สรุปประเด็นสำคัญ
- 7 วันแรกใช้แค่คลีนเซอร์อ่อน มอยส์เจอไรเซอร์ไม่มีน้ำหอม และกันแดด SPF 30 ขึ้นไป งดสารออกฤทธิ์ทุกตัวจนแพทย์อนุญาต
- เลเซอร์ผลัดผิวใช้เวลาหายราว 3 ถึง 10 วันตามความลึก ส่วนฟิลเลอร์ บวมช้ำมักหายในไม่กี่วันถึงไม่กี่สัปดาห์
- ผิวคนไทยเสี่ยงรอยดำหลังอักเสบ รอยแบบนี้เข้มและอยู่นานกว่าในผิวสีเข้ม กันแดดทุกวันจึงเป็นขั้นที่ข้ามไม่ได้
- หลังฉีดฟิลเลอร์ ถ้าปวดผิดปกติ ตามัว หรือผิวรอบจุดฉีดซีดขาว เทา หรือคล้ำเขียว ต้องไปพบแพทย์ทันที ไม่รอวันนัด
- กลับมาใช้เรตินอลหรือกรดทีละตัว เริ่มที่ความถี่ต่ำกว่าเดิมครึ่งหนึ่ง
7 วันแรกหลังทำหัตถการ ผิวต้องการของน้อยชิ้นที่สุด คือคลีนเซอร์อ่อน มอยส์เจอไรเซอร์ไม่มีน้ำหอม และกันแดด ส่วนเรตินอล กรด สครับ และของใหม่ที่ไม่เคยใช้ ให้เก็บเข้าตู้ไว้ก่อนจนกว่าแพทย์จะบอกว่าใช้ได้ ความเข้มงวดมากหรือน้อยขึ้นกับว่าทำอะไรมา ฟิลเลอร์กับเลเซอร์ผลัดผิวฟื้นตัวต่างกันหลายวัน
ผิวเกิดอะไรขึ้นหลังเลเซอร์ ลอกผิว หรือฉีดสาร
หัตถการด้านความงามส่วนใหญ่ตั้งใจทำให้ผิวบาดเจ็บเล็กน้อย ความร้อนจากเลเซอร์หรือคลื่นความถี่ กรดที่ลอกผิวชั้นบน หรือเข็มที่แทงผ่านผิว ร่างกายตอบด้วยการอักเสบระดับต่ำ ซึ่งเป็นส่วนหนึ่งของการซ่อมและสร้างเนื้อเยื่อใหม่ ผิวจึงแดง บวมเล็กน้อย ร้อน หรือตึงในวันแรก ๆ
ช่วงนี้ชั้นไขมันและเซลล์ที่เป็นเกราะผิวบางลงชั่วคราว น้ำระเหยออกง่าย สารที่ปกติใช้ได้สบาย ๆ อย่างเรตินอลหรือกรดผลัดผิวจึงแสบกว่าเดิมมาก อีกเรื่องที่คนไทยต้องสนใจเป็นพิเศษคือรอยดำหลังอักเสบ DermNet ระบุว่ารอยแบบนี้พบบ่อยกว่าในคนผิวสีเข้ม และในผิวกลุ่มนี้รอยจะเข้มกว่าและอยู่นานกว่า รังสียูวีทำให้รอยเข้มขึ้นอีก
ไม่มีแนวทางเดียวที่ใช้กับทุกหัตถการ ถ้าใบคำแนะนำของคลินิกขัดกับสิ่งที่อ่านที่นี่ ให้ยึดตามแพทย์ที่เห็นผิวคุณจริง
หัตถการแต่ละแบบ ฟื้นตัวนานแค่ไหน
ระยะเวลาต่างกันตามความลึกที่หัตถการทำงานกับผิว ตารางนี้เป็นภาพกว้าง ผลจริงขึ้นกับเครื่อง พลังงาน ผิวของแต่ละคน และเทคนิคของแพทย์
| กลุ่มหัตถการ | อาการที่พบได้ตามปกติ | ระยะที่ข้อมูลอ้างอิงให้ไว้ |
|---|---|---|
| ฟิลเลอร์ | บวม ช้ำ แดง เจ็บ คันจุดฉีด | FDA ระบุว่าหลายอาการหายในไม่กี่วันถึงไม่กี่สัปดาห์ |
| โบทูลินัมท็อกซิน | ตุ่มนูนเล็กหรือช้ำจุดฉีด | สั้น มักไม่กี่วัน ถามแพทย์เรื่องห้ามนวดหน้า |
