เลี้ยงนกแก้วสำหรับมือใหม่ เลือกชนิดตามอายุขัย เสียง และเวลาที่มี

ถ้าอยากเลี้ยงนกแก้วเป็นครั้งแรก ให้ตอบ 3 ข้อก่อนเลือกสายพันธุ์: อีก 10 ถึง 30 ปีข้างหน้าชีวิตคุณจะยังอยู่ในที่ที่เลี้ยงนกได้ไหม ที่พักรับเสียงกรีดร้องได้แค่ไหน และมีเวลาให้นกทุกวันกี่ชั่วโมง ตอบสามข้อนี้ได้แล้ว ตัวเลือกจะเหลือไม่กี่ชนิดเอง ถ้ายังไม่แน่ใจว่าจะเริ่มจากนกประเภทไหน ดูภาพรวมที่ พันธุ์นกเลี้ยงง่าย ก่อนก็ได้

อายุขัยของนกแก้วยาวกว่าที่คนส่วนใหญ่คิด

Merck Veterinary Manual มีตารางนกยอดนิยมที่ระบุอายุขัยโดยประมาณ ซึ่งเป็นตัวเลขที่ควรอ่านก่อนดูรูปนกด้วยซ้ำ

ชนิด	อายุขัยตามตาราง	เสียงและการพูด
หงส์หยก (budgie)	5 ถึง 10 ปี	ค่อนข้างเงียบ เรียนรู้คำพูดได้
ค็อกคาเทล (cockatiel)	สูงสุดราว 20 ปี	เสียงไม่ดังเท่ามาคอว์หรือคอกคาทู
โคนัวร์ตัวเล็ก (Pyrrhura)	สูงสุดราว 25 ปี	ค่อนข้างเงียบ
โคนัวร์ใหญ่ (Aratinga)	สูงสุดราว 30 ปี	เสียงแหลมดังเวลากรีด
แอฟริกัน เกรย์	30 ถึง 50 ปี	เลียนเสียงเก่ง ต้องการเวลาสูง
อเมซอน	40 ถึง 50 ปี	พูดเก่ง แต่เสียงดัง
มาคอว์	30 ถึง 60 ปี	กรีดดังจนอาจรบกวนเพื่อนบ้าน
คอกคาทู	25 ถึง 50 ปี	ไม่แนะนำสำหรับมือใหม่ มักกัดแทะ

อายุขัยเป็นข้อมูลเฉลี่ย นกที่เลี้ยงดีอาจอยู่นานกว่านั้นได้ การเลี้ยงนกอเมซอนวัย 25 ปี แปลว่าคุณอาจอยู่กับเขาถึงอายุ 65 ปี คนที่ยังไม่แน่ใจว่าจะย้ายบ้านหรือประเทศ ควรเลือกตัวเล็กอายุสั้นกว่า และวางแผนว่าถ้าวันหนึ่งเลี้ยงไม่ได้ ใครจะรับช่วงต่อ

ตัวไหนเหมาะกับมือใหม่ ตัวไหนยังไม่ควร

ตารางด้านบนบอกชัดว่านกแก้วใหญ่ยากกว่าไม่ได้เพราะเลี้ยงยาก แต่เพราะเสียงและเวลาที่ต้องใช้ ลองจับคู่ตามสถานการณ์

ที่พักและเวลา	นกที่เข้ากับสถานการณ์	เหตุผล
คอนโด ห้องเช่า ติดผนังเพื่อนบ้าน	หงส์หยก ค็อกคาเทล	Merck ระบุว่าหงส์หยกเหมาะกับห้องแคบ ค็อกคาเทลเสียงไม่ดังนัก
บ้านเดี่ยว มีเวลาเย็นและเสาร์อาทิตย์	โคนัวร์ตัวเล็ก ค็อกคาเทล	ร่าเริง ต้องการเล่นนอกกรงทุกวัน
มีเวลาอยู่บ้าน 4 ถึง 6 ชั่วโมงต่อวัน และเคยเลี้ยงนกเล็ก	แอฟริกัน เกรย์ อเมซอน	ฉลาดและพูดเก่ง แต่เบื่อง่ายและเสียงดัง
มีพื้นที่กว้างและไม่ติดบ้านใคร	มาคอว์ คอกคาทู	ต้องการพื้นที่ออกกำลัง และเสียงดังมาก

