กรงนก เลือกยังไง ขนาด ซี่กรง วัสดุ ให้เหมาะกับนกแต่ละชนิด

กรงนกเป็นของที่คนเลี้ยงนกส่วนใหญ่ซื้อมากกว่าหนึ่งครั้ง ครั้งแรกซื้อตามงบ ครั้งที่สองซื้อเพราะนกโตขึ้นหรือกรงเดิมเป็นสนิม ครั้งที่สามซื้อเพราะเพิ่งรู้ว่ากรงเก่าทำนกป่วย วิธีเลี่ยงการซื้อซ้ำคือเริ่มจากวัดนกก่อนวัดกระเป๋าเงิน แล้วค่อยไปดูวัสดุกับประตูกรงทีหลัง ลำดับนี้ช่วยตัดกรงที่ไม่เหมาะออกไปได้ตั้งแต่ขั้นแรก

ราคากรงในตลาดมีตั้งแต่หลักร้อยไปถึงหลักหมื่น แต่ราคาไม่ได้บอกว่ากรงนั้นเหมาะกับนกของเรา กรงสวยทรงโดมราคาแพงบางรุ่นแคบจนนกกางปีกไม่สุด ส่วนกรงเหล็กธรรมดาที่ดูไม่หรูกลับใช้งานได้ดีกว่าเยอะ ด้านล่างคือสิ่งที่ผมดูทุกครั้งก่อนจ่ายเงิน เรียงตามลำดับความสำคัญ

เริ่มจากช่วงปีกของนก ไม่ใช่ขนาดตัว

นกเกาะคอนนิ่งๆ ดูตัวเล็ก แต่พอกางปีกแล้วกินที่มากกว่าที่คิดสองสามเท่า Merck Veterinary Manual ให้หลักไว้ง่ายมาก กรงควรกว้างอย่างน้อย 1.5 เท่าของช่วงปีกที่กางเต็มที่ ในทุกทิศ ทั้งกว้าง ยาว และสูง เหตุผลคือนกต้องกางปีกและกระพือได้โดยไม่ฟาดซี่กรง ถ้าทุกครั้งที่กางปีกแล้วขนชนซี่ ขนปีกจะหักและเปื่อยเร็ว นกบางตัวเลิกกางปีกไปเลย ซึ่งทำให้กล้ามเนื้ออกอ่อนลงเรื่อยๆ

วิธีวัดคือดูตอนนกยืดตัวกางปีกหลังตื่นนอน หรือถามฟาร์มที่ซื้อมาว่านกชนิดนี้ช่วงปีกเต็มที่ประมาณกี่เซนติเมตร แล้วคูณ 1.5 ตัวเลขที่ได้คือความกว้างขั้นต่ำ ส่วนความสูง ผมชอบให้มีระยะพอวางคอนได้อย่างน้อยสามระดับ โดยหางของนกที่เกาะคอนบนสุดไม่แตะคอนตัวล่าง นกหางยาวอย่างนกแก้วโม่งหรือมาคอว์ต้องเผื่อความสูงมากเป็นพิเศษ เพราะหางที่ลากพื้นกรงจะสกปรกและหักง่าย

อีกเรื่องที่คนมักลืมคือ ขนาดกรงขั้นต่ำเป็นขนาดสำหรับนกที่ได้ออกมานอกกรงทุกวันอยู่แล้ว Merck ย้ำว่านกควรได้ออกกำลังนอกกรงภายใต้การดูแลของเจ้าของ ถ้าบ้านไหนรู้ตัวว่าวันธรรมดาไม่มีเวลาปล่อยนก กรงควรใหญ่กว่าขั้นต่ำอีกขั้นหนึ่ง

ขนาดกรงและระยะซี่ตามชนิดนก

ตารางนี้แปลงจากตาราง Minimum and Bar Spacing Recommendations ของ Merck Veterinary Manual ซึ่งต้นฉบับเป็นนิ้ว ผมปัดเป็นเซนติเมตรให้ใช้เทียบกับกรงที่ขายในไทยได้ง่าย ตัวเลขทั้งหมดเป็นขนาดขั้นต่ำ ไม่ใช่ขนาดที่แนะนำให้ซื้อพอดี

กลุ่มนก	กรงขั้นต่ำ (กว้าง x ลึก x สูง)	ระยะห่างซี่
หงส์หยก ค็อกคาเทล เลิฟเบิร์ด นกแก้วพาร์รอตเล็ต	51 x 51 x 76 ซม.	ราว 1.3 ซม.
คอนัวร์ โพซิฟาลัส ไคค์ มินิมาคอว์	91 x 61 x 122 ซม.	ราว 1.9 ซม.
แอฟริกันเกรย์ แอมะซอน นกกระตั้วขนาดเล็ก	102 x 76 x 152 ซม.	ราว 1.9 ถึง 2.5 ซม.
มาคอว์ นกกระตั้วขนาดใหญ่	122 x 91 x 168 ซม.	ราว 3.8 ซม.