| เลเซอร์ผลัดผิว (resurfacing) | แดง ร้อน บวม ผิวหยาบ ลอก | ASDS ระบุว่าหายใน 3 ถึง 10 วันตามความลึกและชนิดเลเซอร์ |
| ลอกผิวด้วยกรด (chemical peel) | แสบ แดง ลอกเป็นแผ่น | ยิ่งกรดแรงและลึก ยิ่งนาน ถามจำนวนวันจากแพทย์ก่อนทำ |
| ไมโครนีดลิง | แดงคล้ายไหม้แดด มีจุดเลือดซึม | มักสั้นกว่าเลเซอร์ผลัดผิว |
| HIFU และเรดิโอฟรีเควนซี | แดงเล็กน้อย บวม เจ็บตื้อเมื่อกด | ผิวชั้นบนแทบไม่มีแผล แต่ยังต้องกันแดด |
วิธีใช้ตารางนี้คือถามแพทย์ก่อนวันทำว่า "ผิวจะแดงกี่วัน ลอกกี่วัน และวันไหนกลับไปทำงานได้" แล้วจัดตารางนัดตามนั้น ถ้าอยากเข้าใจกลไกก่อน อ่าน HIFU คืออะไร และ ฟิลเลอร์คืออะไร จะคาดอาการหลังทำได้ใกล้ความจริงกว่า
48 ชั่วโมงแรก ทำน้อยที่สุด
ล้างหน้าอย่างไร
- ใช้น้ำอุณหภูมิห้องหรือเย็นเล็กน้อย น้ำร้อนทำให้หลอดเลือดขยายและผิวแดงนานขึ้น
- ใช้คลีนเซอร์ที่ไม่มีสบู่แรงและไม่มีเม็ดสครับ ลูบด้วยปลายนิ้วราว 30 ถึง 60 วินาที
- ซับด้วยผ้าสะอาด ห้ามถู ผ้าขนหนูผืนเดิมไม่ควรใช้ซ้ำหลายวัน
- งดแปรงล้างหน้าไฟฟ้า ฟองน้ำ และผ้าขัดผิวจนผิวกลับเป็นปกติ
มอยส์เจอไรเซอร์แบบไหน
มองหากลีเซอรีน เซราไมด์ หรือแพนทีนอลในฉลาก เนื้อเรียบ ไม่แต่งกลิ่น ไม่มีแอลกอฮอล์ในลำดับต้น ๆ ทาบาง ๆ ซ้ำทุกครั้งที่รู้สึกตึง ผิวที่ลอกให้เพิ่มครีมแทนการขัดหรือแกะ เกณฑ์เลือกครีมโดยละเอียดอยู่ใน วิธีเลือกครีมบำรุงหน้า
ประคบเย็น
ถ้าบวมหรือร้อนในวันแรก ใช้ผ้าสะอาดห่อเจลเย็นหรือน้ำแข็ง ประคบครั้งละไม่นาน ไม่กด และไม่ให้เย็นจนผิวชา ผิวที่ชาไม่รู้สึกแสบจนเกิดแผลจากความเย็นได้ หลังฟิลเลอร์ให้ถามแพทย์ก่อนว่ากดบริเวณที่ฉีดได้หรือไม่
กันแดดคือขั้นที่ข้ามไม่ได้
AAD แนะนำกันแดดสเปกตรัมกว้าง SPF 30 ขึ้นไป ทาก่อนออกจากบ้านราว 15 นาที และทาซ้ำทุก 2 ชั่วโมงหรือหลังเหงื่อออกมาก DermNet แนะนำ SPF 50+ ทุกวันสำหรับคนที่มีรอยดำหลังอักเสบอยู่แล้ว เพราะยูวีทำให้รอยเข้มขึ้น สำหรับผิวหลังหัตถการ เราเลือกยึดตัวเลขที่สูงกว่า
- ทาทุกเช้าแม้ไม่ออกจากบ้าน รังสียูวีเอผ่านกระจกได้
- ปริมาณสำหรับใบหน้าประมาณสองข้อนิ้ว ทาไม่พอได้ค่าปกป้องต่ำกว่าบนฉลาก
- เสริมหมวกปีกกว้าง ร่ม และแว่นกันแดด การป้องกันทางกายภาพไม่ระคายผิว
- งดซาวน่าและห้องอบไอน้ำช่วงที่ผิวยังแดง
- ถ้ากันแดดทำให้แสบหลังเลเซอร์ ถามแพทย์ว่าใช้สูตรไหนแทน อย่าเว้นกันแดดไปเลย ผิวบอบบางมักทนกันแดดฟิสิคัลที่มีซิงค์ออกไซด์ได้ดีกว่า
ของที่ต้องพักไว้ก่อน และนานแค่ไหน