ผมแนะนำให้มือใหม่เริ่มที่หงส์หยกหรือค็อกคาเทลก่อน เพราะข้อผิดพลาดของเจ้าของใหม่ เช่น ปล่อยให้นกเบื่อ ให้เมล็ดล้วน หรือวางกรงผิดที่ เกิดขึ้นได้กับทุกตัว แต่นกเล็กใช้พื้นที่ เงิน และเสียงน้อยกว่า ความผิดพลาดจึงแก้ได้ง่ายกว่านกใหญ่ แล้วค่อยขยับขึ้นเมื่ออ่านภาษากายนกออก ดูรายละเอียดของหงส์หยกที่ เลี้ยงนกหงส์หยก

เสียงและเพื่อนบ้าน ต้องคิดก่อนซื้อ

นกส่งเสียงเป็นธรรมชาติ VCA Animal Hospitals ระบุว่าการกรีดเป็นการสื่อสารในฝูง พบมากช่วงเช้ามืดและพลบค่ำ และเกิดได้เมื่อนกตกใจ เบื่อ เหงา หรือเครียด เสียงอื่นในบ้านอย่างเครื่องดูดฝุ่นและการพูดเสียงดังก็กระตุ้นได้ ดังนั้นตอนจะวางกรง ให้คิดว่าเสียงตอนหกโมงเช้าจะไปถึงห้องข้าง ๆ หรือไม่

ข้อควรทำก่อนซื้อ:

1. เช็กข้อบังคับของหมู่บ้านหรือนิติบุคคลเรื่องสัตว์เลี้ยงประเภทนก
2. ถามเพื่อนบ้านติดกันว่าเสียงนกชนิดนั้นรับได้ไหม ถ้านกจะไปอยู่บนระเบียง
3. วางกรงในห้องที่คนอยู่บ่อย ไม่ใช่มุมเก็บของ เพราะนกที่อยู่คนเดียวกรีดมากขึ้น
4. อ่านเรื่องที่มาและกฎหมายของนกแต่ละชนิดที่ พันธุ์นกเลี้ยงง่าย และเช็กกับกรมอุทยานแห่งชาติ สัตว์ป่า และพันธุ์พืช ว่าชนิดที่อยากได้ไม่ใช่สัตว์ป่าคุ้มครอง และขอเอกสารแหล่งที่มาจากผู้ขาย

อาหาร ฐานคืออาหารเม็ด ไม่ใช่เมล็ดล้วน

Merck Veterinary Manual ฉบับเจ้าของนกระบุว่าอาหารเม็ดหรือแบบ crumble ผสมธัญพืช เมล็ด ผัก ผลไม้ และโปรตีน พร้อมวิตามินแร่ธาตุ ส่วนเมล็ดควรให้บางครั้ง ไม่ควรเป็นอาหารหลัก เพราะไขมันสูงและคุณค่าต่ำ แนะนำผักผลไม้สดเล็กน้อยทุกวัน วางทั้งวันแต่ต้องเก็บก่อนเสีย และมีน้ำสะอาดตลอด

ตัวอย่างการวางมื้อ (ปริมาณจริงขึ้นกับขนาดตัว ถามสัตวแพทย์):

มื้อ	สิ่งที่ให้
เช้า	อาหารเม็ดตามปริมาณ และผักชิ้นเล็ก เช่น แครอท บร็อคโคลี
กลางวัน	เก็บของที่เหลือ เปลี่ยนน้ำ ให้ของเล่นหาอาหาร
เย็น	อาหารเม็ดอีกส่วน ผลไม้ชิ้นเล็ก ถั่วไม่เกินไม่กี่เม็ด

นกที่กินเมล็ดอย่างเดียวมานานจะปฏิเสธเม็ด ให้ค่อย ๆ ผสมและเปลี่ยนสัดส่วนทีละน้อยเป็นสัปดาห์ รายละเอียดการเปลี่ยนและรายการผักผลไม้ ดูที่ อาหารนก

ของอันตรายในบ้านที่เจ้าของใหม่ไม่รู้

หมวดนี้ควรอ่านก่อนเอากรงเข้าบ้าน Merck Veterinary Manual หน้า Toxicoses of Pet Birds ระบุว่าก๊าซจากเทฟลอน (PTFE) ปล่อยออกเมื่อกระทะเคลือบร้อนถึงราว 280 องศาเซลเซียส นกที่อยู่ในหรือใกล้ครัวเป็นกลุ่มที่เจอบ่อย อาการอาจมีแต่ตายเฉียบพลันโดยไม่เห็นสัญญาณ นกตัวเล็กตายได้แม้สัมผัสน้อย