แถวที่สามในตารางต้นฉบับแสดงตัวเลขระยะซี่ไม่ชัด ผมจึงใส่เป็นช่วงที่อยู่ระหว่างแถวบนกับแถวล่าง ถ้ากำลังเลือกกรงให้แอฟริกันเกรย์หรือแอมะซอน ให้ลองดูว่าหัวนกลอดซี่ได้หรือไม่ก่อนซื้อจริง

ระยะซี่สำคัญพอๆ กับขนาดกรง ถ้าซี่ห่างเกิน นกเล็กจะลอดหัวออกมาแล้วติดคอ หรือเท้าติดซี่ตอนปีน ถ้าซี่ชิดเกินสำหรับนกใหญ่ ซี่มักบางและนกปากแรงจะงัดจนงอหรือหลุด กรงราคาถูกบางรุ่นที่ขายเป็นกรงนกเล็กมีซี่ห่างเกินแถวแรกของตาราง ก่อนซื้อจึงควรเอาไม้บรรทัดวัดระยะซี่เองทุกครั้ง ถ้าเลี้ยง หงส์หยก หรือ เลิฟเบิร์ด ให้ยึดแถวแรกของตารางไว้

ทรงสี่เหลี่ยมใช้งานได้ดีกว่าทรงกลม

กรงทรงกลมกับทรงโดมดูสวยในรูป แต่ Merck แนะนำทรงสี่เหลี่ยมผืนผ้ามากกว่า เหตุผลในทางใช้งานมีสามข้อ ข้อแรก กรงสี่เหลี่ยมมีมุม นกชอบมีมุมให้ถอยไปพักเวลารู้สึกไม่ปลอดภัย กรงกลมไม่มีที่ให้หลบ นกบางตัวจะวนเกาะไปรอบๆ อย่างกระวนกระวาย ข้อสอง วางคอนกับถ้วยในกรงสี่เหลี่ยมได้ง่ายกว่ามาก เพราะซี่ขนานกันทั้งด้าน ข้อสาม กรงกลมเล็กลงด้านบน พื้นที่ใช้งานจริงน้อยกว่าที่ป้ายบอก

หลังคาแบบเปิดได้และมีคอนบนหลังคาเป็นของแถมที่มีประโยชน์ สำหรับนกขนาดกลางขึ้นไปที่ออกมาเล่นนอกกรงทุกวัน มันทำหน้าที่เป็นจุดพักที่นกคุ้นเคย ส่วนกรงที่มีลวดลายโค้งงอเป็นลวดดัดตกแต่งนั้น ผมเลี่ยง เพราะจุดที่ลวดโค้งมาบรรจบกันเป็นมุมแหลมมักหนีบเท้าหรือปากนก

วัสดุกรงที่เป็นต้นเหตุของพิษโลหะหนัก

คนที่ชอบงานช่างมักคิดว่ากรงทำเองจากลวดตาข่ายประหยัดกว่า ปัญหาคือลวดตาข่ายที่ขายตามร้านวัสดุก่อสร้างส่วนใหญ่ชุบสังกะสี และตรงรอยตัดกับจุดเชื่อมมีเศษโลหะที่นกจิกกินได้ นกตระกูลนกแก้วมีนิสัยกัดแทะทุกอย่างที่อยู่ในปาก กรงจึงกลายเป็นของเล่นที่นกแทะทุกวัน

วัสดุที่ผมเลือกเรียงจากชอบที่สุด

1. สเตนเลส ราคาสูงที่สุด แต่ไม่ลอก ไม่ขึ้นสนิม ล้างด้วยน้ำร้อนได้ เหมาะกับนกปากแรงและคนที่ตั้งใจเลี้ยงยาว
2. เหล็กเคลือบผง (powder coat) จากผู้ผลิตที่ระบุว่าใช้สำหรับนก ผิวเรียบ ทนพอสมควร ต้องคอยตรวจว่ามีจุดที่สีกะเทาะหรือไม่
3. กรงไม้ไผ่และไม้ ใช้ได้กับนกที่ไม่กัดแทะ อย่างนกกรงหัวจุกหรือนกเขา ไม่เหมาะกับนกปากงุ้ม

สิ่งที่ผมไม่ซื้อเลยคือกรงที่ผิวขรุขระ มีสนิมขึ้นตามรอยเชื่อม หรือมีกลิ่นสีแรงตอนแกะกล่อง กรงมือสองที่สีลอกเป็นแผ่นก็เช่นกัน เพราะเราไม่รู้ว่าสีเดิมคือสีอะไร

