ค่า SPF คืออะไร อ่านตัวเลขบนฉลากกันแดดให้เข้าใจ ไม่ถูกหลอก

ค่า SPF (Sun Protection Factor) คือตัวเลขที่บอกว่ากันแดดช่วยป้องกันการไหม้แดดจากรังสี UVB ได้มากแค่ไหน ไม่ใช่ตัวเลขที่บอกว่าอยู่กลางแดดได้กี่ชั่วโมง และไม่ได้บอกการป้องกัน UVA FDA ระบุว่า SPF วัดการป้องกันการไหม้แดดเป็นหลัก ค่าบนฉลากมีไปถึง 50 และไม่ได้คูณเวลาที่อยู่ในแดดได้ ถ้าจำได้แค่ประโยคเดียว จำประโยคนี้ก็พอ

SPF วัดอะไร และไม่วัดอะไร

แสงแดดที่ถึงผิวเรามีรังสียูวีสองช่วงที่เราต้องสนใจ ได้แก่ UVB ที่ทำให้ผิวไหม้แดง และ UVA ที่ลึกกว่าและเกี่ยวข้องกับผิวแก่และรอยคล้ำ ตัวเลข SPF พูดถึงเฉพาะ UVB ตามคำอธิบายของ FDA ดังนั้นกันแดดที่ SPF สูงแต่ไม่ครอบคลุม UVA ก็ยังไม่ครบ ต้องมองหาคำว่า broad spectrum บนฉลากด้วย

FDA ยังกำหนดว่ากันแดดที่ไม่เป็น broad spectrum หรือค่า SPF ต่ำกว่า 15 ต้องมีข้อความเตือนว่าช่วยป้องกันได้เฉพาะการไหม้แดด ไม่ได้อ้างเรื่องมะเร็งผิวหนังหรือการแก่ก่อนวัยจากแสงแดด

ตัวเลข SPF แปลว่ากันได้กี่เปอร์เซ็นต์

AAD ระบุว่า SPF 30 กัน UVB ได้ราว 97% ค่าที่สูงกว่านั้นกันได้เพิ่มเพียงเล็กน้อย และไม่มีค่าไหนกันได้ 100% เมื่อเทียบกันจึงเป็นแบบนี้

ค่า SPF	กัน UVB ได้โดยประมาณ	ใช้อย่างไร
15	ราว 93% (ตัวเลขทั่วไปทางคำนวณ)	ขั้นต่ำที่ FDA ยอมให้อ้างเรื่องป้องกันมะเร็งผิวหนัง เมื่อเป็น broad spectrum
30	ราว 97%	ค่าที่ AAD แนะนำขั้นต่ำสำหรับใช้ทุกวัน
50	ราว 98%	เพิ่มเล็กน้อย เหมาะเมื่ออยู่กลางแจ้งนาน หรือกลัวทาน้อย
100	ใกล้เคียง 99%	เพิ่มน้อยมาก ไม่ได้ทำให้ทาซ้ำน้อยลง

ตัวเลขที่ราว 93%, 98%, 99% มาจากสูตรคำนวณทั่วไปว่ากันได้เท่ากับ 1 หักด้วย 1 หาร SPF ไม่ใช่ตัวเลขที่ AAD ให้ไว้ในหน้าที่เราอ้างถึง ใช้เพื่อเห็นภาพว่ายิ่งสูงยิ่งเพิ่มน้อยลง ส่วนตัวเลข 97% ของ SPF 30 มาจาก AAD โดยตรง

ข้อสรุปที่ใช้ได้จริงคือ การเลือก SPF 30 กับ 50 ไม่ได้เปลี่ยนชีวิตคุณ สิ่งที่เปลี่ยนคือการทาให้พอและทาซ้ำตรงเวลา ดูเกณฑ์เลือกกันแดดทั้งชุดที่ ครีมกันแดดหน้า ยี่ห้อไหนดี

ทำไม SPF บนฉลากกับที่ได้จริงไม่เท่ากัน

ค่า SPF บนฉลากทดสอบด้วยปริมาณที่หนามาก ในชีวิตจริง AAD ระบุว่าคนทาเพียง 20-50% ของปริมาณที่ต้องใช้ ผลคือ SPF 50 ที่ทาบาง ๆ อาจทำงานเหมือน SPF ต่ำกว่านั้นมาก

