วันหนึ่งใช้อีกชุดหนึ่งล้างตากแห้ง

ปีละครั้งควรพานกไปตรวจกับสัตวแพทย์ที่รักษานก ตามที่ Merck แนะนำ การชั่งน้ำหนักและฟังว่านกกินอะไรอยู่ทุกวันช่วยให้สัตวแพทย์ปรับอาหารให้เหมาะกับนกตัวนั้นได้ตรงกว่าคำแนะนำทั่วไป

สังเกตอาการ อาหารอาจไม่เหมาะ

• ขนหมอง สีขนเปลี่ยน หรือขนใหม่ขึ้นช้า
• ปากหรือเล็บยาวผิดรูป
• น้ำหนักเพิ่มต่อเนื่อง หรือมีไขมันสะสมใต้ผิวหนังบริเวณอก
• น้ำมูก จาม หรือหายใจมีเสียง
• นกตัวเมียวางไข่บ่อยผิดปกติ

อาการเหล่านี้มีหลายสาเหตุ อาหารเป็นเพียงหนึ่งในนั้น แต่เป็นเรื่องที่สัตวแพทย์จะถามเป็นข้อแรกเสมอ จดสิ่งที่นกกินจริงในหนึ่งสัปดาห์ไว้ให้สัตวแพทย์ดู ถ้าเพิ่งเริ่มเลี้ยงและยังไม่มีภาพรวม อ่านพื้นฐานได้ที่ เลี้ยงนกแก้วสำหรับมือใหม่