ของเล่นนกแก้วทำเอง วัสดุที่ใช้ได้และของที่ห้ามใช้

ของเล่นนกแก้วทำเองที่ปลอดภัยใช้วัสดุไม่กี่อย่าง คือกระดาษเปล่า แกนกระดาษทิชชู ไม้ไอติมที่สะอาด เชือกป่านหรือเชือกหนังธรรมชาติ และตัวยึดสเตนเลส สิ่งที่ต้องตัดออกตั้งแต่แรกคือโลหะชุบ กระดิ่งราคาถูก โซ่ทั่วไป ด้ายและไหมพรม เพราะเป็นต้นเหตุของพิษโลหะหนักและนิ้วพัน

นกแก้วที่บ้านเราฉีกของเล่นจากร้านหมดภายในไม่กี่วัน ของบางชิ้นราคาไม่น้อย เราเลยหันมาทำเองตั้งแต่ปีแรก ตอนนั้นยังไม่รู้ว่ากระดิ่งชิ้นเล็กที่ซื้อมาผูกก็เป็นความเสี่ยง จนได้อ่านรายการแหล่งพิษใน Merck Veterinary Manual แล้วต้องรื้อเปลี่ยนเกือบหมด

ทำไมนกแก้วต้องมีของให้ฉีกทุกวัน

นกแก้วในธรรมชาติใช้เวลาส่วนใหญ่ของวันไปกับการหาอาหาร ปอกเปลือก แกะเมล็ด และกัดกิ่งไม้ นกในกรงที่ได้อาหารในถ้วยพร้อมกินจึงมีเวลาว่างมาก ถ้าไม่มีอะไรให้ทำ หลายตัวหันมาถอนขนตัวเอง ร้องเสียงดังซ้ำๆ หรือกัดเจ้าของ

ของเล่นจึงทำหน้าที่แทนงานหาอาหาร และไม่ต้องสวยเลย นกส่วนใหญ่สนใจว่าฉีกได้ไหม แกะได้ไหม มีอะไรซ่อนอยู่ข้างในไหม ของเล่นที่ทำจากกระดาษกับเชือกจึงได้ผลพอๆ กับของจากร้าน และเปลี่ยนใหม่ได้บ่อยกว่ามาก

ถ้าเพิ่งเริ่มเลี้ยงนกแก้วตัวแรก เรื่องกรง อาหาร และการจับ ดูภาพรวมได้ที่ เลี้ยงนกแก้วสำหรับมือใหม่

รู้จักนิสัยนกของเราก่อนเลือกวัสดุ

Texas A&M College of Veterinary Medicine อธิบายว่านกแต่ละตัวชอบของเล่นต่างกัน ค็อกคาทูชอบไขเกลียวชิ้นส่วนสเตนเลสออก มาคอว์ชอบฉีกไม้หรือกระดาษ ส่วนค็อกคาเทลมักชอบพลาสติก สีก็มีผล นกบางตัวกลัวของสีแดงสด ส่วนเสียงจากกระดิ่ง ลูกเขย่า หรือกาบข้าวโพดที่กรอบแกรบ ก็นับเป็นสิ่งกระตุ้นด้วย

ถ้านกชอบ	สังเกตจาก	ของเล่นที่ควรทำ
ฉีก	ทำลายกระดาษรองกรงทุกเช้า	ลูกกระดาษยัด เกลียวกระดาษ กล่องฉีก
แทะไม้	กัดคอนจนเป็นรอย	ไม้ไอติม บล็อกไม้ดิบที่ไม่ทาสี
แกะ ไข ดึง	ดึงประตูกรง ไขสกรู	ปมเชือกป่านที่มีขนมซ่อน ตะกร้าหวาย
เสียง	ชอบเคาะถ้วยกับซี่กรง	ลูกเขย่าจากแกนกระดาษใส่เมล็ด
หาอาหาร	ขุดค้นในถ้วยอาหาร	ถาดกระดาษฝอยซ่อนเมล็ด

นกเล็กอย่างหงส์หยกใช้ไอเดียเดียวกันได้ แต่ย่อขนาดลง และใช้กระดาษบางกว่า ดูรายละเอียดการเลี้ยงได้ที่ หงส์หยก

