สรุปประเด็นสำคัญ
- UVB ทำให้ผิวไหม้ ส่วน UVA ทำให้คล้ำ เกิดฝ้า และแก่ก่อนวัย UVA ผ่านกระจกหน้าต่างได้ จึงโดนแม้นั่งในรถหรือริมหน้าต่าง
- WHO แนะนำให้เริ่มป้องกันแดดเมื่อดัชนียูวีตั้งแต่ 3 ขึ้นไป และค่ายูวีสูงสุดในช่วงราวสี่ชั่วโมงรอบเที่ยงสุริยะ
- AAD แนะนำ SPF 30 ขึ้นไป ใช้อย่างน้อย 1 ช้อนชาสำหรับหน้า ทาก่อนออกแดด 15 นาที และทาซ้ำราวทุก 2 ชั่วโมงกลางแจ้ง
- ฉลากกันน้ำมีแค่ 40 หรือ 80 นาที ไม่มีกันแดดที่ waterproof จริง
- กันแดดที่ไม่มีวันหมดอายุบนฉลาก ให้ถือว่าหมดอายุเมื่อครบ 3 ปีหลังซื้อ และทิ้งเมื่อสีหรือเนื้อเปลี่ยน
ทาครีมกันแดดทุกเช้า แม้วันที่ไม่ได้ออกแดดจัด เหตุผลหลักคือ UVA รังสีที่ทำให้ผิวคล้ำ เกิดฝ้า และเกิดริ้วรอยก่อนวัย มาถึงผิวได้ทั้งวันและผ่านกระจกหน้าต่างเข้ามาได้ ส่วนจะเลือกตัวไหนขึ้นกับผิวและกิจวัตร หลักที่ไม่เปลี่ยนมีสามข้อ กันได้ทั้ง UVA และ UVB ใช้ SPF 30 ขึ้นไป และทาให้ได้ปริมาณ
UVA กับ UVB ทำร้ายผิวคนละแบบ
| รังสี | ผลที่เห็น | ผ่านกระจกได้ไหม | ฉลากที่บอกการป้องกัน |
|---|---|---|---|
| UVB | ผิวแดง ไหม้ แสบ | กระจกกันได้เกือบหมด | SPF |
| UVA | คล้ำ ฝ้า ริ้วรอย ผิวหย่อน | ผ่านได้ | PA+ ถึง PA++++, broad spectrum |
UVB คือรังสีที่คุณรู้สึกได้ ผิวแดงแสบในวันที่ไปทะเลก็มาจากตัวนี้ ส่วน UVA ไม่ทำให้แสบ จึงสะสมความเสียหายเงียบ ๆ ทุกวัน AAD ระบุว่ากระจกหน้าต่างกัน UVB ได้ แต่ UVA ผ่านเข้ามาได้และทำให้ผิวแก่ก่อนวัย คนที่ขับรถวันละสองชั่วโมง หรือนั่งโต๊ะติดหน้าต่างทั้งปี จึงได้ UVA สะสมโดยไม่เคยรู้สึกว่าโดนแดด
ผลที่ตามมาไม่ได้มีแค่ผิวหมองคล้ำ ฝ้าที่โหนกแก้ม กระ และรอยดำหลังสิวทุกชนิดเข้มขึ้นเมื่อโดนแสง ใครที่กำลังใช้ครีมลดรอยดำแต่ไม่ทากันแดด ก็เหมือนลบรอยกลางวันแล้วเติมกลับทุกวัน หลักการจัดการรอยดำโดยละเอียดอยู่ที่ รอยสิว ทำยังไงให้จาง
ดัชนียูวีบอกอะไร และเมื่อไรต้องเริ่มกันแดด
องค์การอนามัยโลก (WHO) ใช้ดัชนียูวี (UV index) เป็นตัวบอกความแรงของรังสีที่ทำร้ายผิว และให้คำแนะนำตามช่วงค่าดังนี้
| ดัชนียูวี | คำแนะนำของ WHO |
