อาหารนกแต่ละสายพันธุ์ กินอะไรดี ให้สุขภาพแข็งแรงและขนสวย

นกเลี้ยงส่วนใหญ่ในบ้าน ทั้งหงส์หยก ค็อกคาเทล เลิฟเบิร์ด และนกแก้วตัวอื่น ควรกินอาหารเม็ดสำหรับนกเป็นฐาน เสริมผักและผลไม้สดทุกวัน และใช้เมล็ดพืชเป็นรางวัล ไม่ใช่อาหารหลัก นกบางกลุ่มกินต่างออกไปมาก เช่น ลอรี่ที่ต้องกินน้ำหวานสูตรเฉพาะ ถ้าเลี้ยงนกกลุ่มนั้นต้องเริ่มจากชนิดของนกก่อนเลือกถุงอาหาร

ทำไมเมล็ดผสมในถุงถึงไม่พอ

ภาพนกแก้วกะเทาะเมล็ดทานตะวันดูเป็นธรรมชาติ แต่คู่มือ Merck ระบุตรง ๆ ว่าเมล็ดพืชมีไขมันสูงและไม่ค่อยมีคุณค่าทางอาหาร VCA อธิบายเพิ่มว่าเมล็ดมีไขมันและคาร์โบไฮเดรตสูง โปรตีนต่ำ และขาดวิตามินกับแร่ธาตุหลายตัว ปัญหาที่ตามมาคือนกเลือกกินเมล็ดที่ชอบ มักเป็นเมล็ดมัน ๆ อย่างทานตะวันกับข้าวฟ่าง แล้วทิ้งส่วนอื่น ต่อให้ถุงผสมมาหลายชนิด นกก็ได้สารอาหารไม่ครบ

เจ้าของที่เลี้ยงนกมานานหลายคนเล่าเหมือนกันว่า นกที่กินเมล็ดล้วนดูปกติอยู่หลายปี จนวันหนึ่งขนเริ่มหมอง น้ำหนักขึ้น หรือป่วยแบบเรื้อรัง การเปลี่ยนอาหารตั้งแต่นกยังหนุ่มสาวทำได้ง่ายกว่าตอนนกแก่มาก

สัดส่วนอาหารที่ใช้เป็นจุดเริ่ม

ตัวเลขที่มีแหล่งอ้างอิงชัดคือของหงส์หยกจาก VCA ซึ่งใช้เป็นแนวทางเริ่มต้นสำหรับนกแก้วตัวเล็กได้ ส่วนนกชนิดอื่นให้ถามสัตวแพทย์ที่รักษาสัตว์เลี้ยงพิเศษ

ส่วนของอาหาร	สัดส่วนสำหรับหงส์หยก (VCA)	หมายเหตุ
อาหารเม็ดสำหรับนก	ราว 60 ถึง 80 เปอร์เซ็นต์	เลือกสูตรที่ระบุชนิดหรือขนาดนกตรงกัน
ผัก ผลไม้ และผักใบ	ไม่เกิน 20 ถึง 25 เปอร์เซ็นต์	เน้นผัก ผลไม้น้อยกว่าเพราะน้ำตาลสูง
เมล็ดพืช	ส่วนที่เหลือเล็กน้อย	ใช้เป็นรางวัลตอนฝึก
วิตามินเสริม	ไม่จำเป็นถ้ากินอาหารเม็ด 75 ถึง 80 เปอร์เซ็นต์	การให้ซ้อนอาจเกินขนาด
กรวด (grit)	หงส์หยกไม่ต้องการ	กินมากไปทำให้ทางเดินอาหารอุดตัน

แถวสุดท้ายเป็นความเชื่อที่ยังเห็นในร้านขายนกบ่อย VCA ระบุว่าหงส์หยกไม่ต้องใช้กรวดช่วยย่อย เพราะนกแก้วกะเทาะเปลือกเมล็ดก่อนกิน และนกที่กินกรวดมากเกินมีโอกาสลำไส้อุดตัน