วัสดุที่ใช้ได้ แบบไหนต้องระวัง แบบไหนห้าม

กลุ่ม	ใช้ได้	ระวัง	ห้าม
กระดาษ	กระดาษไม่พิมพ์ลาย แกนทิชชู ฟิลเตอร์กาแฟ ถุงกระดาษสีน้ำตาลไม่มีลาย	กล่องที่มีเทปหรือกาวติด ให้ลอกออกก่อน	กระดาษมันเคลือบ กระดาษพิมพ์สีเยอะ ใบเสร็จกระดาษความร้อน
ไม้	ไม้ไอติมสะอาด บล็อกไม้ดิบ กิ่งไม้ที่รู้ชนิดและไม่ได้พ่นยา	ไม้จากร้านวัสดุก่อสร้าง ต้องแน่ใจว่าไม่อาบน้ำยา	ไม้อัด ไม้ทาสี ไม้ที่อาบน้ำยากันปลวก
เชือก	เชือกป่านธรรมชาติ เชือกหนังฟอกฝาด เชือกพอลิเอทิลีน	เชือกป่านที่เริ่มแตกเป็นเส้นยาว	ด้าย ไหมพรม เชือกไนลอนเส้นเล็ก
โลหะ	ตะขอและห่วงสเตนเลส	ห่วงที่มีช่องพอให้ปากหรือนิ้วเข้าไปติด	โซ่ทั่วไป กระดิ่งราคาถูก ตะแกรงชุบสังกะสี กุญแจ เหรียญ
พลาสติก	ของเล่นเด็กที่ระบุว่าปลอดสารตะกั่ว ลูกบอลมีรู	พลาสติกบางที่นกขบแตกเป็นชิ้นคม	ของที่แตกง่ายสำหรับนกปากแรง

ข้อมูลเรื่องพลาสติกและเชือกมาจาก Texas A&M ซึ่งแนะนำพลาสติกเด็กที่ปลอดตะกั่ว ระบุว่าสเตนเลสเป็นโลหะที่ปลอดภัยที่สุด และให้ใช้เชือกพอลิเอทิลีนแทนเชือกเส้นเล็กหรือด้าย เพราะเชือกเส้นเล็กพันขาและนิ้วได้

โลหะหนัก ความเสี่ยงที่ซ่อนอยู่ในของเล่น

Merck Veterinary Manual รวบรวมแหล่งที่มาของพิษตะกั่วในนกเลี้ยง ได้แก่ มู่ลี่ เครื่องประดับเทียม แผ่นรองกระจก ของเล่นนก ตะแกรงลวด และตุ้มถ่วงผ้าม่าน ส่วนสังกะสีมาจากของเล่น โซ่ ตะแกรง และกระดิ่งที่ชุบสังกะสี รวมทั้งกุญแจ ลวดชุบสังกะสีมีสังกะสีเป็นส่วนใหญ่ และมีตะกั่วปนได้ด้วย

อาการที่ Merck ระบุสำหรับพิษโลหะหนัก ได้แก่ ไม่กินอาหาร อาการทางเดินอาหาร อ่อนแรง สำรอกอาหาร ปัสสาวะมาก และกินน้ำมาก พิษตะกั่วทำให้ชักหรือเดินเซได้

พาไปหาสัตวแพทย์ทันทีถ้า

นกซึม ฟูขนนั่งนิ่ง ไม่กินอาหาร สำรอกอาหาร มูลเปลี่ยนสีหรือเป็นน้ำมากผิดปกติ เดินเซ หรือชัก โดยเฉพาะถ้าเพิ่งให้ของเล่นใหม่ที่มีชิ้นโลหะ หรือนกได้ออกมาบินในบ้านแล้วไปกัดของตกแต่ง ให้เก็บชิ้นของเล่นนั้นไปให้สัตวแพทย์ดูด้วย นกซ่อนอาการเก่ง เมื่อเห็นว่าป่วยมักไม่ใช่ระยะแรกแล้ว

ในทางปฏิบัติ ของเล่นทำเองควรไม่มีโลหะเลย ยกเว้นตะขอสเตนเลสสำหรับแขวน ถ้าใช้กระดิ่ง ให้ใช้ชนิดสเตนเลสที่ลูกตุ้มด้านในยึดแน่น ไม่ใช่กระดิ่งที่ลูกตุ้มถอดได้