|---|---|
| 0-2 | อยู่กลางแจ้งได้ตามปกติ โดยทั่วไปไม่ต้องป้องกัน |
| 3-7 | หาที่ร่มช่วงกลางวัน ใส่เสื้อผ้าปกปิด ทากันแดด และสวมหมวก |
| 8 ขึ้นไป | เลี่ยงการอยู่กลางแจ้งช่วงเที่ยง และต้องใช้ร่มเงา เสื้อผ้า กันแดด และหมวกครบ |
WHO ระบุว่าค่ายูวีสูงสุดของวันอยู่ในช่วงราวสี่ชั่วโมงรอบเที่ยงสุริยะ ส่วน FDA แนะนำให้จำกัดเวลากลางแดดระหว่าง 10 โมงเช้าถึงบ่าย 2 โมง ประเทศไทยอยู่ในเขตร้อน ค่ายูวีช่วงสายถึงบ่ายในวันฟ้าโปร่งจึงมักเกิน 3 ไปไกล คุณเช็กค่ารายวันได้จากแอปพยากรณ์อากาศในมือถือ ถ้าเห็นตัวเลข 8 ขึ้นไป ให้เพิ่มหมวกปีกกว้างหรือร่มนอกเหนือจากกันแดด
ตัวเลขนี้ใช้วางแผนได้จริง ถ้าต้องเลือกเวลาวิ่งหรือพาลูกไปสนามเด็กเล่น ช่วงก่อน 9 โมงหรือหลัง 4 โมงเย็นให้ผิวรับรังสีน้อยกว่าเที่ยงวันมาก
ในร่ม ในรถ และวันฟ้าครึ้ม
- วันที่เมฆมาก AAD ระบุว่ารังสียูวีผ่านเมฆลงมาได้ถึงราว 80% ฟ้าครึ้มจึงไม่ได้แปลว่าปลอดภัย และอาจเสี่ยงกว่าเพราะคนไม่รู้สึกร้อนจึงอยู่กลางแจ้งนานขึ้น
- ในรถและริมหน้าต่าง UVA ผ่านกระจกได้ ผิวด้านที่หันเข้าหาหน้าต่างมักคล้ำกว่าอีกข้าง
- ทางเดินสั้น ๆ ระหว่างวัน เช่น จากลานจอดรถ ป้ายรถเมล์ ร้านข้าวกลางวัน รวมกันแล้วหลายสิบนาทีต่อวัน และเกิดช่วงสายถึงบ่ายพอดี
- ร่มและหมวกช่วยได้มาก แต่ไม่ได้บังแสงที่สะท้อนจากพื้นคอนกรีต น้ำ และทราย คางและใต้ตาจึงยังโดนอยู่
อ่านฉลากกันแดดสี่จุด
| บนฉลาก | หมายถึง | เกณฑ์ใช้งานทุกวัน |
|---|---|---|
| SPF | ระดับการกัน UVB | 30 ขึ้นไป |
| PA+ ถึง PA++++ | ระดับการกัน UVA | PA+++ ขึ้นไป |
| Broad spectrum | กันได้ทั้ง UVA และ UVB | ควรมี |
| Water resistant 40 / 80 นาที | ทนเหงื่อหรือน้ำได้ตามเวลาที่ระบุ | ใช้เมื่อเหงื่อออกมากหรือลงน้ำ |
AAD ระบุว่า SPF 30 กัน UVB ได้ราว 97% และไม่มีกันแดดตัวไหนกันได้ 100% ส่วน FDA อธิบายว่าค่า SPF บอกการป้องกัน UVB เป็นหลัก และผลิตภัณฑ์ที่ไม่ใช่ broad spectrum หรือมี SPF ต่ำกว่า 15 ต้องมีคำเตือนว่าช่วยแค่ป้องกันผิวไหม้ ไม่ได้ป้องกันมะเร็งผิวหนังหรือผิวแก่ก่อนวัย ความต่างระหว่าง SPF 30 กับ 50 ว่าคุ้มเมื่อไร อ่านที่ SPF 50 กับ SPF 30 ต่างกันยังไง