ระยะพักขึ้นกับหัตถการและสิ่งที่แพทย์สั่ง ตารางนี้บอกว่าทำไมต้องพัก และสัญญาณว่าเริ่มกลับมาใช้ได้
| กลุ่มที่ควรพัก | ทำไม | เริ่มกลับมาเมื่อ |
|---|---|---|
| เรตินอล เรตินอยด์ | เร่งผลัดเซลล์ ซ้ำเติมผิวที่บางอยู่แล้ว | ผิวไม่ลอก ไม่แสบเวลาทามอยส์เจอไรเซอร์ และแพทย์อนุญาต |
| AHA BHA วิตามินซีเข้มข้น | pH ต่ำ แสบและอักเสบง่าย | หลังกลับมาใช้เรตินอลได้แล้ว หรือตามแพทย์สั่ง |
| สครับ ผลัดผิวเชิงกล | ผิวบอบบางฉีกง่าย | ผิวปิดสนิทและไม่มีสะเก็ด |
| เบนโซอิลเพอร์ออกไซด์ ยาแต้มสิว | ทำให้แห้งและแสบ | ผิวกลับมาทนครีมปกติได้ |
| น้ำหอม สเปรย์แอลกอฮอล์ | ระคายและเสี่ยงแพ้ | ผิวสงบแล้ว |
| มาสก์แผ่น มาสก์ลอก มาสก์โคลน | ส่วนผสมเยอะ การลอกแผ่นดึงผิว | ช้าที่สุดในรายการ |
| โกน แว็กซ์ บริเวณที่ทำ | ผิวบอบช้ำ เสี่ยงติดเชื้อ | ไม่มีแดงหรือแผลแล้ว |
กลับมาทีละตัว ห่างกันอย่างน้อยหนึ่งสัปดาห์ และเริ่มที่ความถี่ราวครึ่งหนึ่งของที่เคยใช้ เช่น เคยทาเรตินอล 4 คืนต่อสัปดาห์ ให้เริ่มที่ 2 คืน วิธีไล่ความถี่ขึ้นทีละขั้นดูได้ใน วิธีใช้เรตินอลสำหรับมือใหม่
ตัวอย่างตารางสัปดาห์แรกหลังเลเซอร์ผลัดผิว
สมมติคุณทำเลเซอร์ผลัดผิวบริเวณแก้มวันเสาร์ และแพทย์ไม่ได้สั่งอะไรเป็นพิเศษนอกจากครีมบำรุง ตารางที่ผิวส่วนใหญ่รับได้หน้าตาประมาณนี้
| วัน | เช้า | คืน | สิ่งที่ต้องสังเกต |
|---|---|---|---|
| เสาร์ (วันทำ) | ไม่ต้องทำอะไรเพิ่ม | ล้างน้ำเปล่าเบา ๆ ครีมบำรุงหนาขึ้น | แดงร้อนคล้ายไหม้แดด |
| อาทิตย์ ถึง จันทร์ | คลีนเซอร์อ่อน ครีม กันแดด | คลีนเซอร์อ่อน ครีม | บวมควรเริ่มลด |
| อังคาร ถึง พฤหัส | เหมือนเดิม | เหมือนเดิม | ผิวหยาบ เริ่มลอกเป็นขุย ห้ามแกะ |
| ศุกร์ ถึง อาทิตย์ถัดไป | เหมือนเดิม ทาซ้ำกันแดดถ้าออกนอกบ้าน | เหมือนเดิม | ขุยหลุดเอง ผิวใต้ขุยสีชมพูกว่าเดิม |
| สัปดาห์ที่ 2 | เริ่มแต่งหน้าบางได้ถ้าแพทย์อนุญาต | ยังไม่กลับไปใช้สารออกฤทธิ์ | สีชมพูค่อย ๆ จาง |
ถ้าวันพฤหัสแล้วยังแดงเข้มขึ้นทุกวัน ร้อนตุบ ๆ หรือมีน้ำเหลือง นั่นไม่ใช่ภาพปกติของตารางนี้ ให้โทรหาคลินิก
นอน กิน ออกกำลัง และเดินทางช่วงฟื้นตัว
พฤติกรรมช่วงสัปดาห์แรกมีผลต่อความช้ำ บวม และการติดเชื้อพอ ๆ กับครีมที่ทา
แอลกอฮอล์ทำให้หลอดเลือดขยาย หน้าที่บวมแดงอยู่แล้วจะแดงนานขึ้น บุหรี่ลดเลือดที่ไปเลี้ยงผิว แผลหายช้า งดทั้งสองอย่างอย่างน้อยตามระยะที่แพทย์บอก