เจ็ดของเล่นที่ทำได้ในบ่ายเดียว

ลูกกระดาษยัดเมล็ด

ขยำกระดาษไม่พิมพ์ลายเป็นก้อนหลวมๆ ใส่เมล็ดพืชหรือขนมนกสองสามเม็ดไว้ตรงกลาง แล้วห่อทับด้วยกระดาษอีกชั้น วางในถ้วยอาหารหรือเสียบไว้ระหว่างซี่กรง นกที่ไม่เคยฉีกกระดาษเริ่มจากห่อชั้นเดียวก่อน

แกนทิชชูเขย่า

พับปลายแกนกระดาษทิชชูด้านหนึ่ง ใส่ฟิลเตอร์กาแฟขยำกับเมล็ดสองสามเม็ด แล้วพับปลายอีกด้านปิด ได้ลูกเขย่าที่มีเสียงและมีรางวัลข้างใน

พวงไม้ไอติม

เจาะรูกลางไม้ไอติมที่สะอาด ร้อยเข้ากับเชือกหนังหรือเชือกป่าน สลับกับแกนกระดาษตัดเป็นท่อน ผูกปมแน่นทั้งสองปลาย แขวนด้วยตะขอสเตนเลส Texas A&M ยกไม้ไอติมที่ร้อยด้วยเชือกหนังและเชือกป่านเป็นตัวอย่างของเล่นทำเองที่ใช้ได้

กล่องค้นหา

ใช้กล่องกระดาษเล็กไม่มีหมึกพิมพ์ ใส่กระดาษฝอยเต็มกล่อง ซ่อนขนมไว้ข้างใต้ วางบนพื้นกรงหรือบนโต๊ะเล่นนอกกรง

เกลียวกระดาษ

ตัดกระดาษเป็นแถบยาว บิดเป็นเกลียว ร้อยผ่านซี่กรงเป็นแนวนอน นกจะดึงและฉีกทีละท่อน

ลูกบอลมีรูยัดกระดาษ

ลูกบอลพลาสติกมีรู อย่างลูกวิฟเฟิลบอลที่ Texas A&M ยกตัวอย่าง ยัดกระดาษหรือฟิลเตอร์กาแฟเข้าไปในรู ให้นกดึงออก

ถาดหาอาหาร

ถาดกระดาษหรือถาดสเตนเลสตื้น โรยกระดาษฝอย แล้วซ่อนอาหารส่วนหนึ่งของวันไว้ข้างใต้ วิธีนี้แทนการเทอาหารทั้งหมดลงถ้วย ส่วนชนิดอาหารที่ควรมีในแต่ละวัน ดูได้ที่ อาหารนก

ขนาดและความหนา ปรับตามแรงปากของนก

ของเล่นที่เหมาะกับหงส์หยกจะพังในไม่กี่วินาทีเมื่ออยู่ในกรงมาคอว์ และของเล่นสำหรับนกใหญ่ก็หนักเกินจนนกเล็กไม่กล้าแตะ หลักที่เราใช้คือดูขนาดนกและความแรงของจะงอยปาก

ขนาดนก	ตัวอย่าง	วัสดุที่เหมาะ	เรื่องที่ต้องระวังเป็นพิเศษ
เล็ก	หงส์หยก เลิฟเบิร์ด	กระดาษบาง ฟิลเตอร์กาแฟ แกนทิชชูตัดสั้น	ห่วงเชือกต้องเล็กจนหัวลอดไม่ได้ หรือใหญ่จนตัวทั้งตัวผ่านได้
กลาง	ค็อกคาเทล คอนัวร์	ไม้ไอติม กระดาษหนาขึ้น กล่องเล็ก	ช่องว่างระหว่างชิ้นที่นิ้วเท้าเข้าไปติด
ใหญ่	แอฟริกันเกรย์ แอมะซอน	บล็อกไม้ดิบหนา กล่องหลายชั้น ปมเชือกป่านแน่น	เชือกที่ถูกฉีกจนเป็นเส้นยาวในเวลาไม่นาน
ใหญ่มาก	มาคอว์ ค็อกคาทู	ไม้หนาก้อนใหญ่ ตะกร้าหวายหนา ตัวยึดสเตนเลสขนาดใหญ่	ค็อกคาทูไขน็อตออกได้ ต้องใช้ตัวยึดแบบที่ไขไม่ออก