อาหารแยกตามกลุ่มนก

กลุ่มนก	ตัวอย่าง	อาหารหลัก	ข้อควรระวัง
นกแก้วตัวเล็ก	หงส์หยก เลิฟเบิร์ด ค็อกคาเทล พาร์รอตเลต	อาหารเม็ดขนาดเล็ก ผักใบ ผักสด	ติดเมล็ดง่าย เปลี่ยนอาหารช้า ๆ
นกแก้วตัวใหญ่	แอฟริกันเกรย์ อเมซอน มาคอว์	อาหารเม็ดเม็ดใหญ่ ผักหลากสี ผลไม้บางส่วน	เมล็ดใหญ่และถั่วมันสูง ใช้เป็นรางวัลเท่านั้น
นกกินน้ำหวาน	ลอรี่ ลอริคีต	น้ำหวานสูตรเฉพาะสำหรับลอรี่	Merck แนะนำเลี่ยงอาหารเม็ดธาตุเหล็กสูงและผลไม้ตระกูลส้ม
นกร้องเพลงและฟินช์	ฟินช์ คีรีบูน	อาหารเม็ดหรือเมล็ดสำหรับนกเล็ก ผักใบ	ถ้วยใบเล็กหลายใบ เพราะนกเยอะแย่งกัน
นกเขาและนกพิราบ	นกเขา นกพิราบ	เมล็ดธัญพืชผสมและอาหารเม็ด	หากินที่พื้น วางถ้วยต่ำ เปลี่ยนรองพื้นบ่อย
นกกินผลไม้และแมลง	นกขุนทอง ทูแคน	อาหารนุ่มและอาหารเม็ดสำหรับนกกลุ่มนี้	มูลเหลวเลอะ ต้องปรึกษาสัตวแพทย์เรื่องสูตร

ถ้ายังไม่แน่ใจว่านกที่สนใจอยู่กลุ่มไหน ดูภาพรวมอายุขัย เสียง และความยากของแต่ละชนิดที่ พันธุ์นกเลี้ยงง่ายสำหรับมือใหม่

ลอรี่: นกที่กินต่างจากเพื่อน

ลอรี่และลอริคีตกินน้ำหวานและเกสรในธรรมชาติ คู่มือ Merck อธิบายว่านกกลุ่มนี้ต้องได้น้ำหวานสูตรเฉพาะ และต้องเปลี่ยนบ่อยเพราะน้ำหวานเสียเร็วในอากาศร้อน อาหารเม็ดสำหรับนกแก้วทั่วไปที่ธาตุเหล็กสูงไม่เหมาะ และผลไม้ตระกูลส้มควรเลี่ยง ใครที่ถูกชวนให้ซื้อลอรี่เพราะสีสวย ให้คิดเรื่องอาหารก่อน เพราะเป็นงานประจำวันที่เลอะเทอะและข้ามไม่ได้

ผักผลไม้: ให้อะไร เท่าไร อยู่ในกรงได้นานแค่ไหน

Merck แนะนำให้ผักและผลไม้สดในปริมาณเล็กน้อยทุกวัน ไม่ใช่ถาดใหญ่ทิ้งไว้ทั้งวัน VCA เตือนว่าในอากาศร้อน อาหารสดไม่ควรอยู่ในกรงนานเกินสองสามชั่วโมง เพราะเชื้อขึ้นเร็ว ในบ้านเมืองไทยที่อุณหภูมิห้องสูงแทบทั้งปี การให้ผักตอนเช้าแล้วเก็บออกก่อนเที่ยงเป็นนิสัยที่ดี

ผักที่หาง่ายในไทยและนกส่วนใหญ่ยอมกิน เช่น ผักกาดขาว คะน้าหั่นฝอย แครอทขูด ฟักทองนึ่ง พริกหวาน และถั่วลันเตาลวก ผลไม้ให้น้อยกว่าผัก เช่น แอปเปิลที่เอาเมล็ดออก มะละกอสุก และฝรั่ง หั่นเป็นชิ้นเล็กเท่าที่นกจับด้วยเท้าหรือปากได้ ล้างให้สะอาดเสมอเพราะยาฆ่าแมลงตกค้างอันตรายต่อนกตัวเล็กมาก