การออกกำลังหนักและเหงื่อเยอะทำให้ผิวร้อนและแสบ หลังฉีดฟิลเลอร์หรือทำหัตถการยกกระชับ แพทย์มักให้เว้นช่วงหนึ่ง เดินเล่นเบา ๆ ทำได้ ส่วนวิ่งกลางแดดหรือโยคะร้อนให้รอ
ตอนนอน หนุนหัวสูงขึ้นเล็กน้อยในคืนแรก ๆ ช่วยลดบวม เปลี่ยนปลอกหมอนใหม่ทุก 2 ถึง 3 วัน และพยายามไม่นอนตะแคงทับฝั่งที่ทำ
มือเป็นพาหะเชื้อ อย่าจับหน้า แกะสะเก็ด หรือบีบสิวช่วงนี้ ส่วนเรื่องอาหาร ให้กินโปรตีน ผัก และดื่มน้ำตามปกติ ไม่มีอาหารชนิดไหนที่รับประกันว่าแผลหายเร็วขึ้น แต่ร่างกายที่ขาดสารอาหารซ่อมตัวเองช้ากว่า
ถ้ามีกำหนดบินหรือเดินทางไกลในสัปดาห์นั้น บอกแพทย์ตั้งแต่ตอนนัด อากาศในห้องโดยสารแห้งมาก ผิวที่กำลังลอกจะตึงขึ้นอีก และการไปเที่ยวทะเลหลังทำเลเซอร์เป็นสูตรของรอยดำโดยตรง
แต่งหน้าได้เมื่อไร
หัตถการที่ไม่ทำให้ผิวเป็นแผลเปิดอย่างฟิลเลอร์หรือโบทูลินัมท็อกซิน มักลงเครื่องสำอางได้เมื่อจุดฉีดปิดแล้ว ส่วนเลเซอร์หรือลอกผิวที่มีสะเก็ดต้องรอจนผิวปิดสนิท เมื่อแพทย์อนุญาตแล้ว ให้เบาที่สุด
- ใช้กันแดดมีสีหรือคุชชั่นบาง ๆ แทนรองพื้นหนัก
- ใช้เครื่องสำอางที่เคยใช้แล้วไม่แพ้ ยังไม่เปิดของใหม่
- ล้างเครื่องสำอางทุกคืนด้วยวิธีนุ่มนวล ไม่ต้องเช็ดซ้ำหลายรอบ
- ฟองน้ำและแปรงต้องสะอาด ซักก่อนใช้
แยกอาการปกติออกจากอาการที่ต้องรีบพบแพทย์
| อาการ | มักเป็นปกติ | ควรติดต่อแพทย์ |
|---|---|---|
| แดง | แดงอ่อนถึงปานกลาง จางลงทุกวัน | แดงเข้มขึ้นเรื่อย ๆ ร้อนจัดหลังผ่านไปหลายวัน |
| บวม | บวมเล็กน้อยสองข้างใกล้กัน ลดลงเอง | บวมมากผิดปกติ บวมข้างเดียว กดแล้วเจ็บแปลบ |
| ช้ำ | เขียว ม่วง เหลือง แล้วจางลง | ช้ำดำเข้มร่วมกับผิวซีด หรือปวดมาก |
| ผิวลอก | ขุยบาง แห้งตึง | แผลเปิด น้ำเหลืองไหล ตุ่มน้ำ |
| คัน | คันเล็กน้อยตอนผิวแห้ง | ผื่นเป็นปื้น คันมาก หน้าบวม หายใจลำบาก |
| ไข้ | ไม่ควรมี | มีไข้ หนาวสั่น มีหนอง |
FDA ยังบอกว่าผลข้างเคียงบางอย่างของฟิลเลอร์โผล่มาได้หลังฉีดเป็นสัปดาห์ เดือน หรือปี ก้อนแข็งหรือบวมที่เกิดขึ้นทีหลังจึงควรกลับไปให้แพทย์คนเดิมดู อย่าบีบหรือนวดเอง
ห้าเรื่องที่ทำให้ผิวหายช้าโดยไม่รู้ตัว
- รีบกลับไปใช้เซรั่มแรงเพราะกลัวผลไม่ออก ผลลัพธ์มาจากผิวที่ฟื้นตัวดี การทาสารเพิ่มไม่ได้ช่วยเร่ง
- ไม่ทากันแดดเพราะอยู่แต่ในบ้าน แสงผ่านหน้าต่างก็ทำให้เม็ดสีเพิ่มได้
- แกะสะเก็ดหรือดึงขุยให้หลุดเร็ว ทิ้งแผลเป็นหรือรอยดำไว้ยาวกว่าเดิม