ความยาวเชือกที่แขวนของเล่นก็มีผล เชือกที่ยาวพอจะพันรอบคอนกได้ให้ตัดสั้นลง และแขวนให้ของเล่นอยู่ข้างคอน ไม่ห้อยเหนือคอนพอดี เพื่อไม่ให้นกต้องเอาหัวลอดผ่านเชือกเวลาเดินบนคอน

แนะนำของเล่นใหม่ให้นกขี้กลัว

นกหลายตัวกลัวของใหม่มาก การแขวนของเล่นใหม่ในกรงทันทีอาจทำให้บางตัวไม่ยอมเข้าใกล้ถ้วยอาหาร วิธีที่เราใช้

วางของเล่นไว้นอกกรงในระยะที่นกมองเห็นได้ หนึ่งถึงสองวัน
เล่นกับของชิ้นนั้นเองให้นกดู แตะ ฉีกนิดหน่อย ทำท่าสนใจ
ย้ายมาแขวนที่มุมกรงด้านที่ห่างจากคอนนอนและถ้วยอาหาร
เมื่อนกเริ่มเข้าไปแตะ ค่อยย้ายมาใกล้คอนที่นกชอบ

ระหว่างนั้นการให้รางวัลเมื่อนกเข้าใกล้ของใหม่ช่วยได้มาก ถ้าฝึกพูดหรือฝึกท่าอยู่แล้ว ใช้ขนมชนิดเดียวกัน อ่านแนวการฝึกได้ใน สอนนกแก้วพูด

Texas A&M ระบุว่าปฏิสัมพันธ์เชิงบวกกับเจ้าของคือสิ่งกระตุ้นที่ดีที่สุดสำหรับนก ของเล่นจึงเป็นตัวช่วย ไม่ได้แทนเวลาที่เราใช้กับนก การวางกรงให้มองเห็นหน้าต่างก็เป็นสิ่งกระตุ้นที่ทำได้ทันที

อันตรายนอกของเล่น ที่บ้านทำของเล่นเองควรรู้

การทำของเล่นเองมักทำในครัว ซึ่งมีอันตรายต่อนกที่หลายบ้านไม่รู้ Merck ระบุว่ากระทะเคลือบสารกันติด (PTFE) ที่ร้อนจัดถึงราว 280 องศาเซลเซียสจะปล่อยแก๊สพิษ และนกที่สูดเข้าไปอาจตายกะทันหันโดยไม่มีอาการเตือนให้เห็นก่อน

กาวที่ใช้ทำของเล่นก็เลี่ยงได้ทั้งหมด ใช้วิธีพับ ผูก และร้อยเชือกแทน

ตรวจ เปลี่ยน และทิ้ง ตารางดูแลของเล่นทำเอง

สิ่งที่ทำ	ความถี่	สิ่งที่มองหา
ตรวจของเล่นในกรง	ทุกวัน	เส้นใยเชือกที่หลุดยาว ห่วงที่ปากหรือนิ้วเข้าไปติดได้
ตัดเส้นเชือกที่หลุด	ทุกครั้งที่เห็น	เส้นยาวเกินกว่าความยาวนิ้วนก
เปลี่ยนของเล่นกระดาษ	เมื่อเปียกหรือเปื้อนมูล	กระดาษชื้นขึ้นราได้ง่ายในอากาศร้อนชื้น
หมุนเวียนของเล่น	สัปดาห์ละครั้ง	สลับของเก่าออก ใส่ของที่เก็บไว้กลับเข้ามา
ทิ้งของเล่นไม้	เมื่อเหลือชิ้นเล็กหรือมีราดำ	ชิ้นที่นกกลืนได้
สังเกตมูลและการกิน	ทุกวัน	มูลเปลี่ยน กินน้อยลง ฟูขนนิ่ง

ขั้นต่อไปที่เราแนะนำคือเริ่มจากของเล่นแค่สองชิ้น ลูกกระดาษยัดเมล็ดกับแกนทิชชูเขย่า ดูว่านกของเราชอบฉีก ชอบแกะ หรือชอบเสียง แล้วค่อยทำแบบที่ตรงนิสัยเพิ่ม พาไปหาหมอทันทีถ้านกฟูขนซึม สำรอก ไม่กิน เดินเซ หรือมีเชือกพันนิ้วจนบวม และถ้าเป็นไปได้ ให้เลือกสัตวแพทย์ที่รักษานกหรือสัตว์พิเศษโดยเฉพาะ