เรื่องกันน้ำ FDA ระบุว่าฉลาก water resistant ต้องบอกว่าได้ผล 40 หรือ 80 นาทีระหว่างว่ายน้ำหรือเหงื่อออก และไม่มีกันแดดที่ waterproof จริง เห็นคำว่ากันน้ำ 100% บนฉลากเมื่อไร ให้ถือว่าเป็นคำโฆษณา
ส่วนชนิดสารกรองแสง เคมีหรือแร่ธาตุ ไม่ได้ตัดสินว่าตัวไหนกันดีกว่า แต่มีผลกับเนื้อสัมผัสและการระคาย ดูความต่างที่ กันแดดเคมีกับกันแดดฟิสิคอล
ปริมาณที่ทำให้ได้ค่าตามฉลาก
AAD แนะนำให้ผู้ใหญ่ใช้ราว 1 ออนซ์ (เท่าแก้วช็อต) สำหรับทั้งตัว และอย่างน้อย 1 ช้อนชาสำหรับใบหน้า ซึ่งเท่ากับเนื้อครีมที่บีบยาวเท่านิ้วชี้กับนิ้วกลาง ทาบนผิวแห้งก่อนออกแดด 15 นาที และทาซ้ำราวทุกสองชั่วโมงเมื่ออยู่กลางแจ้ง หรือหลังว่ายน้ำและเหงื่อออก
ลองเทียบกับของที่คุณมีอยู่ หนึ่งช้อนชาประมาณ 5 มิลลิลิตร หลอด 50 มิลลิลิตรที่ใช้ทาหน้าวันละครั้งควรหมดในราว 10 วัน ถ้าหลอดเดียวกันอยู่ได้สองเดือน คุณทาไปไม่ถึงหนึ่งในห้าของปริมาณที่ใช้ทดสอบ ค่า SPF ที่ได้จริงจึงต่ำกว่าฉลากมาก
- ทากันแดดเป็นขั้นสุดท้ายของสกินแคร์ตอนเช้า ก่อนเมคอัพ รายละเอียดอยู่ที่ ทากันแดดก่อนหรือหลังสกินแคร์
- จุดเนื้อครีมห้าจุด หน้าผาก จมูก แก้มสองข้าง และคาง แล้วเกลี่ยให้ทั่ว
- อย่าลืมหู ขอบไรผม ลำคอ ท้ายทอย และหลังมือ
- FDA เตือนว่าห้ามพ่นสเปรย์กันแดดเข้าหน้าตรง ๆ ให้พ่นใส่มือแล้วทา
กันแดดหมดอายุ และการเก็บในอากาศร้อน
FDA ระบุว่ากันแดดที่ไม่มีวันหมดอายุบนฉลาก ให้ถือว่าหมดอายุเมื่อครบสามปีหลังซื้อ ถ้าจำไม่ได้ว่าซื้อเมื่อไรก็ให้ทิ้ง AAD เสริมว่าให้เขียนวันที่ซื้อไว้บนขวดที่ไม่มีวันหมดอายุ ทิ้งเมื่อสีหรือเนื้อเปลี่ยน และไม่เก็บไว้ในที่ร้อน เช่น ในรถ
รถที่จอดกลางแดดในไทยร้อนจัดเกือบทุกวัน หลอดที่ทิ้งไว้ในช่องประตูรถทั้งหน้าร้อนจึงเป็นตัวที่ควรสงสัยก่อน สัญญาณที่เห็นได้คือเนื้อแยกชั้น เป็นน้ำใสไหลออกมาก่อน เป็นเม็ด หรือกลิ่นเปลี่ยน
กันแดดในวันจริงของคนไทย
เดินทางด้วยมอเตอร์ไซค์หรือรถสาธารณะ