• ผู้ใหญ่ส่วนใหญ่ใช้ราว 1 ออนซ์ (เท่าแก้วช็อต) ต่อทั้งตัว
• หน้าใช้อย่างน้อย 1 ช้อนชา
• ทาบนผิวแห้งก่อนออกแดดราว 15 นาที
• ทาซ้ำทุก 2 ชั่วโมง และหลังว่ายน้ำหรือเหงื่อออก

AAD อธิบายว่า SPF ที่สูงกว่าไม่ได้ทำให้อยู่ในแดดได้นานขึ้น แต่อาจช่วยชดเชยการที่เรามักทาไม่พอ

SPF กับ UVA, broad spectrum และ PA

FDA ให้ความหมายของ broad spectrum ว่าป้องกันทั้ง UVA และ UVB และบอกให้มองหาคำนี้บนฉลาก เพราะกันแดดบางตัวไม่ใช่ broad spectrum ในหลายตลาดเอเชียฉลากมักมีเครื่องหมาย PA+ ถึง PA++++ ซึ่งใช้บอกระดับการป้องกัน UVA ของตลาดนั้น เราไม่ได้ใช้ระบบนี้เป็นหลักอ้างอิง ดังนั้นสำหรับทุกผลิตภัณฑ์ ให้เช็กสามข้อเดิมคือ broad spectrum, SPF 30 ขึ้นไป และทนน้ำ ตามที่ AAD แนะนำ

ทนน้ำ 40 นาที 80 นาที คืออะไร

FDA กำหนดว่าฉลากกันแดดที่ทนน้ำต้องระบุว่าให้ผลคงอยู่ 40 หรือ 80 นาทีระหว่างว่ายน้ำหรือเหงื่อออก และไม่อนุญาตให้ใช้คำว่า "waterproof" เพราะกันแดดทุกตัวหลุดไปกับน้ำได้ ถ้าเล่นน้ำหรือเหงื่อมาก ให้เลือกตัวที่ระบุ 80 นาทีและทาซ้ำเมื่อเช็ดตัวด้วยผ้าขนหนู

วันเที่ยวทะเลหนึ่งวัน ต้องใช้กันแดดกี่มิลลิลิตร

ตัวเลขบนฉลากจะได้ผลก็ต่อเมื่อปริมาณถึง ลองคิดจากคำแนะนำของ AAD ที่ว่าผู้ใหญ่ใช้ราว 1 ออนซ์ (ประมาณ 30 มิลลิลิตร) ต่อการทาทั้งตัวหนึ่งครั้ง และทาซ้ำทุก 2 ชั่วโมงหรือหลังลงน้ำ

ช่วงเวลา	สิ่งที่ทำ	ปริมาณโดยประมาณ
09:00 ก่อนออกจากที่พัก	ทาทั้งตัวบนผิวแห้ง รอ 15 นาที	30 มล.
11:00 หลังเล่นน้ำรอบแรก	ซับตัวแล้วทาใหม่ทั้งตัว	30 มล.
13:00 หลังมื้อกลางวัน	ทาซ้ำทั้งตัว	30 มล.
15:00 ก่อนเล่นน้ำรอบบ่าย	ทาซ้ำทั้งตัว	30 มล.

รวมแล้วราว 120 มิลลิลิตรต่อคนต่อวัน หรือเกือบทั้งหลอดขนาดทั่วไปที่ขายกัน ถ้าทริปสามคน หลอดเดียวจึงไม่พอแน่นอน คนที่ซื้อหลอดเล็กไปหนึ่งหลอดแล้วใช้ได้ทั้งทริป แปลว่าทาบางกว่าที่ฉลากทดสอบมาก ค่า SPF 50 บนขวดจึงเหลือจริงต่ำกว่านั้นหลายเท่า

สำหรับหน้า ให้แยกปริมาณของหน้าไว้ต่างหากราว 1 ช้อนชา รวมใบหูและลำคอ ถ้าใส่หมวกปีกกว้างกับเสื้อแขนยาว พื้นที่ที่ต้องทาจะลดลง และปริมาณที่ใช้ต่อรอบก็ลดลงตามไปด้วย เป็นวิธีที่ประหยัดกว่าการพยายามทาทั้งตัวทุกสองชั่วโมง