ตัวการ	แหล่งที่พบในบ้าน	สิ่งที่ทำ
ก๊าซ PTFE	กระทะเคลือบ เตารีดบางรุ่น เตาอบทำความสะอาดตัวเองบางแบบ หลอดไฟให้ความร้อน	ย้ายกรงออกห่างครัว เปิดหน้าต่าง หรือไม่ใช้เครื่องครัวเคลือบ
ตะกั่ว	ม่านถ่วงน้ำหนัก เครื่องประดับเทียม หลังกระจก ของเล่นบางชิ้น	ตรวจของเล่นก่อนให้
สังกะสี	ของเล่นหรือโซ่ชุบสังกะสี ตะแกรงเหล็กอาบสังกะสี กระดิ่ง เหรียญบางแบบ	ใช้วัสดุสแตนเลสเกรดอาหาร
ควันบุหรี่	ทั้งควันมือสองและสารตกค้างบนมือและเสื้อ	อย่าสูบในห้องเดียวกัน ล้างมือก่อนจับนก
กลิ่นสเปรย์ เทียนหอม	น้ำหอมปรับอากาศ เทียนหอม น้ำยาดับกลิ่น	งดใช้ในห้องที่มีนก

ตารางวันธรรมดาของนกแก้วที่ไม่เบื่อ

นกแก้วในธรรมชาติใช้ทั้งวันหาอาหารและอยู่กับฝูง ในบ้านเรา ถ้ากรงว่างและเจ้าของหายไป 10 ชั่วโมง นกจะหาทำเอง ซึ่งมักเป็นการกรีด ถอนขน หรือแทะเฟอร์นิเจอร์ ตารางที่ใช้ได้กับคนทำงานออฟฟิศ:

เวลา	กิจกรรม	ใช้เวลา
ก่อนออกจากบ้าน	เปลี่ยนน้ำ เก็บอาหารเก่า ใส่ผักสด เปิดเสียงเพลงเบา ๆ	10 นาที
ระหว่างวัน	ของเล่นหาอาหาร ไม้เคี้ยว กระดาษฉีก	ตั้งไว้ในกรง
ถึงบ้านตอนเย็น	ปล่อยนกออกนอกกรงในห้องที่ปิดประตูหน้าต่างและพัดลมเพดาน	1 ถึง 2 ชั่วโมง
ก่อนนอน	คลุมกรงบางส่วนให้มืด นกนอนในที่เงียบ	ตามความเคยชินของนก

ตั้งกรงให้กว้างพอให้กางปีกได้โดยไม่ชนซี่ ซี่กรงตั้งเป็นแนวนอนช่วยให้ปีน ใส่คอนไม้ธรรมชาติหลายขนาดเพื่อไม่ให้ฝ่าเท้าเป็นแผลจากคอนขนาดเดียว สิ่งที่แนะนำเหล่านี้เป็นหลักปฏิบัติของผู้เลี้ยงนก ไม่ได้มีตัวเลขมาตรฐานกำหนด ถ้ากรงที่ซื้อเล็กจนกางปีกไม่ได้ ให้เลือกกรงถัดไป

อย่าลืมเรื่องความปลอดภัยตอนปล่อย Merck ระบุว่าการบินเป็นการออกกำลังตามธรรมชาติ และการตัดปีกไม่จำเป็นเสมอไปถ้าบ้านปลอดภัย แต่ถ้าตัดก็ต้องตัดขนบินหลักเฉพาะตามน้ำหนักและความสามารถบินของนก และไม่แนะนำให้ตัดเพียงปีกข้างเดียว ปีกที่ถูกตัดไม่ได้ทำให้นกบินไม่ได้เลย จึงยังต้องปิดประตูหน้าต่างก่อนปล่อย

7 วันแรกหลังรับนกกลับบ้าน

VCA ระบุว่านกใหม่ควรมีเวลาราวหนึ่งสัปดาห์ในการปรับตัวก่อนเริ่มฝึกประจำวัน แล้วค่อยเริ่มจากรอบละ 5 ถึง 10 นาที วันละ 1 ถึง 2 ครั้ง เพิ่มเป็นสองรอบละ 20 นาที ในช่วงสัปดาห์แรก ให้ทำแค่ 3 อย่าง:

1. วางกรงในมุมที่เห็นหน้าคนแต่ไม่โดนลมแอร์ตรงหรือแดดบ่ายจัด
2. เปลี่ยนน้ำ ใส่อาหาร และพูดเสียงเบา ๆ เวลาเข้าใกล้ ไม่ต้องเอามือเข้ากรงเร็วเกินไป
3. สังเกตการกิน การถ่ายอุจจาระ และท่านั่ง ถ้านกพองขนนั่งก้มหัวนานหรือไม่กินเกินครึ่งวัน ให้นัดสัตวแพทย์