ช่วงเช้าและเย็นแดดไม่แรงเท่าเที่ยง แต่ถ้ารวมเวลาเดินทางวันละชั่วโมงขึ้นไป แก้ม จมูก ท้ายทอย และหลังมือจะโดนรังสีทุกวันตลอดปี เลือกสูตรทนเหงื่อ ทาให้ทั่วส่วนที่หมวกกันน็อกไม่บัง และพกหลอดเล็กไว้ทาซ้ำก่อนออกกลางแจ้งช่วงเที่ยง
ทำงานออฟฟิศ
ทาตอนเช้าครั้งเดียวมักพอในวันที่อยู่ในอาคารเกือบทั้งวัน ถ้าต้องออกไปข้างนอกตอนพักเที่ยง ให้ซับมันแล้วเติมเฉพาะจุดที่โดนแดดด้วยแบบแท่งหรือสเปรย์ (พ่นใส่มือก่อน) ไม่ต้องล้างหน้าทาใหม่ทั้งหมด
ไปทะเลหรือทำกิจกรรมกลางแจ้ง
ใช้สูตรกันน้ำ 80 นาที ทาก่อนออกแดด 15 นาที ทาซ้ำทันทีหลังขึ้นจากน้ำหรือเช็ดตัว และเสริมด้วยเสื้อแขนยาว หมวกปีกกว้าง และแว่นกันแดดที่กัน UV ทั้งหมดนี้ใช้กับเด็กตั้งแต่ 6 เดือนขึ้นไปได้ ส่วนทารกอายุต่ำกว่า 6 เดือน FDA ไม่แนะนำให้ใช้กันแดด ให้อยู่ในร่มและปรึกษาแพทย์
เมื่อแดดชนะไปแล้ว
ถ้าผิวแดงแสบหลังออกแดดจัด ให้หลบแดด ทำให้ผิวเย็นด้วยน้ำเย็นหรือผ้าชุบน้ำ ทามอยส์เจอไรเซอร์ไม่มีน้ำหอม ดื่มน้ำให้พอ และไม่แกะหนังที่ลอก ถ้ามีตุ่มน้ำมาก ไข้ หนาวสั่น หรือเป็นเด็กเล็ก ให้พบแพทย์ ขั้นตอนดูแลแบบวันต่อวันอยู่ที่ ผิวไหม้แดด ดูแลยังไง
รองพื้นมี SPF แทนกันแดดได้ไหม
คำถามนี้เจอบ่อยที่สุดในกลุ่มคนที่แต่งหน้าทุกวัน คำตอบสั้น ๆ คือใช้เสริมได้ แทนไม่ได้ เหตุผลอยู่ที่ปริมาณ ค่า SPF บนฉลากรองพื้นทดสอบด้วยปริมาณเท่ากับกันแดด แต่ในชีวิตจริงเราทารองพื้นบางกว่านั้นมาก แป้งพัฟยิ่งน้อยลงไปอีก AAD ระบุว่าเมคอัพที่มี SPF ก็ยังต้องทาซ้ำเหมือนกันแดดทั่วไป
| ผลิตภัณฑ์ | ใช้เป็นกันแดดหลักได้ไหม | วิธีใช้ที่เหมาะ |
|---|---|---|
| กันแดดเนื้อครีมหรือเจล | ได้ | ทาหนึ่งช้อนชาเป็นชั้นสุดท้ายของสกินแคร์ |
| กันแดดแบบมีสี | ได้ | ใช้แทนรองพื้นบางเบาในวันสบาย ๆ |
| รองพื้นที่มี SPF | ไม่ควร | ทาทับกันแดดเพื่อเพิ่มอีกชั้น |
| แป้งหรือคุชชันที่มี SPF | ไม่ควร | ใช้ทาซ้ำระหว่างวันทับเมคอัพ |
กันแดดแบบมีสีมีข้อดีอีกข้อ AAD อธิบายว่าสูตรที่มีไอรอนออกไซด์ช่วยป้องกันแสงที่มองเห็นได้ ซึ่งมีส่วนทำให้ฝ้าและปื้นคล้ำเข้มขึ้น บนฉลาก INCI จะเห็นเป็น CI 77491, CI 77492 หรือ CI 77499 ถ้าคุณมีฝ้าหรือรอยดำอยู่แล้ว สูตรแบบนี้คุ้มกว่าการเพิ่มค่า SPF จาก 50 ขึ้นไปอีก