ตัวอย่างวันธรรมดา ทาแล้วได้ SPF เท่าไรจริง

ลองเห็นภาพด้วยวันทำงานทั่วไป สมมติคุณใช้ SPF 50 ทาก่อนออกจากบ้านตอนเจ็ดโมงเช้า ทาประมาณครึ่งช้อนชา เพราะรู้สึกว่าเนื้อกันแดดหนา ทาไปแล้วมันเยิ้มหน้า ผลคือปริมาณเพียงครึ่งหนึ่งของที่ AAD แนะนำ ค่าที่ผิวได้จริงจึงต่ำกว่า 50 อยู่มาก พอสิบเอ็ดโมงออกไปกินข้าวกลางแดด เหงื่อและการเช็ดหน้าเอาผลิตภัณฑ์ออกไปอีกส่วน คุณไม่ได้ทาซ้ำ ตกบ่ายผิวจึงแดงที่โหนกแก้มและจมูก

ฉากนี้เกิดขึ้นบ่อยกว่าที่คิด และไม่เกี่ยวกับว่ายี่ห้อแย่ แต่เป็นเพราะความรู้สึกว่าตัวเลขสูงให้ความมั่นใจพอ ที่ควรทำแทนคือ

1. วัดปริมาณด้วยช้อนชาหนึ่งครั้งเพื่อให้รู้ว่าปริมาณจริงเป็นเท่าไร
2. ทาสองรอบ ถ้ารู้สึกหนาเกินไปให้เปลี่ยนเนื้อกันแดดแทนที่จะทาบางลง
3. ตั้งเตือนในโทรศัพท์ตอนก่อนพักเที่ยง ถ้าต้องออกนอกอาคาร
4. พกกันแดดชนิดแท่งหรือสเปรย์บางไว้ในกระเป๋า ใช้ทาซ้ำเฉพาะโหนกแก้ม จมูก และหน้าผาก

ใครควรเลือก SPF สูงกว่า 30

ไม่ใช่ทุกคนที่ต้องไปถึง 50 แต่มีหลายกรณีที่ค่าสูงช่วยได้จริง

สถานการณ์	เหตุผล
ต้องอยู่กลางแจ้งหลายชั่วโมง เช่น ทำงานภาคสนาม เล่นกีฬา	ค่าสูงช่วยชดเชยกรณีทาซ้ำไม่ตรงเวลา
ผิวไหม้ง่ายหรือเคยไหม้แดดรุนแรง	เผื่อระยะปลอดภัยกรณีทาน้อย
กำลังใช้ยาหรือกรดที่ทำให้ผิวไวต่อแดด	ผิวบางลงชั่วคราว ต้องการการปกป้องมากขึ้น ดู เรตินอลสำหรับมือใหม่
ผ่านหัตถการผิวหนังมาไม่นาน	แพทย์มักแนะนำการป้องกันเข้มงวดช่วงหลังทำ ดู ดูแลผิวหลังทำหัตถการ
มีฝ้าหรือรอยคล้ำ	ควรเลือกกันแดดสีเนื้อที่มีไอรอนออกไซด์ ตามที่ AAD ระบุ และทาให้พอ

ส่วนคนที่ใช้ชีวิตในอาคารเป็นหลัก ขึ้นลงรถไฟฟ้า หรือเดินสั้น ๆ ระหว่างวัน SPF 30 ที่ทาพอก็เพียงพอแล้ว

เหตุผลที่ AAD เน้นเรื่องแสงที่มองเห็นและไอรอนออกไซด์

เรื่องนี้เกี่ยวข้องกับ SPF มากกว่าที่ดู เพราะ SPF วัดเฉพาะ UVB และ broad spectrum คุมได้ถึง UVA แต่ AAD ชี้ว่าสีผิวที่คล้ำลงจากฝ้าหรือรอยดำหลังสิวยังเด่นขึ้นได้เมื่อโดนแสงที่มองเห็น ไอรอนออกไซด์ที่อยู่ในกันแดดสีเนื้อ (tinted sunscreen) ช่วยตรงจุดนี้ ดังนั้นคนที่กังวลเรื่องรอยคล้ำ รอยสิว ทำยังไงให้จาง ควรพิจารณาตัวเลือกมีสีเป็นพิเศษ และไม่ควรดูแค่ตัวเลขบนขวด