ประตู ถาด และรายละเอียดที่ทำให้ดูแลง่าย

พอผ่านเรื่องขนาดกับวัสดุแล้ว รายละเอียดเล็กๆ เหล่านี้คือตัวตัดสินว่าเราจะทำความสะอาดกรงได้สม่ำเสมอหรือเปล่า

ประตูหลักควรกว้างพอให้มือกับแขนเราเข้าไปพร้อมนกที่เกาะอยู่บนมือได้ และควรมีกลอนที่นกเปิดเองไม่ได้ นกแก้วหลายตัวเรียนรู้ที่จะยกประตูแบบเลื่อนขึ้นลงภายในสัปดาห์แรก ถ้ากรงใช้ประตูแบบนั้น ให้เตรียมคลิปสแตนเลสหรือตะขอเกี่ยวเพิ่ม ประตูถ้วยอาหารที่เปิดจากด้านนอกได้เป็นเรื่องดีมาก เพราะเปลี่ยนอาหารกับน้ำได้โดยไม่ต้องเอามือเข้าไปในพื้นที่ของนก นกที่หวงกรงจะกัดน้อยลงเยอะ

ถาดรองล่างควรดึงออกได้โดยไม่ต้องเปิดประตูกรง และควรมีตะแกรงกั้นระหว่างนกกับถาด เพื่อให้นกไม่ลงไปเดินบนมูลกับเศษอาหาร ผมรองถาดด้วยกระดาษหนังสือพิมพ์หรือกระดาษเปล่าแทนวัสดุรองพื้นแบบเม็ด เพราะเห็นสีกับลักษณะมูลได้ชัดทุกเช้า ซึ่งเป็นข้อมูลสุขภาพชั้นดีที่สุดที่เจ้าของนกมี

ล้อใต้ขาตั้งช่วยมากเวลาจะย้ายกรงออกมาทำความสะอาดพื้น แต่ล้อควรล็อกได้ เพราะนกตัวใหญ่ที่ปีนไปมาทำให้กรงขยับเองได้

คอน ถ้วย และของในกรงตั้งแต่วันแรก

กรงที่ซื้อมามักแถมคอนไม้เรียบขนาดเดียวมาสองอัน ซึ่งใช้ได้แต่ไม่พอ นกยืนอยู่บนคอนเกือบตลอดชีวิต ถ้าเท้าจับคอนขนาดเดียวกันทั้งวัน ฝ่าเท้าจะรับแรงกดที่จุดเดิมซ้ำๆ ผมเปลี่ยนเป็นคอนกิ่งไม้ธรรมชาติที่ไม่มีสารเคมี ขนาดต่างกันอย่างน้อยสองสามขนาด ให้นิ้วเท้าโอบได้ประมาณสองในสามของรอบคอน

ถ้วยอาหารกับถ้วยน้ำไม่ควรอยู่ใต้คอนโดยตรง เพราะมูลจะตกลงไป Merck แนะนำให้เปลี่ยนน้ำทุกวันและล้างถ้วยด้วยน้ำร้อนผสมสบู่ ผมจึงมีถ้วยสองชุดสลับกัน ชุดหนึ่งใช้ อีกชุดล้างตากแห้ง

ของเล่นใส่ได้ แต่อย่าใส่จนนกไม่มีที่ขยับ ให้เวียนเปลี่ยนสัปดาห์ละครั้งสองครั้ง นกจะเบื่อน้อยลง ไอเดียของเล่นที่ทำเองได้ดูได้จาก ของเล่นนกแก้ว DIY Merck แนะนำให้หลีกเลี่ยงกระจกในกรง เพราะนกบางตัวผูกพันกับเงาในกระจกจนเกิดพฤติกรรมเกี้ยวพาราสีหรือก้าวร้าว

ตำแหน่งวางกรงในบ้าน

กรงดีแค่ไหนก็ช่วยไม่ได้ถ้าวางผิดที่ Merck ให้แนวทางไว้ว่า กรงควรอยู่ในห้องที่คนในบ้านใช้เวลาด้วยกัน เพราะนกเป็นสัตว์สังคม แต่ต้องไม่อยู่ในครัว ห่างจากหน้าต่างที่แดดส่องตรงและลมเย็นจากเครื่องปรับอากาศ

เรื่องครัวต้องพูดให้ชัด ควันจากกระทะเคลือบสารกันติดที่ร้อนจัด หม้อทอดไร้น้ำมันบางรุ่น เตาอบที่ทำความสะอาดตัวเอง และสเปรย์ต่างๆ เป็นอันตรายต่อระบบหายใจของนกมาก Merck ระบุว่าถ้าสงสัยว่านกสูดควันเหล่านี้ ให้ย้ายนกไปที่อากาศถ่ายเท แล้วพาไปหาสัตวแพทย์ทันที บ้านในไทยหลายหลังเป็นห้องโถงเปิดเชื่อมกับครัว ถ้าเป็นแบบนั้น ให้วางกรงไกลที่สุดและเปิดพัดลมดูดอากาศทุกครั้งที่ทำอาหาร