นกที่กินแต่เมล็ดมาตลอดมักไม่รู้ว่าผักคืออาหาร เทคนิคที่ใช้ได้คือหนีบผักใบไว้ที่ซี่กรงใกล้คอนที่นกชอบเกาะ หรือแขวนผักเปียกน้ำให้นกเล่นอาบ หลายตัวเริ่มจากเล่นแล้วค่อยแทะกิน ใช้เวลาเป็นสัปดาห์ อย่ายอมแพ้ในสามวัน

เปลี่ยนจากเมล็ดเป็นอาหารเม็ดโดยไม่ทำให้นกอด

ขั้นตอนนี้ต้องใจเย็นที่สุด เพราะนกที่ไม่ยอมกินอาหารใหม่และไม่มีเมล็ดให้กิน น้ำหนักลดเร็วมากจนเป็นอันตรายภายในไม่กี่วัน VCA ระบุว่าการเปลี่ยนใช้เวลาตั้งแต่หลายวันจนถึงหลายเดือน และแนะนำวิธีไว้หลายแบบ

1. ให้อาหารเม็ดตอนเช้าเมื่อนกหิวที่สุด แล้วค่อยเติมเมล็ดตอนบ่าย
2. โรยอาหารเม็ดบนพื้นเรียบหรือกระจกให้นกเดินจิกเล่น
3. บดอาหารเม็ดเป็นผงแล้วโรยบนผักหรืออาหารนุ่มที่นกกินอยู่แล้ว
4. ผสมอาหารเม็ดกับเมล็ดเดิม แล้วลดสัดส่วนเมล็ดลงทีละน้อย

ระหว่างเปลี่ยน ชั่งน้ำหนักนกด้วยตาชั่งดิจิทัลที่ละเอียดระดับกรัมทุกสองสามวัน และดูมูลทุกเช้า

สิ่งที่เห็น	ความหมาย	ทำอะไรต่อ
มีเศษอาหารเม็ดแตกในถ้วย มูลมีสีเปลี่ยนตามสีอาหารเม็ด	นกเริ่มกินจริง	ลดเมล็ดลงอีกขั้น
อาหารเม็ดอยู่ครบ นกกินแต่เมล็ด	ยังไม่ยอมรับ	ลองวิธีอื่นในรายการ อย่าตัดเมล็ดทันที
น้ำหนักลดต่อเนื่อง มูลก้อนเล็กและน้อยลง	นกได้อาหารไม่พอ	กลับไปให้อาหารเดิม แล้วปรึกษาสัตวแพทย์
นกนั่งพองขน ไม่ร่าเริง	ไม่ใช่เรื่องอาหารอย่างเดียว	พาไปหาหมอวันนี้

อาหารที่ห้ามให้นก

ASPCA ระบุว่าอะโวคาโดทำให้หัวใจถูกทำลายและทำให้นกตายได้ รายการนี้รวมสิ่งที่ Merck, VCA และ ASPCA ระบุว่านกควรเลี่ยง

อาหาร	เหตุผล
อะโวคาโด	อันตรายต่อหัวใจนก VCA ระบุว่าห้ามให้เด็ดขาด
ช็อกโกแลต กาแฟ ชา น้ำอัดลม	มีสารกลุ่มเมทิลแซนทีนและคาเฟอีน
แอลกอฮอล์	อันตรายแม้ปริมาณน้อยในสัตว์ตัวเล็ก
หัวหอม กระเทียม	ASPCA จัดเป็นอาหารที่สัตว์เลี้ยงควรเลี่ยง
ขนมขบเคี้ยวเค็ม อาหารคน	เกลือสูงเกินสำหรับนกตัวเล็ก
นมและผลิตภัณฑ์นม	ให้น้อยมากหรือไม่ให้ นกย่อยแล็กโทสได้จำกัด

อันตรายที่ไม่ได้อยู่ในถ้วยอาหารก็สำคัญพอกัน Merck อธิบายว่ากระทะเคลือบกันติดที่ร้อนจัดปล่อยแก๊สที่ทำให้นกตายเฉียบพลัน ควันบุหรี่ เทียนหอม และน้ำหอมปรับอากาศก็ทำร้ายทางเดินหายใจของนก ส่วนของเล่นหรือกรงที่ชุบสังกะสีหรือมีตะกั่วเป็นแหล่งโลหะหนักเมื่อนกแทะ