เรื่องเล็กที่ทำให้ SPF ไม่ทำงาน

• ใช้ขวดที่หมดอายุหรือเปิดมานานเกินไป ซึ่ง AAD ระบุว่าเป็นหนึ่งในสาเหตุที่ทำให้ไหม้แดด
• เก็บกันแดดไว้ในรถที่ร้อนจัด สูตรอาจแยกชั้นหรือเสื่อม
• ทาหลังจากเหงื่อออกจนหน้าเยิ้มโดยไม่ซับก่อน กันแดดจึงไม่ติดทั่วถึง
• ลืมจุดที่แดดกระทบแต่ไม่ค่อยทา เช่น ใบหู คอด้านหลัง หลังเท้า และหนังศีรษะส่วนที่ผมบาง
• ทาเฉพาะหน้าแล้วลืมมือ ซึ่งกลางแดดอยู่ตลอดเวลาจากการขับรถ

ความเข้าใจผิดเรื่อง SPF ที่เจอบ่อย

1. "SPF 50 ทาครั้งเดียวทั้งวัน": ไม่จริง ต้องทาซ้ำทุก 2 ชั่วโมงเมื่ออยู่กลางแจ้ง
2. "SPF สูงกว่า กันได้นานเป็นสองเท่า": ไม่จริง FDA ระบุว่าไม่ได้คูณเวลา
3. "วันที่มีเมฆไม่ต้องทา": AAD ระบุว่ารังสียูวีทะลุเมฆได้ถึง 80%
4. "เมคอัพที่มี SPF พอแล้ว": ปริมาณเมคอัพมักน้อยกว่าที่ต้องใช้ ควรทากันแดดแยก
5. "ผิวคล้ำไม่ต้องทา": ผิวทุกสีผิวไหม้และเกิดความเสียหายจากรังสียูวีได้

ถ้าคุณไหม้แดดไปแล้วเรียบร้อย ให้ดูวิธีดูแลต่อที่ ผิวไหม้แดด ดูแลยังไง

อ่านฉลากกันแดดตามลำดับนี้

1. หาคำว่า broad spectrum
2. ดูตัวเลข SPF ว่าไม่ต่ำกว่า 30
3. ดูว่าทนน้ำ 40 หรือ 80 นาทีหรือไม่
4. ดู Active Ingredients เพื่อรู้ว่าเป็นตัวกรองแบบเคมีหรือแร่ธาตุ อ่านต่อที่ กันแดดเคมีกับฟิสิคอลต่างกันอย่างไร
5. ดูวันหมดอายุ และดูว่าเนื้อสัมผัสเหมาะกับผิวของคุณหรือเปล่า

จำง่าย ๆ ก่อนไปซื้อ

ถ้าจำตัวเลขไม่ได้ ให้จำแค่สามเรื่อง ฉลากต้องเขียนว่า broad spectrum, SPF 30 ขึ้นไป และต้องทาให้พอกับทาซ้ำตามเวลา ที่เหลือเป็นเรื่องของความชอบเนื้อสัมผัสที่ทำให้คุณใช้ได้ทุกวัน เพราะกันแดดที่ดีที่สุดคือตัวที่คุณยอมทาจริง

ถ้าผิวคุณเป็นแบบนี้ ให้เริ่มที่...

• ใช้ชีวิตส่วนใหญ่ในร่ม: SPF 30 broad spectrum ทาปริมาณพอทุกเช้า
• ออกแดดวันละหลายชั่วโมง: SPF 50 broad spectrum ทนน้ำ ทาซ้ำทุก 2 ชั่วโมง และเสริมหมวก ร่ม เสื้อแขนยาว
• ผิวมัน: เลือกเนื้อบาง ดู กันแดดสำหรับผิวมัน
• ไม่แน่ใจเรื่องลำดับกับสกินแคร์: ดู ทากันแดดก่อนหรือหลังสกินแคร์
• ภาพรวมทั้งหมดของกันแดด: กันแดดสำคัญแค่ไหน