- เปลี่ยนผลิตภัณฑ์หลายตัวพร้อมกัน พอผื่นขึ้นจะไม่รู้ว่าแพ้ตัวไหน
- ไม่ไปตามนัดติดตามผล นัดนี้มีไว้ให้แพทย์ปรับแผนก่อนปัญหาเล็กจะกลายเป็นใหญ่
ถ้ากำลังเลือกคลินิกอยู่ ให้ถามเรื่องการดูแลหลังทำตั้งแต่วันปรึกษา เช่น มีเบอร์ติดต่อนอกเวลาไหม ใครเป็นคนรับเรื่องเมื่อมีอาการ เกณฑ์อื่น ๆ อ่านต่อได้ใน วิธีเลือกคลินิกความงาม
ถ้าผิวคุณเป็นแบบนี้ ให้ทำแบบนี้
| สถานการณ์ | ทำอะไรต่อ |
|---|---|
| วันที่ 1 ถึง 3 แดง ตึง ร้อนเล็กน้อย | ล้างเบา ครีมบำรุง กันแดด ไม่เพิ่มอะไร |
| วันที่ 4 ถึง 7 ลอกเป็นขุย | ทาครีมถี่ขึ้น ห้ามแกะ ห้ามสครับ |
| ผิวปิดสนิท ไม่แสบแล้ว | ถามแพทย์ว่าเริ่มสารออกฤทธิ์ตัวแรกได้เมื่อไร |
| แดงเข้มขึ้น มีน้ำเหลือง หรือไข้ | โทรหาคลินิกวันนั้นเลย |
| หลังฟิลเลอร์ ปวดผิดปกติ ตามัว ผิวซีดหรือคล้ำ | ไปโรงพยาบาลทันที |
| มีรอยดำขึ้นหลังผิวหาย | กันแดด SPF 50+ ทุกวัน แล้วนัดแพทย์ผิวหนังเพื่อวางแผนรักษารอย |
ก่อนกลับบ้านจากคลินิก ขอใบคำแนะนำหลังทำเป็นกระดาษหรือไฟล์ และถามให้ชัดสามข้อ ได้แก่ ห้ามใช้อะไรกี่วัน อาการไหนต้องโทรกลับ และเบอร์ที่โทรได้นอกเวลาทำการ
คำถามที่พบบ่อย
หลังทำเลเซอร์หรือทรีตเมนต์ ล้างหน้าได้เมื่อไร
ส่วนใหญ่ล้างหน้าได้ตั้งแต่วันที่ทำ ใช้น้ำอุณหภูมิห้องหรือเย็นเล็กน้อยกับคลีนเซอร์สูตรอ่อน ไม่ถูแรงและไม่ใช้อุปกรณ์ขัดผิว ถ้าคลินิกให้ใบคำแนะนำที่ต่างออกไป ให้ยึดตามใบนั้น
หลังทำหัตถการแล้วผิวลอกเป็นเรื่องปกติไหม
ผิวแห้งตึงและลอกเป็นขุยบาง ๆ พบได้หลังเลเซอร์หรือการลอกผิว มักดีขึ้นภายในราวหนึ่งสัปดาห์ ห้ามแกะหรือดึงขุย ถ้ามีแผลเปิด น้ำเหลือง หรือแดงร้อนมากขึ้นทุกวัน ให้ติดต่อแพทย์
แต่งหน้าหลังทำหัตถการได้เมื่อไร
ขึ้นกับชนิดหัตถการ ฟิลเลอร์หรือโบทูลินัมท็อกซินมักรอแค่ให้จุดฉีดปิด ส่วนเลเซอร์ที่ทำให้มีสะเก็ดต้องรอจนผิวปิดสนิท ถามแพทย์ผู้ทำโดยตรงตอนนัดวันทำ
ต้องใช้ครีมของคลินิกตลอดหรือไม่
ไม่จำเป็น ยาและครีมที่แพทย์สั่งหลังทำมักกำหนดช่วงเวลาไว้ เช่น ใช้จนผิวสงบ ใช้ตามสั่งและอย่าเพิ่มสูตรอื่นเองระหว่างนั้น ถ้าสงสัยให้ถามคลินิกก่อนปรับ
แหล่งอ้างอิง
- Laser Resurfacing | American Society for Dermatologic Surgery (ASDS)
- Dermal Fillers (Soft Tissue Fillers) | U.S. Food and Drug Administration (FDA)
- Postinflammatory hyperpigmentation | DermNet
- How to apply sunscreen | American Academy of Dermatology