ถ้ามีนกเดิมในบ้าน ให้แยกนกใหม่ไว้คนละห้องอย่างน้อยหลายสัปดาห์ตามคำแนะนำสัตวแพทย์ เพื่อกันโรคติดต่อ ก่อนรับตัวควรพาไปตรวจและหาสัตวแพทย์ที่รับนกไว้ล่วงหน้า

เมื่อนกกรีดหรือกัด

VCA ระบุสาเหตุที่นกกัดว่ามีทั้งความกลัว ความตื่นเต้น การหวงถิ่น และการระบายอารมณ์ใส่คน สัญญาณเตือนก่อนกัดได้แก่ตาเปลี่ยนขนาดรูม่านตาเร็ว ๆ โน้มตัวเข้าหามือ หรือเอนหนี

สิ่งที่ควรทำเมื่อโดนกัด: ตั้งสติ ไม่ตะโกนหรือตี วางนกลงอย่างช้า ๆ แล้วเดินออกไป รอให้นกสงบก่อนลองใหม่ ถ้ายังกัดซ้ำ ให้หยุดอุ้มชั่วคราวและสร้างความไว้ใจใหม่ด้วยขนมและคอนไม้

เรื่องกรีด สิ่งที่เจ้าของมักทำผิดคือรีบวิ่งเข้าไป คลุมกรง หรือตะโกนกลับ VCA ระบุว่าทั้งสามอย่างอาจตอกย้ำให้นกกรีดต่อ แนวทางที่ดีกว่าคือให้รางวัลตอนนกเงียบ ด้วยคำชม ขนม ของเล่น หรือกิจกรรมหาอาหาร และถ้านกส่งเสียงที่ไม่เคยได้ยิน ให้ถือเป็นอาการผิดปกติที่ต้องพบสัตวแพทย์ทันที เพราะนกส่วนมากมีเสียงร้องตอนชักด้วย สอนนกพูดเป็นอีกเรื่อง แยกอ่านที่ สอนนกแก้วพูด

ค่าใช้จ่ายที่ควรวางไว้

ตัวเลขเฉพาะเจาะจงของไทยแต่ละแห่งต่างกันมาก จึงให้โครงสร้างงบแทนราคาตายตัว:

รายการ	ลักษณะ	ตัวอย่างแนวทางคิด
ตัวนก	จ่ายครั้งเดียว	แตกต่างตามชนิด แหล่งเลี้ยง และสี ควรได้เอกสารแหล่งที่มา
กรงและอุปกรณ์	จ่ายครั้งเดียว ต้องเปลี่ยนบางชิ้น	กรงควรกว้างพอให้กางปีกและปีนได้
อาหารเม็ดและผักสด	จ่ายรายเดือน	ผักผลไม้สดต้องซื้อเป็นประจำ
ของเล่นหาอาหารและไม้เคี้ยว	รายเดือน	ต้องหมุนเวียนเพราะนกแก้วเบื่อง่าย
ตรวจสุขภาพปีละครั้ง	รายปี	Merck แนะนำอย่างน้อยปีละครั้ง
ฝากเลี้ยงตอนเดินทาง	เมื่อต้องใช้	ดูข้อควรเช็กที่ ฝากสัตว์เลี้ยง และถามว่ารับนกหรือไม่

เลือกนกแก้วตัวแรกจากอายุขัยและเวลาที่มี

เลือกหงส์หยกหรือค็อกคาเทลถ้าอยู่คอนโด เวลาไม่แน่นอน และอยากเริ่มด้วยความเสี่ยงต่ำ เลือกโคนัวร์ตัวเล็กถ้ามีบ้านและเวลาเล่นทุกวัน ส่วนแอฟริกัน เกรย์ อเมซอน มาคอว์ และคอกคาทู ให้ถือเป็นตัวเลือกรอบสอง หลังเลี้ยงนกเล็กจนอ่านท่าทางได้ก่อนรับนกที่จะอยู่กับคุณอีกหลายสิบปี

ก่อนซื้อจริง ให้โทรหาคลินิกสัตว์แปลกหรือสัตวแพทย์ที่ดูแลนกในเมืองของคุณ ถามว่าตรวจนกตัวนั้นที่ไหน ค่าตรวจเท่าไร และต้องเตรียมอะไรสำหรับนัดแรก ผลของคำถามนี้ช่วยให้วางแผนได้ตรงตามชนิดที่เลือก