ให้กรงชิดผนังอย่างน้อยหนึ่งด้าน นกจะรู้สึกปลอดภัยกว่ากรงที่ตั้งกลางห้องให้คนเดินผ่านรอบตัว ความสูงที่ดีคือคอนบนสุดอยู่ราวระดับสายตาคนยืน ไม่สูงกว่านั้นมาก

ช่วงหน้าร้อน ระวังมุมห้องที่แดดบ่ายส่องผ่านกระจก อุณหภูมิตรงนั้นสูงกว่าส่วนอื่นของห้องหลายองศา ถ้ากรงตั้งอยู่ตรงนั้น ให้ขยับออกมาหรือติดม่านกันแดด ส่วนตอนกลางคืน นกส่วนใหญ่นอนได้เองถ้าห้องมืดและเงียบพอ ไม่จำเป็นต้องคลุมผ้าทุกคืน

ตารางทำความสะอาดกรงที่ทำได้จริง

ตารางนี้เป็นรอบสำหรับกรงนกขนาดกลางในบ้าน ถ้านกหลายตัวอยู่กรงเดียวกัน ให้ถี่ขึ้นอีกหน่อย

รอบ	สิ่งที่ทำ	สิ่งที่ควรสังเกตไปพร้อมกัน
ทุกเช้า	เปลี่ยนน้ำ ล้างถ้วยน้ำ เปลี่ยนกระดาษรองถาด	สี จำนวน และลักษณะมูล
ทุกวัน	เก็บผักผลไม้ที่เหลือออกภายในไม่กี่ชั่วโมง	นกกินน้อยลงหรือเลือกกินผิดไปจากเดิม
ทุกสัปดาห์	ขัดคอนและซี่กรงที่มีคราบมูล เวียนของเล่น	ขนร่วงผิดปกติ รอยกัดบนซี่หรือจุดสีกะเทาะ
ทุกเดือน	ถอดถาดกับตะแกรงล้างทั้งชุด ตากให้แห้งสนิท	สนิมตามรอยเชื่อม ล้อและกลอนประตู
ทุกปี	ตรวจกรงทั้งหลังว่าควรเปลี่ยนคอนหรือกรงหรือยัง	นกโตขึ้นจนกรงแคบหรือยัง

น้ำยาทำความสะอาดที่มีกลิ่นแรงและสารฟอกขาวให้ใช้นอกบ้านหรือห่างจากนก ล้างน้ำเปล่าออกให้หมดแล้วตากจนไม่มีกลิ่น ก่อนเอานกกลับเข้ากรง

เช็กลิสต์ก่อนตัดสินใจซื้อ

ถ้ายืนอยู่หน้าร้านแล้วยังลังเล ให้ไล่ตามนี้ทีละข้อ

• ความกว้างภายในอย่างน้อย 1.5 เท่าของช่วงปีกนก และไม่เล็กกว่าขนาดขั้นต่ำในตารางของชนิดนั้น
• ระยะซี่ตรงกับกลุ่มนก หัวนกลอดไม่ได้ และซี่หนาพอที่ปากนกงัดไม่งอ
• ทรงสี่เหลี่ยม มีมุม วางคอนได้อย่างน้อยสามระดับ
• เป็นสเตนเลสหรือเคลือบผงจากผู้ผลิตที่ระบุว่าใช้สำหรับนก ไม่มีสนิม ไม่มีสีลอก ไม่มีกลิ่นสีแรง
• ประตูใหญ่ มีกลอนที่นกเปิดเองไม่ได้ ถ้วยเปลี่ยนจากด้านนอกได้
• ถาดดึงออกได้โดยไม่ต้องเปิดประตู มีตะแกรงกั้นนกกับพื้นถาด
• มีที่วางในบ้านที่ไม่ใช่ครัว ไม่โดนแดดตรงหรือลมแอร์ และชิดผนังได้หนึ่งด้าน

ถ้าข้อไหนไม่ผ่าน ผมยอมรออีกเดือนเก็บเงินเพิ่มดีกว่าซื้อกรงที่ต้องเปลี่ยนในปีหน้า สำหรับคนที่ยังไม่ได้ตัดสินใจว่าจะเลี้ยงนกชนิดไหน ลองอ่าน คู่มือเลี้ยงนกแก้วสำหรับมือใหม่ ก่อน เพราะชนิดนกคือสิ่งที่กำหนดขนาดกรงทั้งหมด ส่วนคนที่กำลังจะรับนกตัวใหญ่อย่าง นกกระตั้ว ให้เผื่องบกรงไว้เป็นอันดับแรกของการเตรียมตัว