การทาซ้ำทับเมคอัพทำได้หลายแบบ ซับมันด้วยกระดาษซับก่อน แล้วใช้คุชชันกันแดด สเปรย์ที่พ่นใส่ฟองน้ำ หรือแป้งที่มี SPF แตะเบา ๆ ให้ทั่ว ไม่ต้องล้างหน้าใหม่ ถ้าวันไหนแดดจัดและต้องอยู่ข้างนอกนาน ให้เพิ่มหมวกหรือร่มเข้าไป เพราะการทาซ้ำทับเมคอัพมักได้ปริมาณน้อยกว่าชั้นแรกเสมอ
เริ่มที่ตรงนี้
- นั่งออฟฟิศ เดินทางด้วยรถ: SPF 30 PA+++ เนื้อบางที่ชอบจนทาครบหนึ่งช้อนชาได้ทุกเช้า
- ขี่มอเตอร์ไซค์หรือทำงานกลางแจ้ง: SPF 50 ทนเหงื่อ 40 นาทีขึ้นไป พกหลอดเล็กไว้ทาซ้ำทุก 2 ชั่วโมง
- มีฝ้าหรือรอยดำหลังสิว: กันแดดแบบมีสีที่มีไอรอนออกไซด์ ร่วมกับหมวกหรือร่ม
- ผิวแพ้ง่าย: สูตรแร่ธาตุไม่มีน้ำหอม ทดสอบที่ท้องแขนก่อน
- ไปทะเลหรือมีเด็กตั้งแต่ 6 เดือน: กันน้ำ 80 นาที SPF 30 ขึ้นไป ทาซ้ำทุกครั้งที่ขึ้นจากน้ำ
คำถามที่พบบ่อย
อยู่แต่ในบ้านหรือออฟฟิศต้องทาครีมกันแดดไหม
ถ้านั่งริมหน้าต่าง ขับรถ หรือต้องเดินออกไปซื้อข้าวกลางวัน ควรทา เพราะ UVA ผ่านกระจกได้ ถ้าอยู่ลึกในอาคารที่แทบไม่มีแสงธรรมชาติ ความเสี่ยงต่ำกว่ามาก แต่การทาเป็นนิสัยตอนเช้าช่วยกันลืมในวันที่ต้องออกไปข้างนอกจริง
ผิวคล้ำหรือผิวสีแทนจำเป็นต้องใช้กันแดดไหม
จำเป็น เม็ดสีที่มากกว่าช่วยกันได้บางส่วน แต่ผิวสีเข้มเกิดฝ้าและรอยดำหลังอักเสบได้ง่ายและหายช้า กันแดดแบบมีสีที่มีไอรอนออกไซด์ช่วยเรื่องแสงที่มองเห็นได้ ซึ่งทำให้ปื้นคล้ำเข้มขึ้น
เด็กเล็กใช้ครีมกันแดดได้ตั้งแต่กี่เดือน
FDA ไม่แนะนำครีมกันแดดสำหรับทารกอายุต่ำกว่า 6 เดือน ให้ใช้ร่มเงาและเสื้อผ้าปกปิดแทน และปรึกษาแพทย์ก่อนใช้ ส่วนเด็กตั้งแต่ 6 เดือนขึ้นไป AAD แนะนำสูตร broad spectrum กันน้ำ SPF 30 ขึ้นไป
แหล่งอ้างอิง
- Sunscreen FAQs | American Academy of Dermatology (AAD)
- Sunscreen: How to Help Protect Your Skin from the Sun | U.S. Food and Drug Administration (FDA)
- Radiation: The ultraviolet (UV) index | World Health Organization (WHO)