ความสะอาดของถ้วยและน้ำ

Merck แนะนำให้เปลี่ยนน้ำทุกวัน และล้างถ้วยด้วยน้ำร้อนผสมน้ำยาล้างจานทุกวัน VCA ก็ระบุให้ล้างภาชนะทุกวันเช่นกัน วิธีที่ทำให้ง่ายคือมีถ้วยสองชุด เช้านี้ถอดชุดเก่าไปล้าง ใส่ชุดที่ล้างตากแห้งไว้แทน ไม่ต้องรอให้ถ้วยแห้งก่อนเติม

ระวังเปลือกเมล็ดที่ลอยอยู่บนถ้วย เจ้าของมือใหม่หลายคนเห็นถ้วยดูเต็มแล้วคิดว่านกยังมีอาหาร ที่จริงเป็นเปลือกเปล่าทั้งหมด ให้เป่าเปลือกออกหรือเทเปลี่ยนทุกวัน โดยเฉพาะฟินช์และหงส์หยกที่กะเทาะเปลือกเมล็ดเล็ก

เก็บอาหารอย่างไรในบ้านที่ร้อนชื้น

อาหารเม็ดและเมล็ดพืชที่เปิดถุงแล้วอยู่ในอากาศร้อนชื้นของไทยนานไม่ได้ ไขมันในเมล็ดเริ่มหืน และถุงที่ปิดไม่สนิทดึงดูดมอดกับแมลงสาบ วิธีที่ใช้ได้จริงคือซื้อถุงขนาดที่นกกินหมดภายในราวหนึ่งเดือน แบ่งเทใส่กล่องพลาสติกหรือโหลแก้วฝาปิดสนิท วางในที่ร่มไม่โดนแดด และไม่เทอาหารใหม่ทับอาหารเก่าในโหล ถ้าเปิดถุงแล้วได้กลิ่นหืน เห็นใยแมงมุม หรือมีตัวมอดเดิน ให้ทิ้งทั้งถุง อย่าเสียดายเพราะนกตัวเล็กป่วยจากอาหารเสียได้ง่าย

ตารางงานประจำวันเรื่องอาหาร

เวลา	งาน
เช้า	เปลี่ยนน้ำ เปลี่ยนถ้วยอาหารเป็นชุดที่ล้างแล้ว เติมอาหารเม็ด ให้ผักสด
สาย	เก็บผักผลไม้ที่เหลือออกจากกรง
เย็น	ใช้เมล็ดเป็นรางวัลตอนฝึกหรือตอนนกออกนอกกรง
ทุกสองสามวัน	ชั่งน้ำหนัก โดยเฉพาะช่วงเปลี่ยนอาหาร
ทุกสัปดาห์	เช็กวันหมดอายุและกลิ่นของถุงอาหาร เก็บในภาชนะปิดสนิท

พาไปหาหมอทันทีถ้า

• นกไม่กินอาหารตั้งแต่เช้าและนั่งพองขน
• น้ำหนักลดต่อเนื่องระหว่างเปลี่ยนอาหาร
• มูลเป็นน้ำล้วน มีเมล็ดที่ไม่ย่อยปนออกมา หรือมีเลือด
• อาเจียนหรือสำรอกอาหารซ้ำหลายครั้ง
• นกเผลอกินอะโวคาโด ช็อกโกแลต หรืออยู่ในห้องที่มีควันจากครัว

อย่าให้ยาหรือวิตามินเองโดยไม่ได้ตรวจ นกตัวเล็กได้รับเกินขนาดง่ายมาก ถ้าเลี้ยงหงส์หยกอยู่แล้ว ดูรายละเอียดการดูแลเฉพาะที่ นกหงส์หยก และถ้ากำลังคิดจะขยับไปเลี้ยงนกแก้วตัวใหญ่ ดูการเตรียมตัวที่ นกแก้วสำหรับมือใหม่ สำหรับภาพรวมอาหารของสัตว์เลี้ยงทุกชนิดในบ้าน อ่านต่อที่ คู่มืออาหารสัตว์เลี้ยง